CONSUMENTENRECHT (IN DE EU)
INLEIDING
Het consumentenrecht is in belangrijke mate vergelijkbaar met die van alle lidstaten van de Unie (wil niet
zeggen dat ze identiek zijn, in sommige LS werd bijkomende regelgeving uitgevaardigd waarvoor op het niveau
van de Unie geen harmonisatie is), het is niet uniek in zijn soort
Typisch Belgische regelgeving die geen omzetting vormt van het Europees recht bestaat
Omzetting van de regelgeving is voornamelijk gebeurd in boek 6 BW, maar voorafgaand daaraan had
je al gelijkaardige regelgeving die vervat zat in andere wetten (vb. wetgeving op de handelspraktijken)
(OMZETTING) EU-RECHT
• Meeste regelen inzake consumentenrecht zijn de omzetting van EU-Richtlijnen
• Omzetting geschiedde in
• Boek VI WER
• Voorheen Wet Handelspraktijken (1991) / Wet Marktpraktijken (2010)
• Oud BW (toekomstig boek 7 BW, wat betrekking zal hebben op de bijzondere
overeenkomsten)
• Het zal de regelen inzake de wettelijke garantie bevatten. De RvS heeft geadviseerd
om die regelen over te hevelen naar het wetboek economisch recht, maar dit zal
waarschijnlijk niet gebeuren (maakt niet veel uit)
• Afzonderlijke wetgeving
• Vb. bijzondere wetgeving m.b.t. pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen ->
doel om de reizigers een bijzondere bescherming te bieden
• Belangrijke rol weggelegd voor Hof van Justitie (zijn rechtspraak)
• Elke regeling van consumentnrrecht die de omzetting vormt van een Europese
richtlijn moet natuurlijk richtlijnconform geînterpreteerd worden. Het Hof beslist de
interpretatie ervan
• Guidance (EU – FOD Economie)
• Enerzijds op Europes niveu verstrekt door de Europese Commissie, en anderzijds op Belgisch
niveau door de dienst Economische inspectie binnen de dienst voor de economische zaken
• = een richtlijn (niet juridisch verbindend) -> toelichting omtrent de wijze waarop de EC (op
Europees niveau) en de economische inspectie (op Belgisch niveau) de regelgeving
interpreteert
• Niet bindend voor de Belgische rechter, maar ook niet voor het Hof van Justitie
1
, • In de praktijk gaat het een belangrijke rol spelen. Vb. indien er geen nieuwe richtlijn komt,
gaat men guidance verstrekken in de documenten
• Op nationaal niveau wordt het meer en meer gebruikt door de economische inspectie die de
toezichthouder is van de regelen van het consumentenrecht
• Vb. regelgeving mbt oneerlijke handelspraktijken (omzetting van EU-richtlijn). Die regelgeving
(2005) bevatte geen specifieke voorschriften inzake ‘green washing’ (= een praktijk waarbij
een onderneming hun producten meer economisch willen voorstellen) De economische
inspectie heeft hieromtrent guidance gemaakt, dat een groene claim voldoende specifiek
moet zijn om een consument niet te misleiden
• Ratio? Aan ondernemingen meer rechtszekerheid bieden, ze kunnen vb. vooraf inschatten of
een milieuclaim als niet eerlijk zal worden beschouwd.
• Maar niet alle ondernemingen zien die guidelines op die manier. Volgens hen
vaardigen ze nieuwe regelgeving uit op die manier
• De economische inspectie kan een waarschuwing richten aan een onderneming. Als men daar
dan mee stopt, zijn er geen verdere gevolgen aan verbonden.
• Ze kunnen ook transacties voorstellen = bedragen die de onderneming moet betalen wil zij
vermijden dat ze strafrechtelijk wordt vervolgd (soort van minnelijke schikking als je een
verkeersovertreding hebt begaan). Wanneer je die transactie niet betaalt, wordt het
overgemaakt aan het parket maar dan weet je niet wat het parket ermee doet (vervolging is
niet zeker). Vroeger was hiermee de kous af
• Wetgever heeft voorzien dat de economische inspectie ook een administratieve geldboete
kan opleggen. Indien geen vervolg, komt het dossier terug bij de economische inspectie die
dan dus een geldboete kan opleggen.
HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
• Europese rechtsgrond regelen consumentenbescherming
• Waarom heeft Europa ervoor geopteerd om consumentenrecht te harmoniseren? 2
verschillende doelstellingen worden nagestreefd :
• Harmonisatie met het oog op de realisatie van de interne markt (art. 114 VWEU)
• Voordeel van eengemaakte regelen voor enerzijds ondernemingen en anderzijds
consumenten ?
• Men kan zijn goederen/diensten makkelijker grensoverschrijdend
aanbieden, omdat je als onderneming niet moet vrezen dat er andere regels
gelden in andere LS van de Unie. Zo niet, zou je vb. Als Belgische
onderneming overal moeten bestuderen wat de rechten zijn in andere
landen (aanzienlijke kost wordt ermee gereduceerd)
• Standpunt consument: je kan er als consument op vertrouwen dat je min of
meer dezelfde bescherming zal verkrjgen indien je overgaat tot de aankoop
van goederen/diensten in een andere LS van de Unie
2
, • = ‘confident consumer argument’ -> de consument gaat vertrouwen hebben
in de interne markt wanneer hij weet dat de bescherming dezelfde is
• Maar de regels zijn grotendeels gelijkaardig
• Wanneer maximaal geharmoniseerd, dan gaat het de interne
markt meer bevorderen
• In geval van minimale harmonisatie kunnen ze bijkomende
bescherming gaan creëren op nationaal niveau, waardoor je dus in
andere landen opnieuw gaat moeten onderzoeken of dit daar ook
vzan toepassing is
• Bescherming van de economische belangen van consument (art. 169 VWEU)
• Hoog beschermingsniveau creëren voor de consumenten in hun relatie met
onderneming. Hier is de insteek anders, prioriteit ligt bij de bescherming van de
consumenten
• Maximale harmonisatie is enkel mogelijk ogv artikel 114 VWEU
• Hier zie je echt de interne marktgedachte als drijfveer voor harmonisatie
• Als vb. de enige doelstelling de bescherming van de financiele belangen is
van de consuemnt, dan kan je wel harmoniseren maar minimaal
• Vereiste van een hoog bescherminsniveau, vindt je op verschillende plaatsen terug:
• Artikel 12 (beleid) + 114 VWEU
• Artikel 38 Handvest Grondrechten EU
• Herhaald in Europese Richtlijnen
• Basisbeginsel in de rechtspraak van het Hof van Justitie -> het hoog
beschermingsniveau wordt gebruikt als leidraad in de rechtspraak
• => wil niet zeggen dat er geen rekening wordt gehouden met de belangen van de
ondernemingen, maar er staat een hoog beschermingsniveau voorop
Het is geen evidentie. Je kan bepaalde rechten hebben op papier, maar wil niet zeggen dat je ze daadwerkelijk
gaat krijgen
Vb. vervanging/herstel in het kader van een wettelijke garantie van een gsm. Stel dat dit wordt
geweigerd, dan ga je niet naar de rechtbank stappen aangezien de inzet relatief beperkt is (de
bedragen zijn klein). Dit is nog steeds een probleem
Wel manieren om de consument te helpen vb. beroep op een ombudsdienst, maar probleem -> de
beslissingen zijn niet verbindend voor de partijen. Als de consument dan een postief advies zou
krijgen, dan moet je dus toch nog naar de rechter
Europa probeert eraan tegemoet te komen om een afschrikkend effect te creëren -> vb. grote groep
met minimale schade? Clause action
3
, HARMONISATIE
• Verordeningen (zelden, zijn er maar 4) en Richtlijnen
• Minimale harmonisatie
• Minimale bescherming, doch additionele bescherming is mogelijk (maar niet onbeperkt)
• Die bijkomende bescherming moet nog altijd verenigbaar zijn met de principes van
het vrij verkeer
• Verenigbaarheid met Europees recht beoordelen op grond van het primaire verdragsrecht
(desgevallend Dienstenrichtlijn)
• Inperking van vrij verkeer enkel gerechtvaardigd indien (o.b.v. regelen van het
algemeen belang)
• Doelstelling van algemeen belang
• Pertinentiecriterium
• Proportionaliteitstoets: men mag niet verder gaan bij het beperken van het
vrij verkeer dan datgene wat nodig is om uw doelstelling te bereiken
(HvJ 16 december 2008, C-205/07, Lodewijk Gysbrechts)
Een Belgische zaak die betrekking had op de toenmalige regeling uit de wet
handelspraktijken omtrent ovk’en op afstand
Vandaag vormen de regelen een omzetting van de maximale geharmoniseerde
richtlijn consumentenrechten, dus vandaag geen additionele bescherming mogelijk.
Maar in het verleden was ‘de richtlijn voor koop op afstand’ minimaal
geharmoniseerd
De Belgische wetgeving ging destijds wanneer een contract op afstand werd
gesloten, verbieden dat de onderneming betaling zou eisen vooraleer de
bedenktermijn verstreken was (toen 7 werkdagen te rekenen vanaf de levering van
het goed) -> strenge regeling, zeer consumentvriendelijk.
De vraag die zich stelde was of het wel verenigbaar was met de principes van vrij
verkeer, of het niet verder werd ingeperkt om de beoogde doelstelling te realiseren
(de bescherming van de consument)
Het Hof gaat kijken naar de manier waarop de regel wordt toegepast door de
economische inspectie. De Belgische wet verbood dat betaling werd geëist en dat de
ec zo ver ging dat er een kredietkaartnummer wordt gevraagd louter voor garantie,
dat je dan al de regegeving miskent (dus de onderneming mocht zelfs geen
kredietkaartnummer vragen voor het geval dat de consument na de levering niet zou
betalen)
Als je het verbod zo strikt gaat intepreteren, dan ga je te ver bij de inperking van het
vrij verkeer van goederen/ diensten. Het Hof zegt dat die interpretatie niet meer
proportioneel is
4
INLEIDING
Het consumentenrecht is in belangrijke mate vergelijkbaar met die van alle lidstaten van de Unie (wil niet
zeggen dat ze identiek zijn, in sommige LS werd bijkomende regelgeving uitgevaardigd waarvoor op het niveau
van de Unie geen harmonisatie is), het is niet uniek in zijn soort
Typisch Belgische regelgeving die geen omzetting vormt van het Europees recht bestaat
Omzetting van de regelgeving is voornamelijk gebeurd in boek 6 BW, maar voorafgaand daaraan had
je al gelijkaardige regelgeving die vervat zat in andere wetten (vb. wetgeving op de handelspraktijken)
(OMZETTING) EU-RECHT
• Meeste regelen inzake consumentenrecht zijn de omzetting van EU-Richtlijnen
• Omzetting geschiedde in
• Boek VI WER
• Voorheen Wet Handelspraktijken (1991) / Wet Marktpraktijken (2010)
• Oud BW (toekomstig boek 7 BW, wat betrekking zal hebben op de bijzondere
overeenkomsten)
• Het zal de regelen inzake de wettelijke garantie bevatten. De RvS heeft geadviseerd
om die regelen over te hevelen naar het wetboek economisch recht, maar dit zal
waarschijnlijk niet gebeuren (maakt niet veel uit)
• Afzonderlijke wetgeving
• Vb. bijzondere wetgeving m.b.t. pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen ->
doel om de reizigers een bijzondere bescherming te bieden
• Belangrijke rol weggelegd voor Hof van Justitie (zijn rechtspraak)
• Elke regeling van consumentnrrecht die de omzetting vormt van een Europese
richtlijn moet natuurlijk richtlijnconform geînterpreteerd worden. Het Hof beslist de
interpretatie ervan
• Guidance (EU – FOD Economie)
• Enerzijds op Europes niveu verstrekt door de Europese Commissie, en anderzijds op Belgisch
niveau door de dienst Economische inspectie binnen de dienst voor de economische zaken
• = een richtlijn (niet juridisch verbindend) -> toelichting omtrent de wijze waarop de EC (op
Europees niveau) en de economische inspectie (op Belgisch niveau) de regelgeving
interpreteert
• Niet bindend voor de Belgische rechter, maar ook niet voor het Hof van Justitie
1
, • In de praktijk gaat het een belangrijke rol spelen. Vb. indien er geen nieuwe richtlijn komt,
gaat men guidance verstrekken in de documenten
• Op nationaal niveau wordt het meer en meer gebruikt door de economische inspectie die de
toezichthouder is van de regelen van het consumentenrecht
• Vb. regelgeving mbt oneerlijke handelspraktijken (omzetting van EU-richtlijn). Die regelgeving
(2005) bevatte geen specifieke voorschriften inzake ‘green washing’ (= een praktijk waarbij
een onderneming hun producten meer economisch willen voorstellen) De economische
inspectie heeft hieromtrent guidance gemaakt, dat een groene claim voldoende specifiek
moet zijn om een consument niet te misleiden
• Ratio? Aan ondernemingen meer rechtszekerheid bieden, ze kunnen vb. vooraf inschatten of
een milieuclaim als niet eerlijk zal worden beschouwd.
• Maar niet alle ondernemingen zien die guidelines op die manier. Volgens hen
vaardigen ze nieuwe regelgeving uit op die manier
• De economische inspectie kan een waarschuwing richten aan een onderneming. Als men daar
dan mee stopt, zijn er geen verdere gevolgen aan verbonden.
• Ze kunnen ook transacties voorstellen = bedragen die de onderneming moet betalen wil zij
vermijden dat ze strafrechtelijk wordt vervolgd (soort van minnelijke schikking als je een
verkeersovertreding hebt begaan). Wanneer je die transactie niet betaalt, wordt het
overgemaakt aan het parket maar dan weet je niet wat het parket ermee doet (vervolging is
niet zeker). Vroeger was hiermee de kous af
• Wetgever heeft voorzien dat de economische inspectie ook een administratieve geldboete
kan opleggen. Indien geen vervolg, komt het dossier terug bij de economische inspectie die
dan dus een geldboete kan opleggen.
HOOG BESCHERMINGSNIVEAU
• Europese rechtsgrond regelen consumentenbescherming
• Waarom heeft Europa ervoor geopteerd om consumentenrecht te harmoniseren? 2
verschillende doelstellingen worden nagestreefd :
• Harmonisatie met het oog op de realisatie van de interne markt (art. 114 VWEU)
• Voordeel van eengemaakte regelen voor enerzijds ondernemingen en anderzijds
consumenten ?
• Men kan zijn goederen/diensten makkelijker grensoverschrijdend
aanbieden, omdat je als onderneming niet moet vrezen dat er andere regels
gelden in andere LS van de Unie. Zo niet, zou je vb. Als Belgische
onderneming overal moeten bestuderen wat de rechten zijn in andere
landen (aanzienlijke kost wordt ermee gereduceerd)
• Standpunt consument: je kan er als consument op vertrouwen dat je min of
meer dezelfde bescherming zal verkrjgen indien je overgaat tot de aankoop
van goederen/diensten in een andere LS van de Unie
2
, • = ‘confident consumer argument’ -> de consument gaat vertrouwen hebben
in de interne markt wanneer hij weet dat de bescherming dezelfde is
• Maar de regels zijn grotendeels gelijkaardig
• Wanneer maximaal geharmoniseerd, dan gaat het de interne
markt meer bevorderen
• In geval van minimale harmonisatie kunnen ze bijkomende
bescherming gaan creëren op nationaal niveau, waardoor je dus in
andere landen opnieuw gaat moeten onderzoeken of dit daar ook
vzan toepassing is
• Bescherming van de economische belangen van consument (art. 169 VWEU)
• Hoog beschermingsniveau creëren voor de consumenten in hun relatie met
onderneming. Hier is de insteek anders, prioriteit ligt bij de bescherming van de
consumenten
• Maximale harmonisatie is enkel mogelijk ogv artikel 114 VWEU
• Hier zie je echt de interne marktgedachte als drijfveer voor harmonisatie
• Als vb. de enige doelstelling de bescherming van de financiele belangen is
van de consuemnt, dan kan je wel harmoniseren maar minimaal
• Vereiste van een hoog bescherminsniveau, vindt je op verschillende plaatsen terug:
• Artikel 12 (beleid) + 114 VWEU
• Artikel 38 Handvest Grondrechten EU
• Herhaald in Europese Richtlijnen
• Basisbeginsel in de rechtspraak van het Hof van Justitie -> het hoog
beschermingsniveau wordt gebruikt als leidraad in de rechtspraak
• => wil niet zeggen dat er geen rekening wordt gehouden met de belangen van de
ondernemingen, maar er staat een hoog beschermingsniveau voorop
Het is geen evidentie. Je kan bepaalde rechten hebben op papier, maar wil niet zeggen dat je ze daadwerkelijk
gaat krijgen
Vb. vervanging/herstel in het kader van een wettelijke garantie van een gsm. Stel dat dit wordt
geweigerd, dan ga je niet naar de rechtbank stappen aangezien de inzet relatief beperkt is (de
bedragen zijn klein). Dit is nog steeds een probleem
Wel manieren om de consument te helpen vb. beroep op een ombudsdienst, maar probleem -> de
beslissingen zijn niet verbindend voor de partijen. Als de consument dan een postief advies zou
krijgen, dan moet je dus toch nog naar de rechter
Europa probeert eraan tegemoet te komen om een afschrikkend effect te creëren -> vb. grote groep
met minimale schade? Clause action
3
, HARMONISATIE
• Verordeningen (zelden, zijn er maar 4) en Richtlijnen
• Minimale harmonisatie
• Minimale bescherming, doch additionele bescherming is mogelijk (maar niet onbeperkt)
• Die bijkomende bescherming moet nog altijd verenigbaar zijn met de principes van
het vrij verkeer
• Verenigbaarheid met Europees recht beoordelen op grond van het primaire verdragsrecht
(desgevallend Dienstenrichtlijn)
• Inperking van vrij verkeer enkel gerechtvaardigd indien (o.b.v. regelen van het
algemeen belang)
• Doelstelling van algemeen belang
• Pertinentiecriterium
• Proportionaliteitstoets: men mag niet verder gaan bij het beperken van het
vrij verkeer dan datgene wat nodig is om uw doelstelling te bereiken
(HvJ 16 december 2008, C-205/07, Lodewijk Gysbrechts)
Een Belgische zaak die betrekking had op de toenmalige regeling uit de wet
handelspraktijken omtrent ovk’en op afstand
Vandaag vormen de regelen een omzetting van de maximale geharmoniseerde
richtlijn consumentenrechten, dus vandaag geen additionele bescherming mogelijk.
Maar in het verleden was ‘de richtlijn voor koop op afstand’ minimaal
geharmoniseerd
De Belgische wetgeving ging destijds wanneer een contract op afstand werd
gesloten, verbieden dat de onderneming betaling zou eisen vooraleer de
bedenktermijn verstreken was (toen 7 werkdagen te rekenen vanaf de levering van
het goed) -> strenge regeling, zeer consumentvriendelijk.
De vraag die zich stelde was of het wel verenigbaar was met de principes van vrij
verkeer, of het niet verder werd ingeperkt om de beoogde doelstelling te realiseren
(de bescherming van de consument)
Het Hof gaat kijken naar de manier waarop de regel wordt toegepast door de
economische inspectie. De Belgische wet verbood dat betaling werd geëist en dat de
ec zo ver ging dat er een kredietkaartnummer wordt gevraagd louter voor garantie,
dat je dan al de regegeving miskent (dus de onderneming mocht zelfs geen
kredietkaartnummer vragen voor het geval dat de consument na de levering niet zou
betalen)
Als je het verbod zo strikt gaat intepreteren, dan ga je te ver bij de inperking van het
vrij verkeer van goederen/ diensten. Het Hof zegt dat die interpretatie niet meer
proportioneel is
4
