Cognitieve
Psychologie
Cognitieve Psychologie – Prof. Dr. Bert Reynvoet– Academiejaar 2025-2026
, 1. Inhoudsopgave
1. Geschiedenis van de psychologie ........................................................................................... 3
1.1. Griekse filosofen ......................................................................................................................... 3
1.2. Andere filosofische benaderingen.......................................................................................... 4
1.3. Eerste psychologisch laboratorium en eerste psychologische scholen ............................. 5
1.4. Behaviorisme .............................................................................................................................. 7
1.5. Cognitieve psychologie ......................................................................................................... 10
1.6 Cognitieve psychologie vandaag ......................................................................................... 12
1.6.1 Beschrijvend onderzoek ................................................................................................... 12
1.6.2 Experimentele cognitieve psychologie .......................................................................... 13
1.6.3 Experimenteel onderzoek ................................................................................................ 15
1.6.4 Voor en nadelen van psychologisch onderzoek .......................................................... 16
2. Wat is cognitieve psychologie? .............................................................................................. 20
2.1. De relatie tussen cognitieve psychologie en andere basisdisciplines. ............................. 20
2.1.1. Biologische factoren: hersenen in rust ........................................................................... 20
2.1.2. cognitieve factoren: aantallen discrimineren .............................................................. 21
2.1.3. Sociale aspecten: culturele verschillen ......................................................................... 22
3. Visuele perceptie ......................................................................................................................... 23
3.1. Sensaties (gewaarwordingen) en perceptie (waarneming) ............................................. 23
3.1.1. Sensaties/Gewaarwording ............................................................................................. 23
3.1.2. Perceptie/Waarneming .................................................................................................. 23
3.2.3. (patroon- en object)herkenning .................................................................................... 31
4. Aandacht en perceptie ................................................................................................................ 43
4.1. Een introductie......................................................................................................................... 43
5. Korte termijn geheugen ................................................................................................................ 54
5.1. sensorisch en korte termijn geheugen .................................................................................. 54
5.1.1. Terug in de tijd: Herman Ebbinghaus (1850-1909) ........................................................ 54
5.1.2. Het geheugenmodel van Atkinson & Shiffrin (1968) .................................................... 56
5.1.3. Sensorisch geheugen ..................................................................................................... 57
5.1.4 Korte Termijn geheugen ............................................................................................... 60
5.1.5.Werkgeheugen ................................................................................................................. 63
6. leren en lange termijn geheugen................................................................................................ 72
6.1.1. Amnesie............................................................................................................................. 72
6.2.2. Structuur van het LTM ...................................................................................................... 75
6.2.4. Leren .................................................................................................................................. 76
6.2.5. Vergeten en verkeerde herinneringen.......................................................................... 81
7. Alledaagse geheugen ............................................................................................................. 86
7.1.1. ES ........................................................................................................................................ 89
7.1.2. ICH ..................................................................................................................................... 89
7.1.3.UBER-ICH............................................................................................................................. 89
7.1.4. ES, ICH en UBER-ICH ......................................................................................................... 90
7.2.1. ooggetuigenverklaringen ............................................................................................... 92
1
,8. probleem oplossen................................................................................................................... 96
Inzicht – ‘aha’ ............................................................................................................................... 100
9. Beslissen en redeneren .......................................................................................................... 106
Samenvatting................................................................................................................................... 114
2
, 2. Geschiedenis van de psychologie
1.1. Griekse filosofen
à Plato: metaforen
- Metafoor (1): Geheugen = “wastablet”
• Herinneren -> aflezen; vergeten -> tablet is besmeurd
• indien het wastablet niet meer proper is, is besmeurd kan je niet meer
aflezen wat erop staat en leidt dit tot vergeten
- Metafoor (2): Geheugen is een vogelkooi
• Herinneren, vergissen, ‘tip-of–the-tongue’…
• Er wordt je een vraag gesteld, je stapt een vogelkooi binnen, als je de
juiste vogel vangt, heb je een juiste herinnering
• Indien je een foute vogel vangt: vergissen, foute herinnering
• à het ligt op het tipje van de tong, maar je kan er net niet aan
à Aristoteles
- het geheugen afhankelijk is van vorming van verbindingen of associaties tussen
gebeurtenissen, gevoelens of ideeën
- Filosofen zijn redenaars…ze willen overtuigen (retoriek)
- bv associatie tussen beeld van onze ouders en warme gevoelens, liefde
à introspectie: systematisch je eigen gedachten onderzoeken
à “Mnemonics”: middelen om het geheugen beter te laten functioneren
à Mnemonics = geheugensteuntjes
- Technieken om het onthouden van informatie te verbeteren
- Methode van de Loci (plaatsmethode): Strategie voor geheugenverbetering
die visualisaties van vertrouwde ruimtelijke omgevingen gebruikt om het
terughalen van informatie te verbeteren. Gekke combinaties maken; appelsap
uit de douche, deur van komkommer om een boodschappenlijstje te
onthouden. Hoe gekker, hoe unieker, hoe rapper je dit zal onthouden. Unieke
herinneringen worden rapper onthouden.
à Kapstokwoorden
- 1 is een steen, 2 is een zee,…
- informatie onthouden door de info te associëren met steen, zee…
- bv het eerste dat ik me herinner was geassocieerd met steen, het tweede wat
ik me herinner was geassocieerd met zee. Woord dat je je makkelijk herinnert,
een woord dat je heel goed kent, een woord waarvan je ook goed weet hoe
het wordt geschreven.
- Figuurlijk: je kan er nieuwe woorden/herinneringen aan ophangen
- Bv: een rijmpje, zie powerpoint uitleg vragen voor ander voorbeeld
kapstokwoord om te spellen
à Acroniemen
- Een woord vormen met de beginletters, bv. “ROGBIVV”
3
Psychologie
Cognitieve Psychologie – Prof. Dr. Bert Reynvoet– Academiejaar 2025-2026
, 1. Inhoudsopgave
1. Geschiedenis van de psychologie ........................................................................................... 3
1.1. Griekse filosofen ......................................................................................................................... 3
1.2. Andere filosofische benaderingen.......................................................................................... 4
1.3. Eerste psychologisch laboratorium en eerste psychologische scholen ............................. 5
1.4. Behaviorisme .............................................................................................................................. 7
1.5. Cognitieve psychologie ......................................................................................................... 10
1.6 Cognitieve psychologie vandaag ......................................................................................... 12
1.6.1 Beschrijvend onderzoek ................................................................................................... 12
1.6.2 Experimentele cognitieve psychologie .......................................................................... 13
1.6.3 Experimenteel onderzoek ................................................................................................ 15
1.6.4 Voor en nadelen van psychologisch onderzoek .......................................................... 16
2. Wat is cognitieve psychologie? .............................................................................................. 20
2.1. De relatie tussen cognitieve psychologie en andere basisdisciplines. ............................. 20
2.1.1. Biologische factoren: hersenen in rust ........................................................................... 20
2.1.2. cognitieve factoren: aantallen discrimineren .............................................................. 21
2.1.3. Sociale aspecten: culturele verschillen ......................................................................... 22
3. Visuele perceptie ......................................................................................................................... 23
3.1. Sensaties (gewaarwordingen) en perceptie (waarneming) ............................................. 23
3.1.1. Sensaties/Gewaarwording ............................................................................................. 23
3.1.2. Perceptie/Waarneming .................................................................................................. 23
3.2.3. (patroon- en object)herkenning .................................................................................... 31
4. Aandacht en perceptie ................................................................................................................ 43
4.1. Een introductie......................................................................................................................... 43
5. Korte termijn geheugen ................................................................................................................ 54
5.1. sensorisch en korte termijn geheugen .................................................................................. 54
5.1.1. Terug in de tijd: Herman Ebbinghaus (1850-1909) ........................................................ 54
5.1.2. Het geheugenmodel van Atkinson & Shiffrin (1968) .................................................... 56
5.1.3. Sensorisch geheugen ..................................................................................................... 57
5.1.4 Korte Termijn geheugen ............................................................................................... 60
5.1.5.Werkgeheugen ................................................................................................................. 63
6. leren en lange termijn geheugen................................................................................................ 72
6.1.1. Amnesie............................................................................................................................. 72
6.2.2. Structuur van het LTM ...................................................................................................... 75
6.2.4. Leren .................................................................................................................................. 76
6.2.5. Vergeten en verkeerde herinneringen.......................................................................... 81
7. Alledaagse geheugen ............................................................................................................. 86
7.1.1. ES ........................................................................................................................................ 89
7.1.2. ICH ..................................................................................................................................... 89
7.1.3.UBER-ICH............................................................................................................................. 89
7.1.4. ES, ICH en UBER-ICH ......................................................................................................... 90
7.2.1. ooggetuigenverklaringen ............................................................................................... 92
1
,8. probleem oplossen................................................................................................................... 96
Inzicht – ‘aha’ ............................................................................................................................... 100
9. Beslissen en redeneren .......................................................................................................... 106
Samenvatting................................................................................................................................... 114
2
, 2. Geschiedenis van de psychologie
1.1. Griekse filosofen
à Plato: metaforen
- Metafoor (1): Geheugen = “wastablet”
• Herinneren -> aflezen; vergeten -> tablet is besmeurd
• indien het wastablet niet meer proper is, is besmeurd kan je niet meer
aflezen wat erop staat en leidt dit tot vergeten
- Metafoor (2): Geheugen is een vogelkooi
• Herinneren, vergissen, ‘tip-of–the-tongue’…
• Er wordt je een vraag gesteld, je stapt een vogelkooi binnen, als je de
juiste vogel vangt, heb je een juiste herinnering
• Indien je een foute vogel vangt: vergissen, foute herinnering
• à het ligt op het tipje van de tong, maar je kan er net niet aan
à Aristoteles
- het geheugen afhankelijk is van vorming van verbindingen of associaties tussen
gebeurtenissen, gevoelens of ideeën
- Filosofen zijn redenaars…ze willen overtuigen (retoriek)
- bv associatie tussen beeld van onze ouders en warme gevoelens, liefde
à introspectie: systematisch je eigen gedachten onderzoeken
à “Mnemonics”: middelen om het geheugen beter te laten functioneren
à Mnemonics = geheugensteuntjes
- Technieken om het onthouden van informatie te verbeteren
- Methode van de Loci (plaatsmethode): Strategie voor geheugenverbetering
die visualisaties van vertrouwde ruimtelijke omgevingen gebruikt om het
terughalen van informatie te verbeteren. Gekke combinaties maken; appelsap
uit de douche, deur van komkommer om een boodschappenlijstje te
onthouden. Hoe gekker, hoe unieker, hoe rapper je dit zal onthouden. Unieke
herinneringen worden rapper onthouden.
à Kapstokwoorden
- 1 is een steen, 2 is een zee,…
- informatie onthouden door de info te associëren met steen, zee…
- bv het eerste dat ik me herinner was geassocieerd met steen, het tweede wat
ik me herinner was geassocieerd met zee. Woord dat je je makkelijk herinnert,
een woord dat je heel goed kent, een woord waarvan je ook goed weet hoe
het wordt geschreven.
- Figuurlijk: je kan er nieuwe woorden/herinneringen aan ophangen
- Bv: een rijmpje, zie powerpoint uitleg vragen voor ander voorbeeld
kapstokwoord om te spellen
à Acroniemen
- Een woord vormen met de beginletters, bv. “ROGBIVV”
3
