Criminologie Samenvatting | VIVES | 2026/27

Criminologie

definitie:
academische wetenschap, fenomeen v criminaliteit gaan bekijken;
hoe verklaar je het, waarom gaan mensen over naar criminaliteit

2 grote stromingen
1.​ traditionele criminaliteitsdefinitie
-​ verwijst naar norm
-​ normatieve criminaliteitsdefinitie
-​ criminaliteit eigenschap gedrag
2.​ kritische criminaliteitsdefinitie
-​ reactieve definitie
-​ criminaliteit is eigenschap van maatschappelijke reactie op gedrag




normatieve definities kritische definities

criminaliteit= eigenschap van gedrag criminaliteit= eigenschap van
crimineel gedrag= gedrag dat de norm maatschappelijke reactie op gedrag
overschrijdt
maatschappelijke reactie omschrijft gedrag
juridische criminaliteitsdefinities: als ‘crimineel)
-​ strafrechtelijke definitie
-​ eng-juridische definitie conflicttheoretische criminaliteitsdefinitie
-​ breed-juridische definitie
marxistische criminaliteitsdefinitie
naturalistische criminaliteitsdefinitie

socio-formalistische criminaliteitsdefinitie

radicale criminaliteitsdefinitie


definitie van criminaliteit
traditionele criminaliteitsdefinitie (norm!)- juridische misdaaddefinitie
1.​ strafrechtelijke definitie
-​ ziet criminaliteit als overtreding vd strafwet die geldt in een bepaald land op
een bepaald ogenblik
2.​ eng-juridische definitie
-​ opzet
-​ zonder verdediging en rechtvaardiging
-​ overtreding SW(strafwetboek)
-​ veroordeling door rechter




1

, 3.​ breed-juridische definitie
-​ sociaal schadelijk
-​ juridische sanctie
-​ maatschappelijk deviant
: wnr handeling door de wet wordt beschreven en er een sanctie aan is
gekoppeld, die kan worden uitgesproken door een administratief
orgaan/rechtbank
-​ vb. GAS-boetes
→maatschappelijk onaanvaardbaar
Sutherland socioloog

traditionele criminaliteitsdefinitie (norm)- Naturalistische misdaaddefinitie
●​ verzet zich tegen niet-universele basis van recht
●​ criminaliteit: handelingen die altijd en overal als crimineel worden beschouwd =
natuurlijk misdrijf
●​ morele sentimenten als norm
(gemiddelde altruïstische gevoelen, eg medelijden en eerlijkheid)

traditionele criminaliteitsdefinitie (norm)- Socio-formalistische misdaaddefinitie
●​ verzet zich tegen niet-universele basis vh recht
●​ immers- politieke formaties ontwikkelen strafrecht-regels en deze veranderen in tijd
en ruimte
●​ gedragsnormen of Conduct norms
●​ individu maakt deel uit v sociale groepen, deze sociale groepen ontwikkelen
gedragsnormen→een gedragscode

kritische criminaliteitsdefinitie- labeling-definitie
●​ criminaliteit is niet universeel (hangt af v tijd en ruimte)
●​ etiket dat op bepaalde gedragingen wordt gekleefd
criminaliteit→sociale constructie
●​ vb. druggebruik: crimineel of gezondheidsprobleem

pygmalion effect: verschijnsel waarbij verwachtingen van anderen invloed hebben op
iemands prestaties of gedrag.
Wanneer iemand hoge verwachtingen heeft van een persoon, gaat die persoon vaak beter
presteren; bij lage verwachtingen gebeurt het omgekeerde.
criminaliteit is relatief
probleemgedrag ≠ geproblematiseerd gedrag

kritische criminaliteitsdefinitie- Conflicttheoretische definitie
●​ conflictperspectief: individuen en groepen nemen verschillende positie in
samenleving
●​ dominantieverhouding creëert conflicten
●​ criminaliteit→gedrag in strijd met politieke machthebbers
●​ criminaliteit door conflicten tussen belangengroepen
●​ vb. taliban: vrouwen mogen niks meer sinds ze aan de macht zijn




2

,kritische criminaliteitsdefinitie- Marxistische definitie
●​ heersende klasse (bezit productiemiddelen) en proletariaat (bezitloze arbeiders)
●​ heersende klasse bepaalt wat criminaliteit is
●​ vb. slavernij

kritische/normatieve criminaliteitsdefinitie- Radicale definitie
●​ kritiek op traditionele criminologie omdat ze vertrekt vanuit gevestigde orde
(bestaande wetgeving, waarden & normen)
●​ nood aan eigen referentiekader vanuit menslievende visie
●​ mensenrechtendefinitie v criminaliteit
-​ mensenrechten is enige criterium
-​ gelijkheid, welzijn, veiligheid
-​ individuen, sociale verhoudingen, systemen
●​ vb. praktijktesten, migratie



Studiedomein
eng
-​ misdaad en misdadiger
breed
-​ misdaad, misdadiger, criminalisering-en decriminaliseringsprocessen
zeer breed
-​ studie v afwijkend gedrag




3

, HF 4 Historische ontwikkeling van de criminologie

4.1 Voorgeschiedenis van de criminologie

Demonologische verklaring
●​ criminaliteit als gevolg v geesten/buitenaardse krachten
●​ niet door menselijke geest te begrijpen, noch te controleren
●​ afhankelijk vd periode in de geschiedenis; anders verklaart:
○​ primitieve samenleving: boze geesten
○​ middeleeuwen: aanwezigheid v duivels en demonen
○​ 16-19e eeuw: incorrecte verhouding tot God

→vertrekt vanuit niet-fysische invalshoek

Naturalistische verklaring
Plato & Aristoteles- verband tussen armoede en criminaliteit
●​ waar armoede heerst (& bedelaars in straatbeeld zichtbaar zijn):
dieven/zakkenrollers
●​ belang dat gehecht wordt aan rijkdom= oorzaak v criminaliteit
●​ iemand pleegt al dan niet misdaad? afhankelijk of ‘goede/slechte’ bovenhand heeft
(wordt bepaald door omgeving en opvoeding)

Thomas van Aquino- verband tussen armoede en criminaliteit
Thomas More- verband tussen armoede en criminaliteit
●​ mensen kunnen niet in levensonderhoud voorzien
●​ ex-soldaten en belang v wol-export (gemeenschappelijke weiden verdwijnen) +
confrontatie met luxe vd rijken
●​ bestrijden en wegwerken slechte levensomstandigheden

→vertrekt wel vanuit fysische en materiële invalshoek


4.2 Klassieke criminologie
2e helft 18e eeuw- instabiliteit
●​ toenemende principes v kapitalisme, vragen nieuwe sociale verhoudingen
●​ stijging bevolking
●​ beginnende industrialisering
●​ grotere geografische mobiliteit
●​ toename werkloosheid & armoede

→spanning in het AR (=ancien régime)

●​ instabiele samenleving laat zich voelen in criminaliteit
○​ stijging vermogensdelicten
○​ roversbenden
○​ strafrechtsysteem vh AR kan problemen niet indijken



4