PERSOON GEZIN & RECHT
2025 – 2026
SITUERING
• Bevindingen uit sociaal, psychologisch onderzoek
• Verder kijken dan enkel Belgische toepassing, soms rechtsvergelijkende elementen
• Didactisch team: Prof. Boone & Mr. Van Mol (vragen in de les of discussieforum, niet via mail)
Inhoud & aanpak
• Horizontale familierecht: partnerrelaties
• Verticale familierecht: ouder-kind relaties
• Hier vooral verticaal!
• Hoe gaat het recht daarmee om? Wie zijn ouders in de ogen van het recht? Met welke rechten,
plichten en gevolgen in de SL van vandaag? Nieuwe vraagstukken?
• Theorie volledig in evolutie: op medisch & technologisch vlak! En ook op maatschappelijk vlak
o Relatie is diverser/dynamischer geworden dan wat het in het verleden was
o Veel familierechtelijk onderzoek over dit thema
o Veel regeringen/parlementen (nationaal en internationaal) buigen zich over deze
vraagstukken (bv. regeling voor anoniem bevallen)
• Diverse gezinsvormen worden onderscheiden als vak-structuur
Onderwijs
• Niet enkel kennis bijbrengen over actuele vragen van het familierecht, maar ook zelf ook kritisch
nadenken over nieuwe wetgevende initiatieven (zijn ze goed, is er nood aan…?), en over de
wenselijkheid van bepaalde zaken? (want verschillende standpunten, meningen en argumenten)
• Maatschappelijke impact!
Aanpak
• Juridisch-technische analyse van wetgeving en rechtspraak
o Rechtspraak brengt leerstof tot leven
o Kijken in vonnis/arrest naar de feiten, want feiten kleuren het recht
• Rechtsvergelijking
• Multidisciplinariteit door kennis te nemen want wetenschappelijk onderzoek
o Wet spreekt van co-ouderschap (gezamenlijk uitoefenen van ouderlijk gezag); dan is het
relevant om te weten hoe dat gebeurt in de praktijk?
o Kritisch denken aanscherpen
Evaluatie
• Schriftelijk examen (4/5-tal vragen, soms met subonderdelen)
• Open vragen (zie Toledo)
• Beoordelingscriteria: inhoudelijke kwaliteit en juistheid van argumentatie en redenering,
grondigheid en volledigheid van argumentatie en redenering, helderheid formulering en opbouw
1
, • Codex + extra wetgeving mits gebundeld
• Examenleerstof = alles/enkel wat gedoceerd wordt in de colleges (incl. gastcolleges)
• Rechtspraak op Toledo: enkel examenstof in zoverre behandeld in de colleges
o Datum vonnis/arrest niet belangrijk: wel principes die eruit kunnen worden afgeleid
• Teksten op Toledo: hulpmiddel ter ondersteuning van wat gedoceerd wordt. Enkel examenstof in
zoverre behandeld in colleges
Colleges
• Interactieve hoorcolleges: zorg voor toegang tot documenten Toledo
• Poll Everywhere
Kalender 2025 – 2026
23/9 Algemene info en Deel 1 Inleiding
30/9 Deel 1 Inleiding en Deel 2 Juridisch ouderschap
7/10 Deel 2 Juridisch ouderschap
14/10 Deel 3 MBV
21/10 Deel 3 MBV
28/10 Deel 4 Trans personen en ouderschap
4/11 Deel 3 MBV – Toegang tot afstammingsinformatie
12/11 (Woensdag, 13-16u!): Deel 5: Adoptie
18/11 Geen college wegens Global Law
25/11 Deel 6. Plusouders en samengestelde gezinnen
02/12 Deel 7. Pleeggezinnen
09/12 Deel 8. Intentionele meeroudergezinnen
16/12 Deel 9. Kind en ouders na scheiding
21/1 Eerste examenmoment
28/1 Tweede examenmoment
2
, DEEL I. INLEIDING
INHOUD
Kind & ouders = de familierechtelijke vormgeving en gevolgen van ouder-kindrelaties in diverse
gezinsvormen
De keuze voor dit thema heeft te maken met evoluties in het recht die volgen op maatschappelijke
evoluties.
Documentatie
• EHRM 3 december 2009, Zaunegger/Duitsland
• F. Swennen, “Wat is ouderschap”, TPR 2016, 11-95.
• Kind en ouders in de 21ste eeuw. Rapport van de Staatscommissie Herijking Ouderschap, Den
Haag, 2016, 637 p.
• Kabinetsreactie op de aanbevelingen van de Staatscommissie Herijking Ouderschap, 2019.
• VN Comité voor de rechten van het kind, Algemeen Commentaar nr. 14 (2013) over het recht van
het kind zijn belangen als de eerste overweging te laten zijn (art. 3,
eerste lid)
• Gezinsenquête 2021 – drie delen
• Kind bij paar en bij alleenstaande ouders. Rapport Statistiek Vlaanderen, 2021/73
(1) MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN
Prof denkt terug aan haar klas van lagere school, waar niet gesproken werd over ‘wie zijn je ouders?’, maar
kan zich vrij zeker herinneren dat enkel sprake was van kinderen met een moeder en een vader, die met
elkaar getrouwd waren. Heel weinig ouders gescheiden, en dat was ‘taboe’. Geen kinderen in de klas met
twee mama’s of twee papa’s
• Heel homogeen beeld
• Heel stabiel
Decennia later ziet het beeld er veel diverser uit: veranderingen sinds 1945 (hoewel impact op familierecht
zelf pas veel later kwam), zie Laureen Hu (‘Familie door te zijn, willen of doen: een juridische heroverweging
van het afstammingsrecht’)
• (1) Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
• (2) Veranderingen t.a.v. genderrolpatronen in gezin
• (3) Nieuwe technologische voortplantingsmogelijkheden
• (4) Veranderde positie van kinderen
Elk van die veranderingen hebben op hun beurt te maken met bredere maatschappelijke ontwikkelingen
die de achtergrond vormen van de 4 veranderingen
3
, Achtergrond: secularisering, individualisering en toegenomen welvaart na 1945
• Zorgen voor verschuiving in waardepatroon: druk vanuit collectiviteiten vermindert & waarden
zoals ‘uzelf ontplooien, keuzevrijheid, autonomie’ komen meer op voorgrond
• Vormen voor evolutie dat individuen zich minder door anderen/structuren (bv. kerk/familie) laten
beïnvloeden in hoe zij relaties/gezin moeten vormgeven
(1) Secularisering
• Het feit dat invloed/impact van godsdienst in MPP is afgenomen op private en publieke leven
• Illustratie (3 juli 1967 foto echtpaar): er was een evidentie dat je trouwt met je partner en daarna
begon men pas aan het stichten van een gezin => eerst het huwelijk, dan pas het gezin (=
gezinsideaal)
o Huwelijk was een onverbreekbare monogame en levenslange verbintenis
(echtscheidingen kwamen niet veel voor)
o Huwelijk was een instituut waarbinnen kinderen verwekt en grootgebracht werden
o Eens je getrouwd was, was je ook verplicht om te zorgen voor een nageslacht: seksualiteit
in het teken van voortplanting (verwekking van kinderen was een christelijke
huwelijksplicht)
o Intieme relaties buiten huwelijk moreel afgekeurd
• Vanaf jaren 1970: invloed kerk neemt af > seks, liefde, huwelijk, voortplanting meer van elkaar
losgekoppeld
o Introductie anticonceptiepil: koppelt seks los van voortplanting
o Seks buiten huwelijk minder taboe
o Ongehuwd samenwonen komt geleidelijk aan meer voor
(2) Individualisering
• Individuen associëren zich minder sterk met bepaalde gemeenschappen (bv. geloofsgemeenschap
of familie)
• Minder druk vanuit gemeenschappen om zich te conformeren naar bepaalde normen: er is meer
ruimte/tolerantie voor zelfontplooiing
o Bv. groeide tolerantie voor echtscheidingen
o Meer tolerantie voor andere gezinsvormen (bv. samengestelde gezinnen)
o Neiging om minder vaste verbindingen aan te gaan
▪ Grotere stap om te trouwen (minder evident)
▪ Verwachtingen van het huwelijk heel hoog (niet meer enkel economische
eenheid, maar men wel dat dat bijdraagt aan onszelf als mens te ontplooien)
(3) Toegenomen welvaart
• Na WOII wordt sociale zekerheidssysteem verder uitgebouwd en bracht met zich mee dat gezinnen
minder afhankelijk waren van instituten die vroeger controlerende invloed hadden op gedrag
• Vóór uitbouw van sociale welvaartstaat moest je terugvallen op familie/kerkelijke instanties
• Nu ziekte-uitkering, pensioen…
= ruimte om individuele keuzes te maken op relatie- en gezinsvlak
4
2025 – 2026
SITUERING
• Bevindingen uit sociaal, psychologisch onderzoek
• Verder kijken dan enkel Belgische toepassing, soms rechtsvergelijkende elementen
• Didactisch team: Prof. Boone & Mr. Van Mol (vragen in de les of discussieforum, niet via mail)
Inhoud & aanpak
• Horizontale familierecht: partnerrelaties
• Verticale familierecht: ouder-kind relaties
• Hier vooral verticaal!
• Hoe gaat het recht daarmee om? Wie zijn ouders in de ogen van het recht? Met welke rechten,
plichten en gevolgen in de SL van vandaag? Nieuwe vraagstukken?
• Theorie volledig in evolutie: op medisch & technologisch vlak! En ook op maatschappelijk vlak
o Relatie is diverser/dynamischer geworden dan wat het in het verleden was
o Veel familierechtelijk onderzoek over dit thema
o Veel regeringen/parlementen (nationaal en internationaal) buigen zich over deze
vraagstukken (bv. regeling voor anoniem bevallen)
• Diverse gezinsvormen worden onderscheiden als vak-structuur
Onderwijs
• Niet enkel kennis bijbrengen over actuele vragen van het familierecht, maar ook zelf ook kritisch
nadenken over nieuwe wetgevende initiatieven (zijn ze goed, is er nood aan…?), en over de
wenselijkheid van bepaalde zaken? (want verschillende standpunten, meningen en argumenten)
• Maatschappelijke impact!
Aanpak
• Juridisch-technische analyse van wetgeving en rechtspraak
o Rechtspraak brengt leerstof tot leven
o Kijken in vonnis/arrest naar de feiten, want feiten kleuren het recht
• Rechtsvergelijking
• Multidisciplinariteit door kennis te nemen want wetenschappelijk onderzoek
o Wet spreekt van co-ouderschap (gezamenlijk uitoefenen van ouderlijk gezag); dan is het
relevant om te weten hoe dat gebeurt in de praktijk?
o Kritisch denken aanscherpen
Evaluatie
• Schriftelijk examen (4/5-tal vragen, soms met subonderdelen)
• Open vragen (zie Toledo)
• Beoordelingscriteria: inhoudelijke kwaliteit en juistheid van argumentatie en redenering,
grondigheid en volledigheid van argumentatie en redenering, helderheid formulering en opbouw
1
, • Codex + extra wetgeving mits gebundeld
• Examenleerstof = alles/enkel wat gedoceerd wordt in de colleges (incl. gastcolleges)
• Rechtspraak op Toledo: enkel examenstof in zoverre behandeld in de colleges
o Datum vonnis/arrest niet belangrijk: wel principes die eruit kunnen worden afgeleid
• Teksten op Toledo: hulpmiddel ter ondersteuning van wat gedoceerd wordt. Enkel examenstof in
zoverre behandeld in colleges
Colleges
• Interactieve hoorcolleges: zorg voor toegang tot documenten Toledo
• Poll Everywhere
Kalender 2025 – 2026
23/9 Algemene info en Deel 1 Inleiding
30/9 Deel 1 Inleiding en Deel 2 Juridisch ouderschap
7/10 Deel 2 Juridisch ouderschap
14/10 Deel 3 MBV
21/10 Deel 3 MBV
28/10 Deel 4 Trans personen en ouderschap
4/11 Deel 3 MBV – Toegang tot afstammingsinformatie
12/11 (Woensdag, 13-16u!): Deel 5: Adoptie
18/11 Geen college wegens Global Law
25/11 Deel 6. Plusouders en samengestelde gezinnen
02/12 Deel 7. Pleeggezinnen
09/12 Deel 8. Intentionele meeroudergezinnen
16/12 Deel 9. Kind en ouders na scheiding
21/1 Eerste examenmoment
28/1 Tweede examenmoment
2
, DEEL I. INLEIDING
INHOUD
Kind & ouders = de familierechtelijke vormgeving en gevolgen van ouder-kindrelaties in diverse
gezinsvormen
De keuze voor dit thema heeft te maken met evoluties in het recht die volgen op maatschappelijke
evoluties.
Documentatie
• EHRM 3 december 2009, Zaunegger/Duitsland
• F. Swennen, “Wat is ouderschap”, TPR 2016, 11-95.
• Kind en ouders in de 21ste eeuw. Rapport van de Staatscommissie Herijking Ouderschap, Den
Haag, 2016, 637 p.
• Kabinetsreactie op de aanbevelingen van de Staatscommissie Herijking Ouderschap, 2019.
• VN Comité voor de rechten van het kind, Algemeen Commentaar nr. 14 (2013) over het recht van
het kind zijn belangen als de eerste overweging te laten zijn (art. 3,
eerste lid)
• Gezinsenquête 2021 – drie delen
• Kind bij paar en bij alleenstaande ouders. Rapport Statistiek Vlaanderen, 2021/73
(1) MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN
Prof denkt terug aan haar klas van lagere school, waar niet gesproken werd over ‘wie zijn je ouders?’, maar
kan zich vrij zeker herinneren dat enkel sprake was van kinderen met een moeder en een vader, die met
elkaar getrouwd waren. Heel weinig ouders gescheiden, en dat was ‘taboe’. Geen kinderen in de klas met
twee mama’s of twee papa’s
• Heel homogeen beeld
• Heel stabiel
Decennia later ziet het beeld er veel diverser uit: veranderingen sinds 1945 (hoewel impact op familierecht
zelf pas veel later kwam), zie Laureen Hu (‘Familie door te zijn, willen of doen: een juridische heroverweging
van het afstammingsrecht’)
• (1) Toegenomen diversiteit aan relatie- en ouderschapsvormen
• (2) Veranderingen t.a.v. genderrolpatronen in gezin
• (3) Nieuwe technologische voortplantingsmogelijkheden
• (4) Veranderde positie van kinderen
Elk van die veranderingen hebben op hun beurt te maken met bredere maatschappelijke ontwikkelingen
die de achtergrond vormen van de 4 veranderingen
3
, Achtergrond: secularisering, individualisering en toegenomen welvaart na 1945
• Zorgen voor verschuiving in waardepatroon: druk vanuit collectiviteiten vermindert & waarden
zoals ‘uzelf ontplooien, keuzevrijheid, autonomie’ komen meer op voorgrond
• Vormen voor evolutie dat individuen zich minder door anderen/structuren (bv. kerk/familie) laten
beïnvloeden in hoe zij relaties/gezin moeten vormgeven
(1) Secularisering
• Het feit dat invloed/impact van godsdienst in MPP is afgenomen op private en publieke leven
• Illustratie (3 juli 1967 foto echtpaar): er was een evidentie dat je trouwt met je partner en daarna
begon men pas aan het stichten van een gezin => eerst het huwelijk, dan pas het gezin (=
gezinsideaal)
o Huwelijk was een onverbreekbare monogame en levenslange verbintenis
(echtscheidingen kwamen niet veel voor)
o Huwelijk was een instituut waarbinnen kinderen verwekt en grootgebracht werden
o Eens je getrouwd was, was je ook verplicht om te zorgen voor een nageslacht: seksualiteit
in het teken van voortplanting (verwekking van kinderen was een christelijke
huwelijksplicht)
o Intieme relaties buiten huwelijk moreel afgekeurd
• Vanaf jaren 1970: invloed kerk neemt af > seks, liefde, huwelijk, voortplanting meer van elkaar
losgekoppeld
o Introductie anticonceptiepil: koppelt seks los van voortplanting
o Seks buiten huwelijk minder taboe
o Ongehuwd samenwonen komt geleidelijk aan meer voor
(2) Individualisering
• Individuen associëren zich minder sterk met bepaalde gemeenschappen (bv. geloofsgemeenschap
of familie)
• Minder druk vanuit gemeenschappen om zich te conformeren naar bepaalde normen: er is meer
ruimte/tolerantie voor zelfontplooiing
o Bv. groeide tolerantie voor echtscheidingen
o Meer tolerantie voor andere gezinsvormen (bv. samengestelde gezinnen)
o Neiging om minder vaste verbindingen aan te gaan
▪ Grotere stap om te trouwen (minder evident)
▪ Verwachtingen van het huwelijk heel hoog (niet meer enkel economische
eenheid, maar men wel dat dat bijdraagt aan onszelf als mens te ontplooien)
(3) Toegenomen welvaart
• Na WOII wordt sociale zekerheidssysteem verder uitgebouwd en bracht met zich mee dat gezinnen
minder afhankelijk waren van instituten die vroeger controlerende invloed hadden op gedrag
• Vóór uitbouw van sociale welvaartstaat moest je terugvallen op familie/kerkelijke instanties
• Nu ziekte-uitkering, pensioen…
= ruimte om individuele keuzes te maken op relatie- en gezinsvlak
4
