Strafrecht | Samenvatting | VIVES | 2026/27

STRAFRECHT
INLEIDING

INDELING VAN HET STRAFRECHT

STRAFRECHT ONDERVERDEELD IN 2 SUBTAKKEN

- Het materieel strafrecht
o Het geheel van rechtsregels die bepalen
▪ Wat een misdrijf is en hoe iemand strafrechtelijk verantwoordelijk is
▪ Met welke straf dat dan is (bestraffing)
- Het formeel strafrecht (=strafprocesrecht)
o Bepaalt hoe daders van misdrijven worden opgespoord, vervolgd en berecht

WELKE OVERHEID IS BEVOEGD OM REGELS MBT STRA FRECHT UIT TE VAARDIGEN?

- Strafecht = een federale materie
- Ook gemeenschappen en gewesten (bv. bestuurlijke handhaving)
- Ook internationaalrechtelijk en binnen het Europees recht

BELANGRIJKE BRONNEN VAN HET STRAFRECHT

- Materieel strafrecht
o Strafwetboek
o Bijzondere strafwetten
- Strafprocesrecht
o Wetboek van strafvordering
- Beide
o Wet strafuitvoering
o Interneringswet
o Wet voorlopige hechtenis
o …




STRAFPROCESRECHT

DOELSTELLINGEN VAN HET STRAFPROCESRECHT

- Strafprocesrecht regelt het verloop van een strafprocedure met een dubbelde bedoeling:
o Mogelijkheid creëren om de waarheid te ontdekken
o De individuele grondrechten beschermen
▪ Doel: verzoenen
- Deze 2 belangen staan diametraal onder elkaar




1

,DE TWEE FASEN VAN EEN STRAFPROCES

DE FASE VAN HET VOORONDERZOEK

- Bij OM of onderzoeksrechter
- Doelstelling
o Verdachte identificeren
o Onderzoeken of er voldoende bezwaren bestaan om hem voor de rechter te brengen
- Inquisitoir karakter
o Vooronderzoek is geheim
o Vooronderzoek is niet-tegensprekelijk
- Voorlopige hechtenis
o Uitgesproken door onderzoeksrechter
o Tijdens fase van het vooronderzoek

DE FASE VAN DE TERECHTZITTING

- Bij de vonnisrechter
- Doelstelling
o Uitspraak over 2 vragen
▪ Heeft de verdachte inderdaad het misdrijf gepleegd?
▪ Zo ja, welke straf?
- Accusatoir karakter
o Terechtzitting is openbaar
o Terechtzitting is tegensprekelijk
- Gevangenisstraf
o Uitgesproken door een vonnisrechter
o Op het einde van de fase van de terechtzitting

DE HOOFDROLSPELERS IN HET STRAFPROCESRECHT

DE VERDACHTE

- Verdachte (in de ruime zin van het woord)
o Tijdens de fase van het vooronderzoek
▪ Verdachte in strikte zin van het woord
 Persoon tegen wie een vooronderzoek loopt (onbekende)
▪ Inverdenkinggestelde
 Verdachte aan wie officieel is meegedeeld dat hij wordt verdacht van
een misdrijf
o Tijdens de fase van de terechtzitting
▪ Beklaagde
 Verdachte die voor de politierechtbank of voor de correctionele
rechtbank moet verschijnen
▪ Beschuldigde
 De verdachte die voor het Hof van Assisen moet verschijnen
▪ Veroordeelde (schuldige)
 De persoon die door het vonnisgerecht uiteindelijk schuldig werd
bevonden en werd veroordeeld tot een straf
- Belang van dit onderscheid → de rechten van de ‘verdachte’ hangen af van zijn statuut



2

, HET OPENBAAR MINISTERIE (OM)

- Structuur van het openbaar ministerie
o Hiërarchisch georganiseerd korps:
▪ Per rechtsgebied → een Parket-Generaal (olv Procureur-Generaal)
 Vormen samen het college van Procureurs-Generaal
▪ Gerechtelijk arrondissement → een parket als OM (olv Procureur des Konings)
▪ In België → Federaal Parket (olv federale procureur)
▪ Nieuw parket (2021) → parket voor de verkeersveiligheid
- De rol van het Openbaar Ministerie in strafzaken
o Het OM is geen rechter, maar partij
▪ OM kan geen straffen uitspreken
▪ OM kan wel bepaalde zaken buitengerechtelijk afhandelen
o Het Openbaar Ministerie stelt (al dan niet) de strafvordering in
▪ OM is de enige instantie die bevoegd is om een strafzaak voor de rechter te
brengen (aanhangig te maken) met het oog op bestraffing
 Het instellen van de strafvordering of de strafvervolging
▪ OM kan de zaak ook seponeren of buitengerechtelijk afhandelen
o Het Openbaar Ministerie draagt de bewijslast
▪ Het vermoeden van onschuld
 Onschuldig tot het tegendeel is bewezen
▪ OM moet de schuld van de verdachte aantonen
o Het Openbaar Ministerie neemt het initiatief tot de uitvoering van een (door een rechter)
uitgesproken straf
▪ OM moet die straf doen uitvoeren

HET SLACHTOFFER

- Meerdere statuten
o Het slachtoffer in het algemeen
▪ Iedere persoon aan wie schade is toegebracht
o De burgerlijke partij
▪ Slachtoffer die vergoeding wil bekomen voor de geleden schade
▪ Burgerlijke partijstelling → gebeurt door een verklaring voor:
 De onderzoeksrechter (mits betaling borgsom)
 De raadkamer
 De vonnisrechter (als terechtzitting al is gestart)
o De benadeelde
▪ Slachtoffer die zich niet burgerlijke partij stelt, en dus geen partij is in het proces,
maar wel verklaart schade te hebben geleden door het misdrijf
- Ieder slachtoffer moet door het parket op de hoogte gebracht worden van het ogenblik van de
terechtzitting → volgende instanties werden daartoe opgericht:
o De dienst slachtofferbejegening bij de politie
▪ Staat slachtoffers bij kort na de feiten + contact met gespecialiseerde diensten
o De dienst slachtofferonthaal bij de justitiehuizen
▪ Justitieassistenten die slachtoffers ondersteunen, informeren en bijstaan
o De dienst slachtofferhulp bij de CAW’s
▪ Biedt een integrale begeleiding en emotionele ondersteuning
o Sinds 2006: mogelijkheid om beroep te doen op herstelbemiddeling



3