INLEIDING TOT HET RECHT
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
RECHT: BEGRIPSOMSCHRIJVING
- Recht =
o Gedragsregels
o Afdwingbaar gesteld (sanctioneerbaar)
o Door de overheid
▪ Objectief recht
- Opm:
o Afdwingbaar gesteld ≠ gemaakt, uitgevaardigd
o Sanctioneerbaar > strafbaar
- Subjectief recht
o Een door het objectief recht erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een persoon
heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen
DE BRONNEN VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
- Verschillende vormen
o De wetgeving (in ruime zin)
▪ Federale wetten
▪ Decreten en ordonnanties
▪ Beslissingen van uitvoerende macht
Hiërarchie
o De gewoonte
o De algemene rechtsbeginselen
o De rechtspraak
▪ Vonnissen vd rechtbanken
▪ Arresten vd hoven
▪ Uitspraken vd andere rechtscolleges
o De rechtsleer
o Sommige private regelgeving
DE INDELING VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
DE KLASSIEKE INDELING IN PUBLIEKRECHT EN PRIVAATRECHT
Publiekrecht Privaatrecht Gemengd
Organisatie overheid Burger – burger
Overheid – burger
- Staatsrecht (= gw recht) - Handelsrecht - Arbeidsrecht
- Administratief recht - Burgerlijk recht - Sociale zekerheidsrecht
- Strafrecht - Personenrecht
- Fiscaal recht - Familierecht
- Gerechtelijk recht (= procesr) - Huwelijksvermogensrecht
- Gerechtelijk privaatrecht - Overeenkomstenrecht
- Strafprocesrecht - Onrechtmatige daad
- Zakenrecht
- Erfrecht
1
,INDELING OP BASIS VAN DE NORMERENDE WAARDE VAN DE RECHTSREGELS
- Aanvullend recht
o Recht waarvan je mag afwijken, op voorwaarde dat de partijen een andere regeling
hebben getroffen
▪ Bv. recht mbt het wettelijk huwelijksvermogensstelsel
- Dwingend recht: recht waarvan je niet mag afwijken
o Dwingend recht van openbare orde
▪ Afwijking hiervan wordt gesanctioneerd met absolute nietigheid
Bv. monogamie in het huwelijk
Bv. het volledige publiekrecht
o Dwingend recht dat niet van de openbare orde is
▪ Afwijking hiervan wordt gesanctioneerd met relatieve nietigheid
Bv. huwelijkstoestemming moet vrij zijn van wilsgebreken
RECHTSFEITEN
- Rechtshandeling = een handeling stellen om precies de juridische gevolgen ervan te krijgen
RECHTSGEVOLGEN
- Straf
- Transfer van rechten of plichten
o Bv. na een koopovereenkomst
- Opheffing van rechten en plichten
o Bv. na een opzegging van een arbeidsovereenkomst
- Doen ontstaan van rechten en plichten
o Bv. wanneer een man een kind erkent
VERBINTENISSEN
- Verbintenis = een juridisch afdwingbare verplichting tussen 2 partijen
o Soorten verbintenissen
▪ Iets te geven
▪ Iets te doen
▪ Iets te laten
o 3 bronnen van verbintenissen
▪ Een rechtshandeling
▪ Een ander rechtsfeit
▪ Verwantschap
DE TAAL VAN HET RECHT
VEROUDERDE WOORDEN EN CONSTRUCTIES
- Zie tabel in cursus of quizlet
- Onverminderd:
o Naast, bovenop, los van (juiste)
o Indien … niet van toepassing is
!!! al de rest in de tabel in de cursus of op quizlet
2
,DEEL 2: STAATSRECHT
BEGRIPSOMSCHRIJVING EN BRONNEN
- De inrichting en de werking van de verschillende staatsmachten worden behandeld, alsook de
fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
- Terug te vinden in de Grondwet
DE BASISKENMERKEN VAN DE BELGISCHE STAAT
BELGIË IS EEN MONARCHIE
- Monarchie
o Staatshoofd = een koning(in)
o Maar in feite: regering (ministers, staatssecretarissen)
BELGIË IS EEN DEMOCRATIE
- Democratie
o Het volk bestuurt
o In België: representatieve (=indirecte) democratie:
▪ Het volk kiest volksvertegenwoordigers
- Het democratisch gehalte van een land wordt onder meer bepaald door:
o Verkiezingen: vrij, geheim, meerdere partijen, op geregelde tijdstippen, via algemeen
stemrecht, zonder praktische belemmeringen
o Respect voor de mensenrechten (waaronder expressie- en persvrijheid)
o Transparant bestuur zonder machtsmisbruik
o Actieve betrokkenheid van burgers ten opzichte van de politiek
o Geen overdreven partijtucht
o Gunstige sociaal-economische toestand
BELGIË IS EEN RECHTSSTAAT
- Rechtsstaat
o Gezagdragers moeten zich ook houden aan de regels
o Gezagdragers mogen geen regels opstellen die de mensenrechten afschaffen of
buitensporig beperken
o Er zijn onafhankelijke en onpartijdige rechtbanken
- Scheiding der machten (Montesquieu)
o Uitgangspunt: machtsconcentratie leidt tot machtsmisbruik
▪ Wetgevende macht
Opstellen van algemene regels (wetten)
▪ Uitvoerende macht
Concretiseren en doen toepassen van de algemene regels
▪ Rechterlijke macht
Nagaan of de regels correct werden toegepast
- Federale staat
o 3 gemeenschappen
o 3 gewesten
3
, DE ORGANEN VAN DE BELGISCHE STAAT
ORGANOGRAM VAN DE BELGISCHE STAAT
A. Wetgevende macht B. Uitvoerende macht C. Rechterlijke
macht
1. Federale staat Kamer van Koning (feitelijk: federale
volksvertegenwoordigers ministers +
+ ev Senaat (=fed parl) staatssecretarissen = Hoven en
+ Koning federale regering) rechtbanken
→ (federale) wetten:
- Gewone wetten → Koninklijke besluiten → arresten en
- Bijzondere wetten → Ministeriële besluiten vonnissen
2. Gewesten Gewestparlement Gewestregering
Vlaams Gewest + Gewestregering
Waals Gewest
Brussels → decreten / → Besluiten van de
Hoofdstedelijk Gewest ordonnanties Gewestregering
3. Gemeenschappen Gemeenschapsparlement Gemeenschapsregering
Vlaamse + Gemeenschapsregering
Gemeenschap
Waalse Gemeenschap
Duitstalige → decreten → Besluiten van de
Gemeenschap Gemeenschapsregering
4. Provincies en Provincies:
gemeenten - Provincieraad
- Bestendige deputatie
- Provinciegouverneur
Gemeenten:
- Gemeenteraad
- College van Burgemeester
en Schepenen
- Burgemeester
→ Besluiten, verordeningen,
reglementen,…
DE FEDERALE WETGEVENDE MACHT (A1)
- ! Senaat zal worden afgeschaft
- Werkwijze
o Initiatief
▪ Wetsvoorstel: parlementslid
▪ Wetsontwerp: koning
o Advies van de Raad van State
o Behandeld en besproken in het parlement
▪ Plenaire vergaderingen
o Verschillende procedures
▪ Monocameraal: alleen Kamer
▪ Verplicht bicameraal: Kamer en Senaat
▪ Optioneel bicameraal: Kamer + Senaat mag, minder invloed
o Tekst goedgekeurd → bekrachtigd door de Koning
o Koning mag wet afkondigen → bestaan bevestigen → bekend in Belgisch Staatsblad
o Wet is bindend vanaf de 10e dag na de bekendmaking
4
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT
RECHT: BEGRIPSOMSCHRIJVING
- Recht =
o Gedragsregels
o Afdwingbaar gesteld (sanctioneerbaar)
o Door de overheid
▪ Objectief recht
- Opm:
o Afdwingbaar gesteld ≠ gemaakt, uitgevaardigd
o Sanctioneerbaar > strafbaar
- Subjectief recht
o Een door het objectief recht erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een persoon
heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen
DE BRONNEN VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
- Verschillende vormen
o De wetgeving (in ruime zin)
▪ Federale wetten
▪ Decreten en ordonnanties
▪ Beslissingen van uitvoerende macht
Hiërarchie
o De gewoonte
o De algemene rechtsbeginselen
o De rechtspraak
▪ Vonnissen vd rechtbanken
▪ Arresten vd hoven
▪ Uitspraken vd andere rechtscolleges
o De rechtsleer
o Sommige private regelgeving
DE INDELING VAN HET (OBJECTIEF) RECHT
DE KLASSIEKE INDELING IN PUBLIEKRECHT EN PRIVAATRECHT
Publiekrecht Privaatrecht Gemengd
Organisatie overheid Burger – burger
Overheid – burger
- Staatsrecht (= gw recht) - Handelsrecht - Arbeidsrecht
- Administratief recht - Burgerlijk recht - Sociale zekerheidsrecht
- Strafrecht - Personenrecht
- Fiscaal recht - Familierecht
- Gerechtelijk recht (= procesr) - Huwelijksvermogensrecht
- Gerechtelijk privaatrecht - Overeenkomstenrecht
- Strafprocesrecht - Onrechtmatige daad
- Zakenrecht
- Erfrecht
1
,INDELING OP BASIS VAN DE NORMERENDE WAARDE VAN DE RECHTSREGELS
- Aanvullend recht
o Recht waarvan je mag afwijken, op voorwaarde dat de partijen een andere regeling
hebben getroffen
▪ Bv. recht mbt het wettelijk huwelijksvermogensstelsel
- Dwingend recht: recht waarvan je niet mag afwijken
o Dwingend recht van openbare orde
▪ Afwijking hiervan wordt gesanctioneerd met absolute nietigheid
Bv. monogamie in het huwelijk
Bv. het volledige publiekrecht
o Dwingend recht dat niet van de openbare orde is
▪ Afwijking hiervan wordt gesanctioneerd met relatieve nietigheid
Bv. huwelijkstoestemming moet vrij zijn van wilsgebreken
RECHTSFEITEN
- Rechtshandeling = een handeling stellen om precies de juridische gevolgen ervan te krijgen
RECHTSGEVOLGEN
- Straf
- Transfer van rechten of plichten
o Bv. na een koopovereenkomst
- Opheffing van rechten en plichten
o Bv. na een opzegging van een arbeidsovereenkomst
- Doen ontstaan van rechten en plichten
o Bv. wanneer een man een kind erkent
VERBINTENISSEN
- Verbintenis = een juridisch afdwingbare verplichting tussen 2 partijen
o Soorten verbintenissen
▪ Iets te geven
▪ Iets te doen
▪ Iets te laten
o 3 bronnen van verbintenissen
▪ Een rechtshandeling
▪ Een ander rechtsfeit
▪ Verwantschap
DE TAAL VAN HET RECHT
VEROUDERDE WOORDEN EN CONSTRUCTIES
- Zie tabel in cursus of quizlet
- Onverminderd:
o Naast, bovenop, los van (juiste)
o Indien … niet van toepassing is
!!! al de rest in de tabel in de cursus of op quizlet
2
,DEEL 2: STAATSRECHT
BEGRIPSOMSCHRIJVING EN BRONNEN
- De inrichting en de werking van de verschillende staatsmachten worden behandeld, alsook de
fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
- Terug te vinden in de Grondwet
DE BASISKENMERKEN VAN DE BELGISCHE STAAT
BELGIË IS EEN MONARCHIE
- Monarchie
o Staatshoofd = een koning(in)
o Maar in feite: regering (ministers, staatssecretarissen)
BELGIË IS EEN DEMOCRATIE
- Democratie
o Het volk bestuurt
o In België: representatieve (=indirecte) democratie:
▪ Het volk kiest volksvertegenwoordigers
- Het democratisch gehalte van een land wordt onder meer bepaald door:
o Verkiezingen: vrij, geheim, meerdere partijen, op geregelde tijdstippen, via algemeen
stemrecht, zonder praktische belemmeringen
o Respect voor de mensenrechten (waaronder expressie- en persvrijheid)
o Transparant bestuur zonder machtsmisbruik
o Actieve betrokkenheid van burgers ten opzichte van de politiek
o Geen overdreven partijtucht
o Gunstige sociaal-economische toestand
BELGIË IS EEN RECHTSSTAAT
- Rechtsstaat
o Gezagdragers moeten zich ook houden aan de regels
o Gezagdragers mogen geen regels opstellen die de mensenrechten afschaffen of
buitensporig beperken
o Er zijn onafhankelijke en onpartijdige rechtbanken
- Scheiding der machten (Montesquieu)
o Uitgangspunt: machtsconcentratie leidt tot machtsmisbruik
▪ Wetgevende macht
Opstellen van algemene regels (wetten)
▪ Uitvoerende macht
Concretiseren en doen toepassen van de algemene regels
▪ Rechterlijke macht
Nagaan of de regels correct werden toegepast
- Federale staat
o 3 gemeenschappen
o 3 gewesten
3
, DE ORGANEN VAN DE BELGISCHE STAAT
ORGANOGRAM VAN DE BELGISCHE STAAT
A. Wetgevende macht B. Uitvoerende macht C. Rechterlijke
macht
1. Federale staat Kamer van Koning (feitelijk: federale
volksvertegenwoordigers ministers +
+ ev Senaat (=fed parl) staatssecretarissen = Hoven en
+ Koning federale regering) rechtbanken
→ (federale) wetten:
- Gewone wetten → Koninklijke besluiten → arresten en
- Bijzondere wetten → Ministeriële besluiten vonnissen
2. Gewesten Gewestparlement Gewestregering
Vlaams Gewest + Gewestregering
Waals Gewest
Brussels → decreten / → Besluiten van de
Hoofdstedelijk Gewest ordonnanties Gewestregering
3. Gemeenschappen Gemeenschapsparlement Gemeenschapsregering
Vlaamse + Gemeenschapsregering
Gemeenschap
Waalse Gemeenschap
Duitstalige → decreten → Besluiten van de
Gemeenschap Gemeenschapsregering
4. Provincies en Provincies:
gemeenten - Provincieraad
- Bestendige deputatie
- Provinciegouverneur
Gemeenten:
- Gemeenteraad
- College van Burgemeester
en Schepenen
- Burgemeester
→ Besluiten, verordeningen,
reglementen,…
DE FEDERALE WETGEVENDE MACHT (A1)
- ! Senaat zal worden afgeschaft
- Werkwijze
o Initiatief
▪ Wetsvoorstel: parlementslid
▪ Wetsontwerp: koning
o Advies van de Raad van State
o Behandeld en besproken in het parlement
▪ Plenaire vergaderingen
o Verschillende procedures
▪ Monocameraal: alleen Kamer
▪ Verplicht bicameraal: Kamer en Senaat
▪ Optioneel bicameraal: Kamer + Senaat mag, minder invloed
o Tekst goedgekeurd → bekrachtigd door de Koning
o Koning mag wet afkondigen → bestaan bevestigen → bekend in Belgisch Staatsblad
o Wet is bindend vanaf de 10e dag na de bekendmaking
4
