Samenvatting Aardrijkskunde | 3e graad, 6e middelbaar | SJCA, examen december Humane wet.

Aardrijkskunde: De dynamische aarde

1. Bouw van de aarde

1. Ontstaan schilvormige opbouw geosfeer

De neveltheorie:
beschrijft hoe het zonnestelsel is ontstaan uit enorme draaiende wolk van gas en stof


De aarde ontstond eerst als een mengsel van allerlei materialen, zonder duidelijke lagen.
Pas later  schilvormig (gelaagd)—met kern, mantel en korst. Dat gebeurde door een
proces  differentiatie




5 miljard jaar geleden:

 Interstellaire gaswolk uit stabiele toestand gehaald en begint te verdichten
 Wolk draait sneller  centrum wordt heet  protoster ontstaat = voorloper van
de zon
 Overblijvend materiaal vormt een accretieschijf, die langzaam afkoelde
 Stofdeeltjes botsen en klitten samen  planetesimalen (brokstukken)
 Planetesimalen botsen  groeien tot protoplaneten (voorloper van een planeet)
 Protoplaneten: grote massa  trekken brokstukken en planetesimalen aan
 Door deze inslagen  temperatuur en druk verhogen sterk  planeet wordt
gedeeltelijk vloeibaar



Gevolgen:

 door zwaartekracht zinken zware elementen (Fe) en drijven lichte elementen
(SI Al) naar boven (= differentiatie)
 langzaam koelt de planeet af, waarbij de ordening van materie bewaard blijft
 aarde krijgt schillen: GEOSFEER! (kern, mantel, aardkorst)



Verdere afkoeling van de aarde

 Afkoeling  vorming van de aardkorst

 Condensatie van waterdamp  neerslag  vorming van de eerste oceanen

 Vulkanisme deed de korst barsten  gassen ontsnapten  vorming van de
primitieve atmosfeer (luchtlaag rond de aarde)




1

,2. Discontinuïteitsvlakken verraden de schilvormige opbouw

Hoe weten we dat de aarde uit schillen is opgebouwd?


A. Rechtstreekse waarnemingen van inwendige aarde (blijven beperk)t:

1. informatie uit boringen

2. informatie uit vulkanisme:

door gestolde lava te bestuderen  meer informatie over samenstelling van dieper
gelegen lava

magma = gesmolten gesteenten onder aardoppervlak

lava = gesmolten gesteenten boven aardoppervlak

3. informatie uit meteorieten



B. Onrechtstreekse waarnemingen:

1. via Seismologie = studie v/d aardbevingsgolven

Aardbevingen komen in 3 golven voor:

P-golven S-golven (secundaire) oppervlaktegolven
(primaire)

Ruimtegolven (volumegolven)

Bewegen door de Aarde Bewegen langs het aardoppervlak

Bewegen sneller dan Bewegen trager dan P- Snelheid varieert maar bewegen
S-golven golven maar sneller dan trager dan P- en S- golven
oppervlaktegolven
= de snelste = de traagste


Bewegen door vaste Bewegen door vaste stoffen Richten de meeste schade aan
stoffen en vloeistoffen




 P- en S-golven leren ons het meest over de inwendige structuur v/d Aarde:

De verandering in hun snelheid bepaalt door welk materiaal ze zich voortplanten




2

, Schaduwzone
 ontstaat door breking van de golven op de kern, want kern en mantel: andere
samenstelling

P-golven: veranderen van richting S-golven: bereiken de andere
kant van de aarde niet
 aarde moet dus uit verschillende lagen  er moet een vloeibare
bestaan buitenkern bestaan, want S-
golven kunnen niet door
vloeistoffen



We merken een afbuiging van aardbevingen tussen de korst en de mantel
 aarde opgebouwd uit 3 schillen, van elkaar gescheiden door
DISCONTINUÏTEITVLAKKEN = plaatsen in aarde waar seismologische trillingen plots
van richting en sneller veranderen als gevolg van gesteentesamenstelling

 moho-discontinuïteit op ca. 40 km tussen korst en mantel
 gutenberg-discontinuïteit op 2900km tussen mantel en kern




2. tegenwoordig ook satellieten waaruit we kunnen afleiden




3. Indeling in schillen

examen! Kunnen tekenen verhoudingen:


3