Samenvatting morfologie en syntaxis

HOOFDSTUK 2: WOORDSOORTEN (syllabus P. … - …)
2.1 OPEN VERSUS GESLOTEN WOORDSOORTEN
OPEN WOORDSOORTEN GESLOTEN WOORDSOORTEN
SOORTEN WOORDEN Inhoudswoorden Functie woorden
(= lexicale woorden) (= grammaticale woorden)
SOORTEN BETEKENIS Concepten buiten de taal Verbindingsfunctie binnen de
taal
UITBREIDBAAR Ja Nee
OPSOMBAAR Nee Ja
VOORBEELD Kind, bang, rijden De, ik, als
Inhoudswoorden:

 Worden beschreven in woordenboeken
 Verwijzen naar handelingen, dingen of eigenschappen
 Conceptueel –> buitentalige werkelijkheid
Doordat die werkelijkheid voortdurend veranderd, is deze woordsoort
dynamisch
Voorbeeld: denk aan bubbel, en lockdown feestjes

Functiewoorden:

 Een verbindende functie
 Zijn erg stabiel

OPEN WOORDSOORTEN HALF-OPEN GESLOTEN
WOORDSOORTEN WOORDSOORTEN
Zelfstandige nwd Telwoord Lidwoord
Bijvoegelijke nwd Bijwoord Voornaamwoord
Werkwoord Tussenwerpsel Voorzetsel
Voegwoord
Om woordsoorten van elkaar te onderscheiden zijn er drie soorten eigenschappen van
belang.

- Semantiek waar verwijst de woordsoort naar?
- Syntaxis met welke elementen kan de woordsoort gecombineerd worden?
- Morfologie welke vormelijke varianten van de woordsoort zijn er mogelijk?




2.2 OPEN WOORDSOORTEN

1

,2.2.1 Zelfstandig naamwoord
= substantief of nomen (mv: nomina)

Semantische en synatactische kenmerken


SOORTEN NOMINA SOORTNAAM EIGENNAAM
Voorwerpsnaam Persoonsnaam Zus, bakker hond Harry
Dierennaam Warehuis Lassie
Zaaknaam Lidl

Concreta Groep, kudde
Verzamelnaam Collectivum Fruit, vee K3
Aggregaatsnaam
Regen, koffie
Stofnaam Espresso
Abstracta goedheid Januari


Schrijf bij, bij het schema p42

Opdelen in drie categorieën:
1. (niet-) telbaar nomen
2. Subklasse verschuiving
3. Woordgeslacht/genus


TELBAAR NOMEN
- Combineerbaar onbepaald lidwoord
- Heeft een meervoudsvorm en een enkelvoudsvorm
- Bv: voorwerpsnamen en collectiva



NIET TELBAAR NOMEN
- Singularia tantum
 defectief nomen, dat geen meervoudsvorm heeft
Bv: vee - *veeën

- Pluralia tantum
 defectief nomen, dat geen enkelvoudsvorm heeft
Bv: hersenen - *hersen, middeleeuwen - *middeleeuw




SUBKLASSEVERSCHUIVING

2

, het idee dat een nomen een basisbetekenis heeft op één plaats in de tabel, maar ook
een andere betekenis kan hebben op een andere plaats.

Verband met de hiërarchie van referentialiteit
= hoe uniek is identificeerbaar is de entiteit waarnaar het nomen verwijst?
Eigennaam > soortnaam > stofnaam

Voorbeelden:
o EIGENNAAM –> ZAAKNAAM
Picasso: ‘het product gemaakt door die persoon’

o EIGENNAAM –> STOFNAAM
Picasso: ‘ er hangt wat Picasso aan mijn muur’
Cola: ‘mag ik 2 cola’s aub’

o STOFNAAM –> ZAAKNAAM
Koffie: mag ik 2 koffie’s
‘een prototypische portie van materie in een prototypische verpakking’

o ZAAK-DIERENNAAM –> STOFNAAM
Bloemkool: ik gebruik bloemkool voor mijn soep

o ABSTRACTA –> CONRETUM
De liefde: de liefde van m’n leven

WOORDGESLACHT/ GENUS

 de uitdrukking komt in de keuze van het lidwoord en de voornaamwoorden die naar
het nomen in kwestie verwijzen.

MASCULINUM: de- woorden
FEMINIMUM: de- woorden
NEUTRUM: het- woorden


Congruentie

LIDW. RELAT. VNW PERS. VNW BEZITT.
VJW.
VORMKEUZE 1
VORMKEUZE 2
VORMKEUZE 3
VORMKEUZE 4


Het genus onderscheid tussen de- woord en het- woord bepaald niet alleen de vorm
keuze die man voor het bepaald lidwoord moet maken vlak voor het nomen.


3

, morfologische kenmerken
=we kijken naar hun flectionele eigenschappen.
Flexie van een woord: aan de STAM of GRONDVORM één of meerdere AFFIXEN toe te
voegen.

MEERVOUDSVORMING BIJ TELBARE NOMINA
Inheemse woorden
Telbare nomina: woorden met een onderscheid tussen enkelvoud en meervoud.
 -s- meervoud (tafel  tafels)
 -en- meervoud (stoel  stoelen)


Affixallomorfie: Een kleine groep laat beide meervoudsvormen toe

 weduwe → weduwes / weduwen
 leraar → leraars / leraren
 Verschil zit in het suffix (-s vs. -en)

Stamallomorfie : meervoud gaat gepaard met stam verandering
 vb. schip  schep(en)


Bindmorfemen: extra morfeem tussen stam en uitgang
 vb. kind  kinder(en)
 bindmorfeem = -er-


uitheemse woorden
Bij leenwoorden blijft soms de oorspronkelijke (vreemde) meervoudsvorm behouden:


Enkelvoud Vreemd meervoud
museum musea
classicus classici
concerto concerti

Naarmate leenwoorden meer ingeburgerd raken, verschijnen ook Nederlandse
meervouden:

 museum → museums
 concerto → concerto’s




4