Samenvatting Theorie van het stadsontwerp
Les 1 intro + antieke samenleving x
Les 2 middeleeuwen + renaissance x
Les 3 verstrekte stad + barok x
Les 4 classicisme + romantiek
Les 5 industriële revolutie x
Les 6 case Antwerpen + Kempen (Van Acker)
I. Inleiding
- Chronologie van de stad
- Terugkerende thema’s
II. Antieke Samenleving: Griekenland
- Het Grid
- De Polis – Stedelijkheid
- Eerste steden
- Het Hippodamische systeem
III. Antieke Samenleving: Romeinen
- Romeinse Stedenbouw
- De stichting van een stad
- Rome (de stad)
- Romeinen (Stedelijkheid)
- Romeinen (Stedelijk netwerk)
IV. Antieke Samenleving: Val van het West-Romeinse Rijk
- De Versterkte Stad
- Opkomst Christendom en Nieuwe Beschaving
V. Middeleeuwen
- Breuk met de antieke wereld (4e – 7e eeuw)
- Steden krijgen vorm (vanaf 10e eeuw)
- Gestichte steden (vanaf 12e eeuw)
- Het middeleeuwse stadsmozaïek
VI. Renaissance
- Bestuderen / perfectioneren van de stad
- Het Perspectief: beschrijven en ontwerpen
- Geometrische, antieke vormen + perspectief de utopie
- Materialisatie
P a g i n a 1 | 75
,VII. De Versterkte Stad
VIII. Koloniale Steden
- Confrontatie met (tussen) de wereld
IX. Barok: De Aanpassing aan het Perspectief
X. Barok/Classicisme: De Aanpassing aan het Perspectief
- Stadsplanning onder nieuwe omstandigheden Absolutisme
- Veranderingen in wereldbeeld
- Stedelijke Vernieuwingen in Rome
- Stedelijke Vernieuwingen in Parijs tuinen
XI. Classicisme/Romantiek: Het Afscheid van het Perspectief
XII. De industriële stad en de veranderende conceptie van het
territorium
- 19e eeuw: meervoudig sociaal-economische en politieke transformaties
en crisissen
- De onaangepastheid van de stedenbouw begin 19e eeuw
- 4 categorieën in urban planning
i. Reformist
ii. Technologist
iii. Culturalist
iv. Utopist
XIII. Case Kempen
P a g i n a 2 | 75
,I. Inleiding
Stad evolueert van een heel compacte/afgetekende vorm naar een tentaculaire vorm,
naar een diffuse verstedelijking
Stedelijkheid gaat van heel sociaal dorpsleven naar meer afstandelijk door de
industrialisatie naar een nog afstandelijkere wereld vandaag (lege publieke ruimte)
Chronologie van de stad
Tot 10e eeuw Worden van en breuk met antieke wereld
1050-1350 Totstandkoming van middeleeuwse steden / stedelijk netwerk
1350-1500 Bloei en verval van steden
1500-1600 Configuratie met de wereld
1600-1750 Moeizame aanpassing aan de regels van het perspectief
1750-1890 Aanpassing van steden aan industrialiseringsprocessen
1890-heden Transformatie (schaalvergroting, regionalisering) van steden in tweede
ronde van de economische groei (tot ca. 1970) en postmoderne stad
Specifieke data niet te kennen, wel periodes en namen
P a g i n a 3 | 75
, Terugkerende thema’s (examenvraag! Linken tussen de lessen over deze themas)
- Spanning tussen publiek en privaat: geplande-spontane ontwikkeling, utopie-
pragmatiek
- Invloed van vertogen (buiten) de discipline, zoals de schilderkunst (en nieuwe
esthetische categorieën), wiskunde (Euclides, Descartes), fysica (Copernicus,
Newton, Leibniz), literatuur (Machiavelli, Hobbes)
- Recuperatie en of transformatie van bestaande concepten (veranderende
betekenissen grid, as, façade)
- Europese ‘achetypes’ in koloniale en post-koloniale context-perceptie en
ervaring van de stedelijke omgeving
II. Antieke Samenleving: Griekenland (Polis & Het Grid)
Het Grid
Het grid (gridiron of dambordpatroon) is veruit het meest voorkomende patroon voor
geplande steden in de geschiedenis, universeel zowel geografisch als chronologisch.
Het grid wordt gezien als een effectieve oplossing voor de gelijke verdeling van land, het
eenvoudig parceleren en verkopen van onroerend goed.
Griekse grid zeer gelijkmatig, democratisch grid, gebaseerd op het bouwblok
Romeinse grid hiërarchisch grid, gebaseerd op infrastructuur, met centrale macht
De Polis – Stedelijkheid
- Stad gebaseerd op filosofie en wetenschap, democratisch, politiek systeem
- Gemeenschap die de stad bestuurd
De Griekse stad (polis) verving de feodale samenlevingsvormen. De polis was een
bijzondere samenlevingsvorm waarin de gemeenschap werd bestuurd door vrije
burgers die door middel van discussie moesten overtuigen alvorens beslissingen te
nemen. Het hart van de nieuwe stad was niet langer een gesloten burcht (akropolis),
maar een open plein: de agora. De agora was een openbare spreekplaats met terzijde
gelegen, toegankelijke tempels.
P a g i n a 4 | 75
Les 1 intro + antieke samenleving x
Les 2 middeleeuwen + renaissance x
Les 3 verstrekte stad + barok x
Les 4 classicisme + romantiek
Les 5 industriële revolutie x
Les 6 case Antwerpen + Kempen (Van Acker)
I. Inleiding
- Chronologie van de stad
- Terugkerende thema’s
II. Antieke Samenleving: Griekenland
- Het Grid
- De Polis – Stedelijkheid
- Eerste steden
- Het Hippodamische systeem
III. Antieke Samenleving: Romeinen
- Romeinse Stedenbouw
- De stichting van een stad
- Rome (de stad)
- Romeinen (Stedelijkheid)
- Romeinen (Stedelijk netwerk)
IV. Antieke Samenleving: Val van het West-Romeinse Rijk
- De Versterkte Stad
- Opkomst Christendom en Nieuwe Beschaving
V. Middeleeuwen
- Breuk met de antieke wereld (4e – 7e eeuw)
- Steden krijgen vorm (vanaf 10e eeuw)
- Gestichte steden (vanaf 12e eeuw)
- Het middeleeuwse stadsmozaïek
VI. Renaissance
- Bestuderen / perfectioneren van de stad
- Het Perspectief: beschrijven en ontwerpen
- Geometrische, antieke vormen + perspectief de utopie
- Materialisatie
P a g i n a 1 | 75
,VII. De Versterkte Stad
VIII. Koloniale Steden
- Confrontatie met (tussen) de wereld
IX. Barok: De Aanpassing aan het Perspectief
X. Barok/Classicisme: De Aanpassing aan het Perspectief
- Stadsplanning onder nieuwe omstandigheden Absolutisme
- Veranderingen in wereldbeeld
- Stedelijke Vernieuwingen in Rome
- Stedelijke Vernieuwingen in Parijs tuinen
XI. Classicisme/Romantiek: Het Afscheid van het Perspectief
XII. De industriële stad en de veranderende conceptie van het
territorium
- 19e eeuw: meervoudig sociaal-economische en politieke transformaties
en crisissen
- De onaangepastheid van de stedenbouw begin 19e eeuw
- 4 categorieën in urban planning
i. Reformist
ii. Technologist
iii. Culturalist
iv. Utopist
XIII. Case Kempen
P a g i n a 2 | 75
,I. Inleiding
Stad evolueert van een heel compacte/afgetekende vorm naar een tentaculaire vorm,
naar een diffuse verstedelijking
Stedelijkheid gaat van heel sociaal dorpsleven naar meer afstandelijk door de
industrialisatie naar een nog afstandelijkere wereld vandaag (lege publieke ruimte)
Chronologie van de stad
Tot 10e eeuw Worden van en breuk met antieke wereld
1050-1350 Totstandkoming van middeleeuwse steden / stedelijk netwerk
1350-1500 Bloei en verval van steden
1500-1600 Configuratie met de wereld
1600-1750 Moeizame aanpassing aan de regels van het perspectief
1750-1890 Aanpassing van steden aan industrialiseringsprocessen
1890-heden Transformatie (schaalvergroting, regionalisering) van steden in tweede
ronde van de economische groei (tot ca. 1970) en postmoderne stad
Specifieke data niet te kennen, wel periodes en namen
P a g i n a 3 | 75
, Terugkerende thema’s (examenvraag! Linken tussen de lessen over deze themas)
- Spanning tussen publiek en privaat: geplande-spontane ontwikkeling, utopie-
pragmatiek
- Invloed van vertogen (buiten) de discipline, zoals de schilderkunst (en nieuwe
esthetische categorieën), wiskunde (Euclides, Descartes), fysica (Copernicus,
Newton, Leibniz), literatuur (Machiavelli, Hobbes)
- Recuperatie en of transformatie van bestaande concepten (veranderende
betekenissen grid, as, façade)
- Europese ‘achetypes’ in koloniale en post-koloniale context-perceptie en
ervaring van de stedelijke omgeving
II. Antieke Samenleving: Griekenland (Polis & Het Grid)
Het Grid
Het grid (gridiron of dambordpatroon) is veruit het meest voorkomende patroon voor
geplande steden in de geschiedenis, universeel zowel geografisch als chronologisch.
Het grid wordt gezien als een effectieve oplossing voor de gelijke verdeling van land, het
eenvoudig parceleren en verkopen van onroerend goed.
Griekse grid zeer gelijkmatig, democratisch grid, gebaseerd op het bouwblok
Romeinse grid hiërarchisch grid, gebaseerd op infrastructuur, met centrale macht
De Polis – Stedelijkheid
- Stad gebaseerd op filosofie en wetenschap, democratisch, politiek systeem
- Gemeenschap die de stad bestuurd
De Griekse stad (polis) verving de feodale samenlevingsvormen. De polis was een
bijzondere samenlevingsvorm waarin de gemeenschap werd bestuurd door vrije
burgers die door middel van discussie moesten overtuigen alvorens beslissingen te
nemen. Het hart van de nieuwe stad was niet langer een gesloten burcht (akropolis),
maar een open plein: de agora. De agora was een openbare spreekplaats met terzijde
gelegen, toegankelijke tempels.
P a g i n a 4 | 75
