DEUGDENETHIEK
Basisovertuiging: het goede is wat een deugdzaam persoon doet of zou doen. Wat een deugdzaam persoon
niet zou doen is dus niet goed.
Deugdenethiek kijkt naar wie de handeling stelt of de beslissing neemt, dit gebeurt altijd met een
individuele intentie of een persoonlijke motivatie.
- Bijvoorbeeld: je kan niet spieken op een examen omdat je bang bent voor een sanctie, of omdat je
spieken inherent verkeerd vindt
o Enkel in het tweede geval wordt er een morele handeling gesteld aangezien deze
voortvloeit uit een deugdzame houding
Deugdenethici onderscheiden verschillende praktijken van elkaar en koppelen deze aan gewaardeerde
doelen waarvan verondersteld wordt dat velen dit doel ook willen nastreven.
1 DE ETHIEK VAN DE TRADITIE
Vrij recent kwam er een revival van de deugdenethiek en wordt steeds belangrijker. Lang was dit wel de
enige ethiek die bestond. Het was de belangrijkste ethiek in de traditie, deze gaat terug naar de oude
Grieken. Zij volgden de deugdenethiek want er was ook geen andere.
- Aristoteles: Ethica Nicomachea
- Cicero: de officiis
- Thomas van Aquino
o Katholieke filosoof
o Een van de meest uitvoerige beschrijving van de deugdenethiek
1. Rond midden 18de eeuw verdween deze ethiek. Het verloor sterk aan populariteit. De beginselenethiek
en het consequentialisme komen tegelijkertijd op. Een verklaring voor het verdwijnen van de
deugdenethiek is het feit dat deze enkele functioneert in een samenleving waarin iedereen zijn plaats
heeft en kent. Eenmaal dat de elite onderling het oneens zijn over wat een goede maatschappij is, dan
verliest de deugdenethiek aan belang. De opkomst van het protestantisme was een belangrijk
kantelpunt.
2. Daarnaast was de deugdenethiek ook heel belangrijk voor cultuur. In dit fresco van Lorenzetti wordt
goed en slecht beschreven aan de hand van het wel of niet bezitten van bepaalde deugden. Het Lam
Gods toont ook aan hoe belangrijk deugden in de samenleving toen waren. Deugdenethiek was toen
het enige middel om te bepalen wat goed of slecht is.
1.1 DE REVIVAL SINDS JAREN ‘60
1
, Auteurs die een belangrijke bijdrage leverden: Anscombe, MacIntyre, Kinneging
1.1.1 VERZET TEGEN “MODERNE” ETHIEKEN
Kritieken van deugdenethici op moderne ethieken:
1. “Moderne” ethieken missen een filosofische fundament
McIntyre
- De beginselenmoraal heeft geen goed fundament. We kunnen enkel hopen dat mensen in
grondrechten en mensenrechten geloven, maar wat indien dit fundament verdwijnt?
- Het consequentialisme is het niet eens over het axiologisch doel; waar moet naar kijken? Geluk of
welzijn? Binnen het consequentialisme is hier veel discussie over. Daarnaast is het niet makkelijk
om een gelukswaarde te hechten aan bepaalde zaken, vaak weet je ook nog niet wat de gevolgen
precies zullen zijn.
o Daarnaast: aggregatieprobleem, partijdigheidsprobleem, veeleisenheidsprobleem…
o Deze ethiek kan geen fundament bieden, maar dit is juist belangrijk. Er is een stabiele
basis nodig om ethiek op te baseren
2. Verwarren het goede met het juiste
- Beginselenmoraal is inherent beperkt omdat het spreekt over het ‘juiste’ en niet over het ‘goede’
- Beginselenmoraal tolereert zaken die moreel acceptabel (niet onjuist) maar toch weinig
deugdzaam (goed) zijn
o Bijvoorbeeld: Nederlandse beweging Pegida wilt Koran verbranden omwille van kritiek op
de religie. Vanuit de beginselenmoraal zou je dit moeten tolereren. Als mensen tegen de
islam zijn, moeten ze het recht hebben om het boek te verbranden.
▪ Deugdenethicus: het is misschien ethisch acceptabel, maar dit is daarom niet
een goede beslissing want het beledigt moslims.
3. Paradox van de vrijheid
- Deugdenethiek: vrijheid en gelijkheid zijn belangrijke waarden in de samenleving. Dankzij deze
waarden kunnen we ook allerlei dingen doen (eigen opleiding, beroep, levenspartner… kunnen
kiezen). Mensen kunnen zelf kiezen hoe ze hun leven leiden. Al deze vrijheden leidden echter niet
tot meer geluk.
o De toename van psychische problemen die mensen hebben wordt als reden gegeven
o De vrije keuze leidde dus tot een welzijnsprobleem
▪ Dit leidde tot een paradox: mensen werden meer vrij, maar dit leidde niet tot meer
vrijheid.
▪ Vroeger waren mensen minder vrij, maar hadden zij wel meer welzijn -> de
moderne ethieken schieten tekort
4. In sommige omstandigheden geheel ongepast
- In sommige gevallen is het gebruik van moderne ethieken geheel ongepast. Het zal ongenoegen en
onbegrip opwekken.
- Bijvoorbeeld: je ligt in ziekenhuis voor een zware ingreep en moet er 2 weken verblijven. Je vriend
Donald woont in het buitenland, maar komt eens langs. Hij bracht allerlei cadeaus mee die je
gelukkig hebben gemaakt. Donald vertelt dan tegen jou: ‘de enige reden waarom ik hier vandaag
2
Basisovertuiging: het goede is wat een deugdzaam persoon doet of zou doen. Wat een deugdzaam persoon
niet zou doen is dus niet goed.
Deugdenethiek kijkt naar wie de handeling stelt of de beslissing neemt, dit gebeurt altijd met een
individuele intentie of een persoonlijke motivatie.
- Bijvoorbeeld: je kan niet spieken op een examen omdat je bang bent voor een sanctie, of omdat je
spieken inherent verkeerd vindt
o Enkel in het tweede geval wordt er een morele handeling gesteld aangezien deze
voortvloeit uit een deugdzame houding
Deugdenethici onderscheiden verschillende praktijken van elkaar en koppelen deze aan gewaardeerde
doelen waarvan verondersteld wordt dat velen dit doel ook willen nastreven.
1 DE ETHIEK VAN DE TRADITIE
Vrij recent kwam er een revival van de deugdenethiek en wordt steeds belangrijker. Lang was dit wel de
enige ethiek die bestond. Het was de belangrijkste ethiek in de traditie, deze gaat terug naar de oude
Grieken. Zij volgden de deugdenethiek want er was ook geen andere.
- Aristoteles: Ethica Nicomachea
- Cicero: de officiis
- Thomas van Aquino
o Katholieke filosoof
o Een van de meest uitvoerige beschrijving van de deugdenethiek
1. Rond midden 18de eeuw verdween deze ethiek. Het verloor sterk aan populariteit. De beginselenethiek
en het consequentialisme komen tegelijkertijd op. Een verklaring voor het verdwijnen van de
deugdenethiek is het feit dat deze enkele functioneert in een samenleving waarin iedereen zijn plaats
heeft en kent. Eenmaal dat de elite onderling het oneens zijn over wat een goede maatschappij is, dan
verliest de deugdenethiek aan belang. De opkomst van het protestantisme was een belangrijk
kantelpunt.
2. Daarnaast was de deugdenethiek ook heel belangrijk voor cultuur. In dit fresco van Lorenzetti wordt
goed en slecht beschreven aan de hand van het wel of niet bezitten van bepaalde deugden. Het Lam
Gods toont ook aan hoe belangrijk deugden in de samenleving toen waren. Deugdenethiek was toen
het enige middel om te bepalen wat goed of slecht is.
1.1 DE REVIVAL SINDS JAREN ‘60
1
, Auteurs die een belangrijke bijdrage leverden: Anscombe, MacIntyre, Kinneging
1.1.1 VERZET TEGEN “MODERNE” ETHIEKEN
Kritieken van deugdenethici op moderne ethieken:
1. “Moderne” ethieken missen een filosofische fundament
McIntyre
- De beginselenmoraal heeft geen goed fundament. We kunnen enkel hopen dat mensen in
grondrechten en mensenrechten geloven, maar wat indien dit fundament verdwijnt?
- Het consequentialisme is het niet eens over het axiologisch doel; waar moet naar kijken? Geluk of
welzijn? Binnen het consequentialisme is hier veel discussie over. Daarnaast is het niet makkelijk
om een gelukswaarde te hechten aan bepaalde zaken, vaak weet je ook nog niet wat de gevolgen
precies zullen zijn.
o Daarnaast: aggregatieprobleem, partijdigheidsprobleem, veeleisenheidsprobleem…
o Deze ethiek kan geen fundament bieden, maar dit is juist belangrijk. Er is een stabiele
basis nodig om ethiek op te baseren
2. Verwarren het goede met het juiste
- Beginselenmoraal is inherent beperkt omdat het spreekt over het ‘juiste’ en niet over het ‘goede’
- Beginselenmoraal tolereert zaken die moreel acceptabel (niet onjuist) maar toch weinig
deugdzaam (goed) zijn
o Bijvoorbeeld: Nederlandse beweging Pegida wilt Koran verbranden omwille van kritiek op
de religie. Vanuit de beginselenmoraal zou je dit moeten tolereren. Als mensen tegen de
islam zijn, moeten ze het recht hebben om het boek te verbranden.
▪ Deugdenethicus: het is misschien ethisch acceptabel, maar dit is daarom niet
een goede beslissing want het beledigt moslims.
3. Paradox van de vrijheid
- Deugdenethiek: vrijheid en gelijkheid zijn belangrijke waarden in de samenleving. Dankzij deze
waarden kunnen we ook allerlei dingen doen (eigen opleiding, beroep, levenspartner… kunnen
kiezen). Mensen kunnen zelf kiezen hoe ze hun leven leiden. Al deze vrijheden leidden echter niet
tot meer geluk.
o De toename van psychische problemen die mensen hebben wordt als reden gegeven
o De vrije keuze leidde dus tot een welzijnsprobleem
▪ Dit leidde tot een paradox: mensen werden meer vrij, maar dit leidde niet tot meer
vrijheid.
▪ Vroeger waren mensen minder vrij, maar hadden zij wel meer welzijn -> de
moderne ethieken schieten tekort
4. In sommige omstandigheden geheel ongepast
- In sommige gevallen is het gebruik van moderne ethieken geheel ongepast. Het zal ongenoegen en
onbegrip opwekken.
- Bijvoorbeeld: je ligt in ziekenhuis voor een zware ingreep en moet er 2 weken verblijven. Je vriend
Donald woont in het buitenland, maar komt eens langs. Hij bracht allerlei cadeaus mee die je
gelukkig hebben gemaakt. Donald vertelt dan tegen jou: ‘de enige reden waarom ik hier vandaag
2
