Recht
Deel 5: In relatie tot anderen
1. Aansprakelijkheid
1.1 Begrippen
Belangrijk begrip wanneer we het hebben over een individu in relatie tot anderen
= aansprakelijkheid
om dit te begrijpen, moeten we eerst begrijpen wat een verbintenis inhoudt
EEN VERBINTENIS
Bij rechtsgevolgen zijn er soms verbintenissen
Een verbintenis = een juridisch begrip waarmee wordt verwezen naar
een specifieke rechtsband tussen 2 of meer personen, namelijk een
rechtsband die de ene persoon toestaat om iets van de ander te eisen.
Die eis kan juridisch worden afgedwongen
Schuldeiser = de persoon die iets kan eisen van de ander
Schuldenaar = de persoon die wordt aangesproken om iets te doen
Een verbintenis is zeer nauw verbonden met het denken in rechten en plichten.
Het recht van de ene persoon houdt vaak een plicht (een verbintenis) in voor de
andere persoon
Verbintenissen kunnen op verschillende manieren ontstaan:
In het recht maakt men onderscheid tussen:
- Verbintenissen die ontstaan door rechtshandeling
= een handeling die je stelt omwille van juridische gevolgen van
die handeling, omwille van de rechtsband, de rechten en plichten,
die voortkomen uit die handeling
(bv: afsluiten van een contract: (ver)koop, (ver)huur)
- Verbintenissen die ontstaan uit een rechtsfeit
= een gebeurtenis met juridische gevolgen.
Het verschil tussen een rechtsfeit en een rechtshandeling = bij een
rechtsfeit de handeling of gebeurtenis niet gesteld werd met het oog op de
juridische gevolgen ervan
(bv: iemand schade berokkenen)
- Verbintenissen die ontstaan uit de wet
Heel wat verbintenissen ontstaan rechtstreeks uit de wet
(bv rechten en plichten over het ouderschap)
Verbintenissen kunnen op verschillende manieren uitdoven of verdwijnen bv:
- Door verbintenis uit te voeren (bv door betaling te doen)
- Verbintenis vrijwillig kwijtgescholden
- …
- Meer voorbeelden zie pagina 225
,Recht
AANSPRAKELIJKHEID
= een juridisch begrip waarmee wordt aangegeven dat een persoon
juridisch verantwoordelijk wordt gesteld voor de gevolgen van een
bepaalde gebeurtenis of handeling.
Omdat het meestal gaat over nadelige gevolgen, is de aansprakelijkheid zeer
nauw verwant met het aangesproken worden op het nakomen van een
verbintenis, een juridische verplichting
Naargelang de aard van de handeling of de gebeurtenis die heeft geleid tot de
aansprakelijkheid zijn er in het recht 3 soorten aansprakelijkheden:
- Strafrechtelijke aansprakelijkheid:
= ontstaat wanneer iemand een strafbaar feit heeft gepleegd
- Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad:
= ontstaat wanneer iemand een ander schade heeft toegebracht
- Contractuele aansprakelijkheid:
= ontstaat wanneer iemand verplichtingen uit een contract niet
naleeft
Samenloop van aansprakelijkheden = wanneer 2 of 3 van deze
aansprakelijkheden samen voorkomen
Als er een samenloop is tussen strafrechtelijke aansprakelijkheid en een andere
vorm van aansprakelijkheid, dan krijgt de afhandeling van de strafrechtelijke
aansprakelijkheid voorrang
1.2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid
Komt voort uit een strafbaar feit
De verdachte zal worden vervolgd door het Openbaar Ministerie en eventueel
door een strafrechtbank worden veroordeeld tot een straf
1.3 Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad
= een burgerlijke aansprakelijkheid houdt in dat deze vorm van
aansprakelijkheid terug te vinden is in het burgerlijk recht (en niet in het
strafrecht)
De aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad is bovendien een
buitencontractuele aansprakelijkheid deze vorm van aansprakelijkheid staat
los van een contract tussen de schadeveroorzaker en de schadelijder is er
geen contractuele bank
De aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad is gebaseerd op de artikelen 1382
e.v. van het Oud Burgerlijk Wetboek zijn de rechtsregels die van toepassing
zijn wanneer een persoon schade ondervindt die een andere persoon veroorzaakt
De aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad wordt kortweg de burgerlijke
aansprakelijkheid (of BA) genoemd
De benaming ‘onrechtmatige daad’ verwijst naar de oorsprong van de
aansprakelijkheid gaat namelijk over een daad of een handeling die tot een
onrechtmatige situatie heeft geleid: een persoon lijdt schade, terwijl hij dit niet
,Recht
heeft verdient deze situatie kan dan ook worden rechtgezet door een
schadevergoeding toe te kennen
De burgerlijke aansprakelijkheid houdt in dat elke daad van de mens waardoor
een ander schade lijdt, moet worden vergoed door de persoon die deze schade
heeft veroorzaakt
Maar om recht te hebben op een vergoeding moeten 3 elementen aanwezig zijn:
- Een fout of onvoorzichtigheid of nalatigheid van iemand
- Schade
- De daad is de oorzaak van de schade
Als deze 3 elementen aanwezig zijn, moet de schade worden vergoed door de
persoon die de foutieve daad gesteld heeft als de schadelijder dit niet kan
aantonen, dan zal de schadelijder de schade zelf moeten dragen en zak deze niet
vergoed worden
De burgerlijke aansprakelijkheid ontstaan evenwel niet enkel vanwege een eigen
fout (onrechtmatige daad). In bepaalde omstandigheden is men ook aansprakelijk
voor schade die voortvloeit uit daden van een andere persoon
Ook is men onder bepaalde voorwaarden aansprakelijk voor dieren of zaken die
men onder bewaring heeft
1.3.1Aansprakelijkheid voor eigen daden
Om aansprakelijk te zijn voor schade, moeten 3 elementen aanwezig zijn:
- Fout, onvoorzichtigheid of nalatigheid
- Schade
- Oorzakelijk verband
FOUT, ONVOORZICHTIGHEID OF NALATIGHEID
Fout = als een wettelijke of reglementaire norm niet werd
gerespecteerd, ongeacht of die fout met of zonder opzet werd begaan
Onvoorzichtigheid = als je onvoldoende voorzichtig bent geweest,
onvoldoende hebt opgelet
Nalatigheid = als je onvoldoende voorzorgen hebt genomen, als je niet
hebt gedaan wat je eigenlijk moest doen
Hoe wordt dit juridisch getoetst? het recht gaat ervan uit dat je onvoorzichtig
of nalatig bent geweest als je de algemene zorgvuldigheidsnorm niet hebt
gerespecteerd
Algemene zorgvuldigheidsnorm = beschouwt men de norm die een
voorzichtig en redelijk persoon hanteert in het handelen (het is aan de
rechter om deze norm in te vullen)
De rechter zal jouw handelen toetsen aan het gedrag van een denkbeeldige,
voorzichtige en redelijke referentiepersoon als de denkbeeldige
referentiepersoon in dezelfde omstandigheden op eenzelfde manier zou hebben
gehandeld en de schade zou zich ook voordoen, dan heb jij de algemene
, Recht
zorgvuldigheidsnorm gerespecteerd en was de schade onvermijdelijk en treft jou
geen schuld
Er kan maar sprake zijn van fout en aansprakelijkheid als er ook sprake is van
schuld bij jonge kinderen en bij personen met een mentale beperking of
stoornis is er vaak geen schuldbesef kan dus niet aansprakelijk gesteld worden
Voor daden van jonge kinderen zijn de ouders aansprakelijk
Bij schade veroorzaakt door geesteszieken kan de rechter kijken naar billijkheid
en rekening houdend met de omstandigheden, de persoon verplichten om de
volledige of een deel van de schade te vergoeden
Als er sprake is van overmacht, is er geen schuld en dus ook geen
aansprakelijkheid overmacht = een situatie die zich voordoet volledig
onafhankelijk van de wil van de veroorzaker van de schade
SCHADE
= elk nadeel dat iemand ondervindt door een foutieve handeling.
Schade kan materieel van aard zijn of moreel
Materiële schade = is elk verlies aan vermogen (bv inkomen), een
verlies of beschadiging van goederen, lichamelijk leed, …
Morele schade = gaat het om een aantasting van gevoelens, van
genegenheid, van verlies van een relatie, verlies van een familielid, …
Om vergoed te worden, moet de schade zeker zijn schade moet vaststaan.
Toekomstige schade kan enkel worden vergoed indien vaststaat dat deze
(toekomstige) schade het gevolg zal zijn van de foutieve daad (het verliezen van
een kans kan ook onder schade vallen)
Om vergoed te worden, moet de schade bewezen worden ook de omvang, de
waarde van de schade moet begrepen worden. Elke schade waarvan je
vergoeding wenst, moet je ‘begroten’ (= je moet er een bedrag op kleven)
Uiteindelijk is het aan de rechter om de omvang van de schade en het bedrag
van de schadevergoeding te bepalen als de schade niet nauwkeurig kan
worden bepaald, zal de rechter oordelen naar billijkheid (‘ex aequo et bono)
OORZAKELIJK VERBAND
De schadelijder moet aantonen dat er tussen de fout (schuld) en de schade een
oorzakelijk verband bestaat
Vreemde oorzaak = als de fout niet bij de persoon ligt die aangesproken
wordt. De fout ligt ergens anders
Schadelijder ook een fout begaan? dan kan de schadeveroorzaker slechts
worden verplicht om een deel van de schade te vergoeden in verhouding tot de
eigen fout.
Dat is ook zo bij onvoorzichtigheid of onverstandig gedrag van de schadelijder
= risicoaanvaarding door de schadelijder
Als het handelen van meerdere personen tot de schade heeft geleid, dan wordt
de aansprakelijkheid verdeeld over de daders, evenredig met de mate waarin hun
Deel 5: In relatie tot anderen
1. Aansprakelijkheid
1.1 Begrippen
Belangrijk begrip wanneer we het hebben over een individu in relatie tot anderen
= aansprakelijkheid
om dit te begrijpen, moeten we eerst begrijpen wat een verbintenis inhoudt
EEN VERBINTENIS
Bij rechtsgevolgen zijn er soms verbintenissen
Een verbintenis = een juridisch begrip waarmee wordt verwezen naar
een specifieke rechtsband tussen 2 of meer personen, namelijk een
rechtsband die de ene persoon toestaat om iets van de ander te eisen.
Die eis kan juridisch worden afgedwongen
Schuldeiser = de persoon die iets kan eisen van de ander
Schuldenaar = de persoon die wordt aangesproken om iets te doen
Een verbintenis is zeer nauw verbonden met het denken in rechten en plichten.
Het recht van de ene persoon houdt vaak een plicht (een verbintenis) in voor de
andere persoon
Verbintenissen kunnen op verschillende manieren ontstaan:
In het recht maakt men onderscheid tussen:
- Verbintenissen die ontstaan door rechtshandeling
= een handeling die je stelt omwille van juridische gevolgen van
die handeling, omwille van de rechtsband, de rechten en plichten,
die voortkomen uit die handeling
(bv: afsluiten van een contract: (ver)koop, (ver)huur)
- Verbintenissen die ontstaan uit een rechtsfeit
= een gebeurtenis met juridische gevolgen.
Het verschil tussen een rechtsfeit en een rechtshandeling = bij een
rechtsfeit de handeling of gebeurtenis niet gesteld werd met het oog op de
juridische gevolgen ervan
(bv: iemand schade berokkenen)
- Verbintenissen die ontstaan uit de wet
Heel wat verbintenissen ontstaan rechtstreeks uit de wet
(bv rechten en plichten over het ouderschap)
Verbintenissen kunnen op verschillende manieren uitdoven of verdwijnen bv:
- Door verbintenis uit te voeren (bv door betaling te doen)
- Verbintenis vrijwillig kwijtgescholden
- …
- Meer voorbeelden zie pagina 225
,Recht
AANSPRAKELIJKHEID
= een juridisch begrip waarmee wordt aangegeven dat een persoon
juridisch verantwoordelijk wordt gesteld voor de gevolgen van een
bepaalde gebeurtenis of handeling.
Omdat het meestal gaat over nadelige gevolgen, is de aansprakelijkheid zeer
nauw verwant met het aangesproken worden op het nakomen van een
verbintenis, een juridische verplichting
Naargelang de aard van de handeling of de gebeurtenis die heeft geleid tot de
aansprakelijkheid zijn er in het recht 3 soorten aansprakelijkheden:
- Strafrechtelijke aansprakelijkheid:
= ontstaat wanneer iemand een strafbaar feit heeft gepleegd
- Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad:
= ontstaat wanneer iemand een ander schade heeft toegebracht
- Contractuele aansprakelijkheid:
= ontstaat wanneer iemand verplichtingen uit een contract niet
naleeft
Samenloop van aansprakelijkheden = wanneer 2 of 3 van deze
aansprakelijkheden samen voorkomen
Als er een samenloop is tussen strafrechtelijke aansprakelijkheid en een andere
vorm van aansprakelijkheid, dan krijgt de afhandeling van de strafrechtelijke
aansprakelijkheid voorrang
1.2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid
Komt voort uit een strafbaar feit
De verdachte zal worden vervolgd door het Openbaar Ministerie en eventueel
door een strafrechtbank worden veroordeeld tot een straf
1.3 Aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad
= een burgerlijke aansprakelijkheid houdt in dat deze vorm van
aansprakelijkheid terug te vinden is in het burgerlijk recht (en niet in het
strafrecht)
De aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad is bovendien een
buitencontractuele aansprakelijkheid deze vorm van aansprakelijkheid staat
los van een contract tussen de schadeveroorzaker en de schadelijder is er
geen contractuele bank
De aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad is gebaseerd op de artikelen 1382
e.v. van het Oud Burgerlijk Wetboek zijn de rechtsregels die van toepassing
zijn wanneer een persoon schade ondervindt die een andere persoon veroorzaakt
De aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad wordt kortweg de burgerlijke
aansprakelijkheid (of BA) genoemd
De benaming ‘onrechtmatige daad’ verwijst naar de oorsprong van de
aansprakelijkheid gaat namelijk over een daad of een handeling die tot een
onrechtmatige situatie heeft geleid: een persoon lijdt schade, terwijl hij dit niet
,Recht
heeft verdient deze situatie kan dan ook worden rechtgezet door een
schadevergoeding toe te kennen
De burgerlijke aansprakelijkheid houdt in dat elke daad van de mens waardoor
een ander schade lijdt, moet worden vergoed door de persoon die deze schade
heeft veroorzaakt
Maar om recht te hebben op een vergoeding moeten 3 elementen aanwezig zijn:
- Een fout of onvoorzichtigheid of nalatigheid van iemand
- Schade
- De daad is de oorzaak van de schade
Als deze 3 elementen aanwezig zijn, moet de schade worden vergoed door de
persoon die de foutieve daad gesteld heeft als de schadelijder dit niet kan
aantonen, dan zal de schadelijder de schade zelf moeten dragen en zak deze niet
vergoed worden
De burgerlijke aansprakelijkheid ontstaan evenwel niet enkel vanwege een eigen
fout (onrechtmatige daad). In bepaalde omstandigheden is men ook aansprakelijk
voor schade die voortvloeit uit daden van een andere persoon
Ook is men onder bepaalde voorwaarden aansprakelijk voor dieren of zaken die
men onder bewaring heeft
1.3.1Aansprakelijkheid voor eigen daden
Om aansprakelijk te zijn voor schade, moeten 3 elementen aanwezig zijn:
- Fout, onvoorzichtigheid of nalatigheid
- Schade
- Oorzakelijk verband
FOUT, ONVOORZICHTIGHEID OF NALATIGHEID
Fout = als een wettelijke of reglementaire norm niet werd
gerespecteerd, ongeacht of die fout met of zonder opzet werd begaan
Onvoorzichtigheid = als je onvoldoende voorzichtig bent geweest,
onvoldoende hebt opgelet
Nalatigheid = als je onvoldoende voorzorgen hebt genomen, als je niet
hebt gedaan wat je eigenlijk moest doen
Hoe wordt dit juridisch getoetst? het recht gaat ervan uit dat je onvoorzichtig
of nalatig bent geweest als je de algemene zorgvuldigheidsnorm niet hebt
gerespecteerd
Algemene zorgvuldigheidsnorm = beschouwt men de norm die een
voorzichtig en redelijk persoon hanteert in het handelen (het is aan de
rechter om deze norm in te vullen)
De rechter zal jouw handelen toetsen aan het gedrag van een denkbeeldige,
voorzichtige en redelijke referentiepersoon als de denkbeeldige
referentiepersoon in dezelfde omstandigheden op eenzelfde manier zou hebben
gehandeld en de schade zou zich ook voordoen, dan heb jij de algemene
, Recht
zorgvuldigheidsnorm gerespecteerd en was de schade onvermijdelijk en treft jou
geen schuld
Er kan maar sprake zijn van fout en aansprakelijkheid als er ook sprake is van
schuld bij jonge kinderen en bij personen met een mentale beperking of
stoornis is er vaak geen schuldbesef kan dus niet aansprakelijk gesteld worden
Voor daden van jonge kinderen zijn de ouders aansprakelijk
Bij schade veroorzaakt door geesteszieken kan de rechter kijken naar billijkheid
en rekening houdend met de omstandigheden, de persoon verplichten om de
volledige of een deel van de schade te vergoeden
Als er sprake is van overmacht, is er geen schuld en dus ook geen
aansprakelijkheid overmacht = een situatie die zich voordoet volledig
onafhankelijk van de wil van de veroorzaker van de schade
SCHADE
= elk nadeel dat iemand ondervindt door een foutieve handeling.
Schade kan materieel van aard zijn of moreel
Materiële schade = is elk verlies aan vermogen (bv inkomen), een
verlies of beschadiging van goederen, lichamelijk leed, …
Morele schade = gaat het om een aantasting van gevoelens, van
genegenheid, van verlies van een relatie, verlies van een familielid, …
Om vergoed te worden, moet de schade zeker zijn schade moet vaststaan.
Toekomstige schade kan enkel worden vergoed indien vaststaat dat deze
(toekomstige) schade het gevolg zal zijn van de foutieve daad (het verliezen van
een kans kan ook onder schade vallen)
Om vergoed te worden, moet de schade bewezen worden ook de omvang, de
waarde van de schade moet begrepen worden. Elke schade waarvan je
vergoeding wenst, moet je ‘begroten’ (= je moet er een bedrag op kleven)
Uiteindelijk is het aan de rechter om de omvang van de schade en het bedrag
van de schadevergoeding te bepalen als de schade niet nauwkeurig kan
worden bepaald, zal de rechter oordelen naar billijkheid (‘ex aequo et bono)
OORZAKELIJK VERBAND
De schadelijder moet aantonen dat er tussen de fout (schuld) en de schade een
oorzakelijk verband bestaat
Vreemde oorzaak = als de fout niet bij de persoon ligt die aangesproken
wordt. De fout ligt ergens anders
Schadelijder ook een fout begaan? dan kan de schadeveroorzaker slechts
worden verplicht om een deel van de schade te vergoeden in verhouding tot de
eigen fout.
Dat is ook zo bij onvoorzichtigheid of onverstandig gedrag van de schadelijder
= risicoaanvaarding door de schadelijder
Als het handelen van meerdere personen tot de schade heeft geleid, dan wordt
de aansprakelijkheid verdeeld over de daders, evenredig met de mate waarin hun
