Recht
toDeel 1: Recht en de overheid
1. Wat is recht?
Geen exacte definitie van recht
Recht = een geheel van regelgeving, van overheidsstructuren en
justitie. (je kunt die niet los van elkaar zien, ze vormen 1 geheel.
3 kenmerken die samen vervuld moeten zijn om van ‘recht’ te kunnen spreken:
- Gedragstegels en normen die orde brengen in een samenleving
- Opgelegd door de overheid
- Dwingend karakter van recht
1.1 Gedragsregels en normen die orde brengen in
een samenleving
Functie van recht = ordening brengen in de samenleving
Recht = het geheel aan rechtsregels dat een samenleving ordent door
te omschrijven wat wel en wat niet lag, door voor te schrijven hoe we
ons als burgers (moeten) gedragen, hoe we ons organiseren, hoe de
staatsvorm van het land waarin we leven eruit ziet, wat de rol van de
overheid is, …
Wanneer mensen samenleven ontstaan noodzaak aan onderlinge afspraken
om zowel individu als de groep te doen overleven
De koppeling van ‘recht’ aan ‘samenleving’ houdt ook in dat recht:
- Tijdsgebonden is
- Plaatsgebonden is
- Ideologisch gebonden is, namelijk aan een eigen politieke en/ of religieuze
stroming
Samenlevingen veranderen door de tijd heen, dus moet ook het recht dat doen
recht evolueert mee met stromingen, opvattingen binnen een maatschappij, en
daarom = evolutief gegeven
Recht = maakbaar door evolutief karakter
Aanpassingen van het recht zal gebeuren via de instellingen die bevoegd zijn om
(nieuwe) rechtsregels te maken
1.2 Opgelegd door de overheid
Niet alle afspraken, gedragsregels en normen die mensen onderling maken,
vormen recht.
1
,Recht
Om van recht te kunnen spreken, moeten die regels zijn opgelegd door een
overheid die hiervoor binnen de samenleving bevoegd is 2de essentiële
kenmerk van recht
Recht is geen doel, maar een middel om binnen een bepaalde samenleving, en
dus binnen een bepaalde tijdsgeest, zaken te ordenen door hierrond beleid te
voeren toont nog is aan hoe tijdsgebonden, plaatsgebonden en ideologisch
recht is
Recht is een afspiegeling van de overheersende maatschappelijke tendensen en
het resultaat van verschillende ideologische stromingen en waarden die onze
maatschappij diepgaand hebben beïnvloed (of nog steeds beïnvloeden)
Dit toont ook nog eens aan hoe maakbaar recht is recht wordt gemaakt of
bijgestuurd door beïnvloeding van het orgaan dat bevoegd is om recht te maken
= recht is steeds een compromis van ideologische en politieke opvattingen die op
een bepaald moment overheersen in een samenleving
Geven macht om recht te maken aan de overheid, omdat een overheid het best
geplaatst is om het belang van de samenleving na te streven
Recht en rechtvaardigheid zijn aan elkaar gekoppeld naarmate er meer
mensen achter de overheid en beleid staan, zal het recht sneller als
‘rechtvaardig’ worden beschouwd en zal het draagvlak voor het recht en die
overheid binnen die samenleving sterker zijn
1.3 Dwingend karakter van recht
Rechtsregels zouden niet worden nageleefd, of enkel wanneer het goed uitkomt
zou leiden tot chaos in de samenleving.
Dus om ordening te krijgen binnen een samenleving, moeten er mechanismen
zijn die ervoor zorgen dat het recht effectief toegepast wordt
Instanties die waken over de correcte toepassing van het recht en maken dat
recht afdwingbaar is ten opzichte van elkaar:
- Overheid (politie, inspectiediensten, …)
- Justitie (openbaar ministerie, rechtbanken, …)
Wanneer afspraken, gedragsregels, … kunnen worden afgedwongen via een
rechtbank, dan pas spreken we over recht afdwingbare karakter is meest
wezenlijke kenmerk van recht. Het onderscheidt rechtsregels van andere regels
(bv religieuze regels, morele regels, regels van beleefdheid en etiquette,
spelregels, …)
2. Indeling van het recht
Recht is een zeer complex gegeven door toenemende complexiteit van de
samenleving wordt het recht steeds complexer en gediversifieerder
2
,Recht
Juridisering van de samenleving duikt op meer en meer hebben zowel de
overheid als de burgers de neiging om alles juridisch te willen regelen
Om structuur te brengen in dit complexe geheel zijn er verschillende manieren
om recht in te delen:
- Publiek recht en privaat recht
- Internationaal recht en nationaal recht
- Strafbaar of niet strafbaar
2.1 publiek recht en privaat recht
bij deze indeling kijkt met naar WAT er geregeld wordt
publiek recht =
regelt het recht hoofdzakelijk die met de overheid te maken
heeft.
Het gaat dan over structuur, de werking, de financiën van de
overheid en over alles wat strafbaar is.
Regelt de verhouding tussen overheden onderling en alsook de
verhouding tussen de overheid en de burger
ALTIJD dwingend recht => er valt niet over te onderhandelen
Privaat recht=
Regelt het recht hoofdzakelijk verhoudingen tussen burgers of
ondernemingen
2.2 internationaal recht en internationaal recht
Bij deze indeling kijk men naar WAAR het recht tot stand is gekomen
Internationaal recht = of grensoverschrijdend recht. Recht dat tot stand
komt buiten de landsgrenzen of dat verhoudingen tussen landen regelt.
Dit recht kan op 2 manieren tot stand komen:
- binnen een internationale organisatie (bv: de Verenigde Naties) of tijdens
een internationale bijeenkomst (bv: klimaattop)
- door landen onderling
internationaal recht legt men vast in verdragen
supranationaal recht = EU is een buitenbeentje binnen het
internationaal recht. Het centraal gezag binnen de EU kan beslissingen
nemen over de hoofden van de lidstaten heen, dus zonder dat de
lidstaten nog eigen beslissingsbevoegdheden hebben
3
, Recht
nationaal recht = recht dat tot stand komt binnen de eigen
landsgrenzen, dus binnen 1 land.
2.3 Strafbaar of niet strafbaar
Bij deze indeling kijkt men naar de AARD van wat er is gebeurd
Strafrechtelijke handeling = als er een straf staat op wat je hebt gedaan
Burgerlijke handeling = als er geen straf op staat op wat je hebt gedaan
Wanneer weet je of iets strafbaar is?
Iets is strafbaar als in de wet staat dat het strafbaar is én als er in de wet staat
welke straf erbij hoort
De meeste strafbare handelingen vind je terug in het strafwetboek, maar ook in
andere regelgevingen zoals in de wegcode, het sociaal strafwetboek, het fiscaal
recht, … vind je strafrechtelijke bepalingen
De algemene term voor een strafbare handeling = misdrijf (bij een minderjarige
spreken we over een jeugddelict)
Waarom is dit onderscheid tussen strafbare en niet- strafbare
handelingen belangrijk
Voor de praktijk is dit onderscheid van fundamenteel belang. Er wordt op een
heel andere manier omgegaan met een strafrechtelijk feit dan met een
burgerrechtelijk feit
Bij een strafbare handeling:
- Wordt de overheid betrokken (bv: politie, openbaar ministerie, …)
- Zul je voor een strafrechtbank moeten komen
- Kan de strafrechten jou een straf opleggen (een hoofdstraf zoals
geldboete, werkstraf, het naleven van bepaalde voorwaarden, elektronisch
toezicht, vrijheidsberoving en bijkomende straffen)
Justitie is ingedeeld op basis van deze tweedeling; strafbaar of niet
Hoe zit dat met toestemming en intentie?
Is iets strafbaar als het slachtoffer toestemming heeft gegeven?
Is iets strafbaar als de dader niet de intentie had om iets strafbaars te doen?
- Sommige handelingen worden strafbaar als er geen toestemming was van
de persoon die benadeeld werd
- Bij strafbare handelingen doet de toestemming van het slachtoffer van het
slachtoffer er vaak niet toe
- Bij de meeste strafbare handelingen speelt de intentie van de dader een
rol. De dader was er zich ervan bewust iets strafbaar te doen. We spreken
dan over opzettelijke misdrijven
4
toDeel 1: Recht en de overheid
1. Wat is recht?
Geen exacte definitie van recht
Recht = een geheel van regelgeving, van overheidsstructuren en
justitie. (je kunt die niet los van elkaar zien, ze vormen 1 geheel.
3 kenmerken die samen vervuld moeten zijn om van ‘recht’ te kunnen spreken:
- Gedragstegels en normen die orde brengen in een samenleving
- Opgelegd door de overheid
- Dwingend karakter van recht
1.1 Gedragsregels en normen die orde brengen in
een samenleving
Functie van recht = ordening brengen in de samenleving
Recht = het geheel aan rechtsregels dat een samenleving ordent door
te omschrijven wat wel en wat niet lag, door voor te schrijven hoe we
ons als burgers (moeten) gedragen, hoe we ons organiseren, hoe de
staatsvorm van het land waarin we leven eruit ziet, wat de rol van de
overheid is, …
Wanneer mensen samenleven ontstaan noodzaak aan onderlinge afspraken
om zowel individu als de groep te doen overleven
De koppeling van ‘recht’ aan ‘samenleving’ houdt ook in dat recht:
- Tijdsgebonden is
- Plaatsgebonden is
- Ideologisch gebonden is, namelijk aan een eigen politieke en/ of religieuze
stroming
Samenlevingen veranderen door de tijd heen, dus moet ook het recht dat doen
recht evolueert mee met stromingen, opvattingen binnen een maatschappij, en
daarom = evolutief gegeven
Recht = maakbaar door evolutief karakter
Aanpassingen van het recht zal gebeuren via de instellingen die bevoegd zijn om
(nieuwe) rechtsregels te maken
1.2 Opgelegd door de overheid
Niet alle afspraken, gedragsregels en normen die mensen onderling maken,
vormen recht.
1
,Recht
Om van recht te kunnen spreken, moeten die regels zijn opgelegd door een
overheid die hiervoor binnen de samenleving bevoegd is 2de essentiële
kenmerk van recht
Recht is geen doel, maar een middel om binnen een bepaalde samenleving, en
dus binnen een bepaalde tijdsgeest, zaken te ordenen door hierrond beleid te
voeren toont nog is aan hoe tijdsgebonden, plaatsgebonden en ideologisch
recht is
Recht is een afspiegeling van de overheersende maatschappelijke tendensen en
het resultaat van verschillende ideologische stromingen en waarden die onze
maatschappij diepgaand hebben beïnvloed (of nog steeds beïnvloeden)
Dit toont ook nog eens aan hoe maakbaar recht is recht wordt gemaakt of
bijgestuurd door beïnvloeding van het orgaan dat bevoegd is om recht te maken
= recht is steeds een compromis van ideologische en politieke opvattingen die op
een bepaald moment overheersen in een samenleving
Geven macht om recht te maken aan de overheid, omdat een overheid het best
geplaatst is om het belang van de samenleving na te streven
Recht en rechtvaardigheid zijn aan elkaar gekoppeld naarmate er meer
mensen achter de overheid en beleid staan, zal het recht sneller als
‘rechtvaardig’ worden beschouwd en zal het draagvlak voor het recht en die
overheid binnen die samenleving sterker zijn
1.3 Dwingend karakter van recht
Rechtsregels zouden niet worden nageleefd, of enkel wanneer het goed uitkomt
zou leiden tot chaos in de samenleving.
Dus om ordening te krijgen binnen een samenleving, moeten er mechanismen
zijn die ervoor zorgen dat het recht effectief toegepast wordt
Instanties die waken over de correcte toepassing van het recht en maken dat
recht afdwingbaar is ten opzichte van elkaar:
- Overheid (politie, inspectiediensten, …)
- Justitie (openbaar ministerie, rechtbanken, …)
Wanneer afspraken, gedragsregels, … kunnen worden afgedwongen via een
rechtbank, dan pas spreken we over recht afdwingbare karakter is meest
wezenlijke kenmerk van recht. Het onderscheidt rechtsregels van andere regels
(bv religieuze regels, morele regels, regels van beleefdheid en etiquette,
spelregels, …)
2. Indeling van het recht
Recht is een zeer complex gegeven door toenemende complexiteit van de
samenleving wordt het recht steeds complexer en gediversifieerder
2
,Recht
Juridisering van de samenleving duikt op meer en meer hebben zowel de
overheid als de burgers de neiging om alles juridisch te willen regelen
Om structuur te brengen in dit complexe geheel zijn er verschillende manieren
om recht in te delen:
- Publiek recht en privaat recht
- Internationaal recht en nationaal recht
- Strafbaar of niet strafbaar
2.1 publiek recht en privaat recht
bij deze indeling kijkt met naar WAT er geregeld wordt
publiek recht =
regelt het recht hoofdzakelijk die met de overheid te maken
heeft.
Het gaat dan over structuur, de werking, de financiën van de
overheid en over alles wat strafbaar is.
Regelt de verhouding tussen overheden onderling en alsook de
verhouding tussen de overheid en de burger
ALTIJD dwingend recht => er valt niet over te onderhandelen
Privaat recht=
Regelt het recht hoofdzakelijk verhoudingen tussen burgers of
ondernemingen
2.2 internationaal recht en internationaal recht
Bij deze indeling kijk men naar WAAR het recht tot stand is gekomen
Internationaal recht = of grensoverschrijdend recht. Recht dat tot stand
komt buiten de landsgrenzen of dat verhoudingen tussen landen regelt.
Dit recht kan op 2 manieren tot stand komen:
- binnen een internationale organisatie (bv: de Verenigde Naties) of tijdens
een internationale bijeenkomst (bv: klimaattop)
- door landen onderling
internationaal recht legt men vast in verdragen
supranationaal recht = EU is een buitenbeentje binnen het
internationaal recht. Het centraal gezag binnen de EU kan beslissingen
nemen over de hoofden van de lidstaten heen, dus zonder dat de
lidstaten nog eigen beslissingsbevoegdheden hebben
3
, Recht
nationaal recht = recht dat tot stand komt binnen de eigen
landsgrenzen, dus binnen 1 land.
2.3 Strafbaar of niet strafbaar
Bij deze indeling kijkt men naar de AARD van wat er is gebeurd
Strafrechtelijke handeling = als er een straf staat op wat je hebt gedaan
Burgerlijke handeling = als er geen straf op staat op wat je hebt gedaan
Wanneer weet je of iets strafbaar is?
Iets is strafbaar als in de wet staat dat het strafbaar is én als er in de wet staat
welke straf erbij hoort
De meeste strafbare handelingen vind je terug in het strafwetboek, maar ook in
andere regelgevingen zoals in de wegcode, het sociaal strafwetboek, het fiscaal
recht, … vind je strafrechtelijke bepalingen
De algemene term voor een strafbare handeling = misdrijf (bij een minderjarige
spreken we over een jeugddelict)
Waarom is dit onderscheid tussen strafbare en niet- strafbare
handelingen belangrijk
Voor de praktijk is dit onderscheid van fundamenteel belang. Er wordt op een
heel andere manier omgegaan met een strafrechtelijk feit dan met een
burgerrechtelijk feit
Bij een strafbare handeling:
- Wordt de overheid betrokken (bv: politie, openbaar ministerie, …)
- Zul je voor een strafrechtbank moeten komen
- Kan de strafrechten jou een straf opleggen (een hoofdstraf zoals
geldboete, werkstraf, het naleven van bepaalde voorwaarden, elektronisch
toezicht, vrijheidsberoving en bijkomende straffen)
Justitie is ingedeeld op basis van deze tweedeling; strafbaar of niet
Hoe zit dat met toestemming en intentie?
Is iets strafbaar als het slachtoffer toestemming heeft gegeven?
Is iets strafbaar als de dader niet de intentie had om iets strafbaars te doen?
- Sommige handelingen worden strafbaar als er geen toestemming was van
de persoon die benadeeld werd
- Bij strafbare handelingen doet de toestemming van het slachtoffer van het
slachtoffer er vaak niet toe
- Bij de meeste strafbare handelingen speelt de intentie van de dader een
rol. De dader was er zich ervan bewust iets strafbaar te doen. We spreken
dan over opzettelijke misdrijven
4
