Ken Jezelf – Inleiding in
de filosofie
Inhoud
Hoofdstuk 1- De oorsprong van de filosofie...................................................................4
Inleiding......................................................................................................................4
Omschrijving en indeling van de filosofie...................................................................5
Tussen religie & Wetenschap..................................................................................5
Drie grote vragen en domeinen..............................................................................6
Het huis van de filosofie..........................................................................................6
De pre-socratische filosofie........................................................................................8
Thales van Milete.....................................................................................................9
Anaximander Van Milete.........................................................................................9
Pythagoras.............................................................................................................10
Parmenides en Herakleitos....................................................................................10
Democritos............................................................................................................11
Filosofie binnen het hoger onderwijs........................................................................11
Hoofdstuk 2- Socrates en de sofisten..........................................................................12
De sofisten................................................................................................................12
Rontrekkende leraars............................................................................................12
Protagoras: de mens is de maat............................................................................12
Kritiek van Plato op de sofisten.............................................................................13
Socrates....................................................................................................................14
Socrates, de ‘horzel’..............................................................................................14
De socratische gespreksvoering............................................................................14
Thema: Waarheid.....................................................................................................18
De ‘dictatuur’ van het relativisme?.......................................................................18
Kinderen van Apate...............................................................................................19
Universalisme, Relativisme en waarachtigheid.....................................................19
Hoofdstuk 3– De grot van Plato...................................................................................20
Zijn en schijn.............................................................................................................21
De wereld van de vormen.....................................................................................21
De allegorie van de grot........................................................................................22
Kennisleer en ethiek.................................................................................................23
3 soorten van weten..............................................................................................23
1
, Ethiek: ‘het goede kennen is het goede doen’......................................................23
Mensbeeld en politiek...............................................................................................23
Menner en paarden: visie op de menselijke ‘ziel’.................................................23
De aard van de werkelijkheid...................................................................................26
Hoofdstuk 4 – De teleologie van Aristoteles................................................................29
Hilomorfisme: de vorm zit ‘in’ de dingen..................................................................30
De vorm in de dingen............................................................................................30
De teleologische visie: entelechie.........................................................................30
Trapsgewijze opbouw van de natuur.....................................................................31
Ethica: deugdenleer..................................................................................................32
Eudaimonia............................................................................................................32
Ethische en intellectuele deugden........................................................................32
Deugdenleer: de weg van het midden..................................................................33
Het Begrip Catharsis..............................................................................................34
Politiek: de mens is een politiek dier........................................................................34
Over doel en zingeving.............................................................................................35
Hoofdstuk 5 – De tuin van Epicurus.............................................................................38
Het Epicurisme..........................................................................................................39
Epicurus.................................................................................................................39
Kosmologie: Materialisme......................................................................................40
Levenskunst...........................................................................................................40
Thema: Geluk............................................................................................................43
Maakt Geld Gelukkig?............................................................................................43
Verschillende betekenissen van geluk..................................................................44
Een gedachte-experiment: de ‘ervaringsmachine’ van Nozick:............................45
Hoofdstuk 6 – De stoïcijnen en het Lot........................................................................46
Het stoïcisme............................................................................................................47
Kosmologie: Panteïsme.........................................................................................47
Alles is bepaald, het lot bepaalt............................................................................48
Levenskunst...........................................................................................................49
Thema: Vrijheid.........................................................................................................51
Handelingsvrijheid en wilsvrijheid.........................................................................52
Vrijheid en verantwoordelijkheid...........................................................................53
Spinoza en Libet omtrent vrije wil.........................................................................54
Het liberalisme......................................................................................................56
Hoofdstuk 7 – Michel de Montaigne, kind van de renaissance....................................56
De renaissance.........................................................................................................58
Economische Groei en Nieuwe ontdekkingen.......................................................58
2
, Nieuw wereldbeeld................................................................................................58
Nieuw mensbeeld..................................................................................................59
Michel De Montaigne................................................................................................61
De Essays..............................................................................................................61
De Montaigne als troost voor het gevoel van onvolkomenheid............................62
Reflectie....................................................................................................................64
Hoofdstuk 8 – Rationalisme, empirisme en de wetenschappelijke revolutie...............66
René Descartes.........................................................................................................68
Baruch De Spinoza....................................................................................................69
John Locke.................................................................................................................71
David Hume..............................................................................................................72
Thema: De Wetenschap............................................................................................74
De inductieve methode.........................................................................................74
De indeling van de wetenschappen......................................................................75
Demarcatiecriteria en Paradigmatheorie..............................................................77
Wetenschap en Technologie op een Kruispunt.....................................................79
Hoofdstuk 9 – De copernicaanse wending van Kant, een rationele ethiek en een
nieuw maatschappijmodel...........................................................................................79
De copernicaanse wending van Kant.......................................................................80
Kant.......................................................................................................................80
De zuivere rede en de copernicaanse wending.....................................................81
Kant vs Bentham: 2 funderingen van Ethiek............................................................83
De praktische rede en de ethiek van de plicht bij Kant.........................................83
Utilitarist Jeremy Bentham en de Gevolgenethiek................................................84
Het Tramdilemma van Philippa Foot.....................................................................85
Thema: de waarden van de verlichting....................................................................86
ECONOMIE:............................................................................................................89
EMANCIPATIE VAN DE VROUW:.............................................................................90
Hoofdstuk 10 - Schopenhauers Wil tot leven...............................................................91
Voorspel op de romantiek: Jean-Jacques Rousseau..................................................91
Arthur Schopenhauer................................................................................................93
Leven.....................................................................................................................93
Pessimisme............................................................................................................95
Uitwegen uit het lijden?.........................................................................................96
Thema: De romantiek...............................................................................................98
Romantiek vs verlichting.......................................................................................98
Hoofdstuk 11 - Nietzsche, filosoof met de hamer......................................................101
Friedrich Nietzsche.................................................................................................102
3
, Leven...................................................................................................................102
Apollo en Dionysos:.............................................................................................103
Taal als Interpretatie:..........................................................................................104
De Wil tot Macht..................................................................................................105
De Omkering van alle Waarden: herenmoraal en slavenmoraal.........................106
'God is dood' en 2 vormen v Nihilisme................................................................108
De Übermensch...................................................................................................109
De Idee van de 'Eeuwige Wederkeer'..................................................................110
Thema: Het postmodernisme.................................................................................111
Foucaults ‘archeologie’ van de macht.................................................................111
Hoofdstuk 12 – Emmanuel Levinas en Hannah Arendt: alteriteit en pluraliteit?.......115
Het appel van Emmanuel Levinas..........................................................................116
Situering..............................................................................................................116
Levinas en 'Het Gelaat van de Ander'.................................................................117
Van appel tot effectieve hulp..............................................................................118
De zorgethiek van Tronto....................................................................................118
Hannah Arendts inter-esse.....................................................................................120
Het Totalitarisme.................................................................................................121
De Banaliteit van het Kwaad...............................................................................124
Thema: over de aard van de mens.........................................................................125
(zonder de ‘ken jezelf’ en ‘samengevat’ in het boek gemaakt= zijn wel bl, soms
nieuwe info staat erin)
Hoofdstuk 1- De oorsprong van de filosofie
Inleiding
Filosofie= filein (houden van) + Sophia (griekse godin van de
wijsheid)
Geschiedenis van filosofie= vooral mannen
20ste eeuw= verandering, vrouwen kregen ook toegang tot onderwijs
De oorsprong van filosofie:
1) Filosofie= zo oud als de mens zelf
Plato: filosofie begint met verwondering
= bron van onze zoektocht om te begrijpen wat er zich voordoet in onszelf
en de wereld
2) Filosofie= manier van denken, ontstaan in een bepaalde periode en binnen
een bepaalde cultuur
Westerse filosofie= (6de eeuw v.Chr.) ° rond de Egeïsche zee, op het
kruispunt van verschillende sterk ontwikkelde culturen
Deze ontstaan wordt beschreven als de overgang: mythosLogos
4
de filosofie
Inhoud
Hoofdstuk 1- De oorsprong van de filosofie...................................................................4
Inleiding......................................................................................................................4
Omschrijving en indeling van de filosofie...................................................................5
Tussen religie & Wetenschap..................................................................................5
Drie grote vragen en domeinen..............................................................................6
Het huis van de filosofie..........................................................................................6
De pre-socratische filosofie........................................................................................8
Thales van Milete.....................................................................................................9
Anaximander Van Milete.........................................................................................9
Pythagoras.............................................................................................................10
Parmenides en Herakleitos....................................................................................10
Democritos............................................................................................................11
Filosofie binnen het hoger onderwijs........................................................................11
Hoofdstuk 2- Socrates en de sofisten..........................................................................12
De sofisten................................................................................................................12
Rontrekkende leraars............................................................................................12
Protagoras: de mens is de maat............................................................................12
Kritiek van Plato op de sofisten.............................................................................13
Socrates....................................................................................................................14
Socrates, de ‘horzel’..............................................................................................14
De socratische gespreksvoering............................................................................14
Thema: Waarheid.....................................................................................................18
De ‘dictatuur’ van het relativisme?.......................................................................18
Kinderen van Apate...............................................................................................19
Universalisme, Relativisme en waarachtigheid.....................................................19
Hoofdstuk 3– De grot van Plato...................................................................................20
Zijn en schijn.............................................................................................................21
De wereld van de vormen.....................................................................................21
De allegorie van de grot........................................................................................22
Kennisleer en ethiek.................................................................................................23
3 soorten van weten..............................................................................................23
1
, Ethiek: ‘het goede kennen is het goede doen’......................................................23
Mensbeeld en politiek...............................................................................................23
Menner en paarden: visie op de menselijke ‘ziel’.................................................23
De aard van de werkelijkheid...................................................................................26
Hoofdstuk 4 – De teleologie van Aristoteles................................................................29
Hilomorfisme: de vorm zit ‘in’ de dingen..................................................................30
De vorm in de dingen............................................................................................30
De teleologische visie: entelechie.........................................................................30
Trapsgewijze opbouw van de natuur.....................................................................31
Ethica: deugdenleer..................................................................................................32
Eudaimonia............................................................................................................32
Ethische en intellectuele deugden........................................................................32
Deugdenleer: de weg van het midden..................................................................33
Het Begrip Catharsis..............................................................................................34
Politiek: de mens is een politiek dier........................................................................34
Over doel en zingeving.............................................................................................35
Hoofdstuk 5 – De tuin van Epicurus.............................................................................38
Het Epicurisme..........................................................................................................39
Epicurus.................................................................................................................39
Kosmologie: Materialisme......................................................................................40
Levenskunst...........................................................................................................40
Thema: Geluk............................................................................................................43
Maakt Geld Gelukkig?............................................................................................43
Verschillende betekenissen van geluk..................................................................44
Een gedachte-experiment: de ‘ervaringsmachine’ van Nozick:............................45
Hoofdstuk 6 – De stoïcijnen en het Lot........................................................................46
Het stoïcisme............................................................................................................47
Kosmologie: Panteïsme.........................................................................................47
Alles is bepaald, het lot bepaalt............................................................................48
Levenskunst...........................................................................................................49
Thema: Vrijheid.........................................................................................................51
Handelingsvrijheid en wilsvrijheid.........................................................................52
Vrijheid en verantwoordelijkheid...........................................................................53
Spinoza en Libet omtrent vrije wil.........................................................................54
Het liberalisme......................................................................................................56
Hoofdstuk 7 – Michel de Montaigne, kind van de renaissance....................................56
De renaissance.........................................................................................................58
Economische Groei en Nieuwe ontdekkingen.......................................................58
2
, Nieuw wereldbeeld................................................................................................58
Nieuw mensbeeld..................................................................................................59
Michel De Montaigne................................................................................................61
De Essays..............................................................................................................61
De Montaigne als troost voor het gevoel van onvolkomenheid............................62
Reflectie....................................................................................................................64
Hoofdstuk 8 – Rationalisme, empirisme en de wetenschappelijke revolutie...............66
René Descartes.........................................................................................................68
Baruch De Spinoza....................................................................................................69
John Locke.................................................................................................................71
David Hume..............................................................................................................72
Thema: De Wetenschap............................................................................................74
De inductieve methode.........................................................................................74
De indeling van de wetenschappen......................................................................75
Demarcatiecriteria en Paradigmatheorie..............................................................77
Wetenschap en Technologie op een Kruispunt.....................................................79
Hoofdstuk 9 – De copernicaanse wending van Kant, een rationele ethiek en een
nieuw maatschappijmodel...........................................................................................79
De copernicaanse wending van Kant.......................................................................80
Kant.......................................................................................................................80
De zuivere rede en de copernicaanse wending.....................................................81
Kant vs Bentham: 2 funderingen van Ethiek............................................................83
De praktische rede en de ethiek van de plicht bij Kant.........................................83
Utilitarist Jeremy Bentham en de Gevolgenethiek................................................84
Het Tramdilemma van Philippa Foot.....................................................................85
Thema: de waarden van de verlichting....................................................................86
ECONOMIE:............................................................................................................89
EMANCIPATIE VAN DE VROUW:.............................................................................90
Hoofdstuk 10 - Schopenhauers Wil tot leven...............................................................91
Voorspel op de romantiek: Jean-Jacques Rousseau..................................................91
Arthur Schopenhauer................................................................................................93
Leven.....................................................................................................................93
Pessimisme............................................................................................................95
Uitwegen uit het lijden?.........................................................................................96
Thema: De romantiek...............................................................................................98
Romantiek vs verlichting.......................................................................................98
Hoofdstuk 11 - Nietzsche, filosoof met de hamer......................................................101
Friedrich Nietzsche.................................................................................................102
3
, Leven...................................................................................................................102
Apollo en Dionysos:.............................................................................................103
Taal als Interpretatie:..........................................................................................104
De Wil tot Macht..................................................................................................105
De Omkering van alle Waarden: herenmoraal en slavenmoraal.........................106
'God is dood' en 2 vormen v Nihilisme................................................................108
De Übermensch...................................................................................................109
De Idee van de 'Eeuwige Wederkeer'..................................................................110
Thema: Het postmodernisme.................................................................................111
Foucaults ‘archeologie’ van de macht.................................................................111
Hoofdstuk 12 – Emmanuel Levinas en Hannah Arendt: alteriteit en pluraliteit?.......115
Het appel van Emmanuel Levinas..........................................................................116
Situering..............................................................................................................116
Levinas en 'Het Gelaat van de Ander'.................................................................117
Van appel tot effectieve hulp..............................................................................118
De zorgethiek van Tronto....................................................................................118
Hannah Arendts inter-esse.....................................................................................120
Het Totalitarisme.................................................................................................121
De Banaliteit van het Kwaad...............................................................................124
Thema: over de aard van de mens.........................................................................125
(zonder de ‘ken jezelf’ en ‘samengevat’ in het boek gemaakt= zijn wel bl, soms
nieuwe info staat erin)
Hoofdstuk 1- De oorsprong van de filosofie
Inleiding
Filosofie= filein (houden van) + Sophia (griekse godin van de
wijsheid)
Geschiedenis van filosofie= vooral mannen
20ste eeuw= verandering, vrouwen kregen ook toegang tot onderwijs
De oorsprong van filosofie:
1) Filosofie= zo oud als de mens zelf
Plato: filosofie begint met verwondering
= bron van onze zoektocht om te begrijpen wat er zich voordoet in onszelf
en de wereld
2) Filosofie= manier van denken, ontstaan in een bepaalde periode en binnen
een bepaalde cultuur
Westerse filosofie= (6de eeuw v.Chr.) ° rond de Egeïsche zee, op het
kruispunt van verschillende sterk ontwikkelde culturen
Deze ontstaan wordt beschreven als de overgang: mythosLogos
4
