HOOFDSTUK: GYNAECOLOGISCHE
PATHOLOGIE
MENSTRUELE CYCLUS: ZELFSTUDIE
FYSIOLOGIE VAN DE MENSTRUELE CYCLUS
• Definitie menstruatie
- Dissociatie van postovulatoir endometrium
• Definitie cyclus
- Van 1ste dag van menses tot eerste dag van de volgende
menses
• Centrale regulatie
- Schema : as hypothalamus-hypofyse-ovarium
- Hypothalamus : GnRH pulsatiele secretie
- Hypofyse : FSH-LH
- Ovaria : oestrogenen-progesteron, en de negatieve feedback
• Aantal eicellen (oöcyten)
- Bij foetus van 20 weken : 7 miljoen
- Bij pasgeborene : 1 miljoen
- Bij menarche : 400000
- Bij menopauze : 0
• Ovariële cyclus en endometrium veranderingen
- Folliculaire fase
➢ Rekrutering dominante follikel oiv FSH
➢ Sterke groei endometrium = proliferatieve fase
➢ Toename oestrogeenspiegel induceert LH piek, waarna ovulatie
➢ Doorgaans 14 dagen bij een cyclus van 28 dagen (maar is langer bij een lange
cyclus, korter bij een korte cyclus)
1
, • Luteale fase
- Na de ovulatie stijgt de lichaamstemperatuur met 1-2 tienden van een graad
- Het CL (corpus luteum) produceert progesteron = secretoire fase
- Als geen zwangerschap (geen HCG) stopt de progesteronproduktie, en zal
het endometrium afgestoten worden = menstruatie
- Meestal ongeveer 14 dagen
• Menstruatie = afstoten van het endometrium
- Duurt 4-5d
- Gemiddeld 40-80 ml
- Contracties van de uterus geven pijn (dysmenorroe)
PREMENSTRUEEL SYNDROOM :
• Van 2d tot 1 w vóór menses
• Fysische klachten : pijnlijke zwelling borsten, opgeblazen gevoel buik, hoofdpijn, oedeem, beetje
gewichtstoename
• Psychische klachten : emotioneel, prikkelbaar, agressief
• Als menstruatie doorbreekt, verdwijnen deze klachten meestal snel
• Is “fysiologisch”, maar kan soms zeer erg zijn
• Blijft bestaan na hysterectomie
CYCLUSSTOORNISSEN
DEFINITIES
• Menstruele cyclus
- Regulair?
➢ 28d/3-5d/reg
➢ 28-35d/5-7d
- Weinig
➢ In de tijd = oligomenorroe : cyclus langer dan 42 dagen
➢ In hoeveelheid = hypomenorroe
➢ NB : amenorroe : geen menstruatie (primair/secundair)
- Veel
➢ In de tijd = polymenorroe : cyclus korter dan 21 dagen
➢ In hoeveelheid = hypermenorroe
• Menorragie : menstruatie duurt langer dan 7-10 dagen
• Metrorragie : tussentijds bloedverlies
→ NB : menometrorragie
• Contactbloedingen/postcoïtaal bloedverlies :
→ NB : denk steeds aan Chlamydia-infectie
• Dervingsbloeding of onttrekkingsbloeding : na pilstop = een kunstmatige bloeding in je pilvrije
week die je uitlokt door met de pil te stoppen
• Doorbraakbloeding : tijdens de pilstrip
• Bloedverlies bij het vrijen → echt eerste aan denken = chlamydia → speciale kweekbodem, daar
gaan ze het genetisch materiaal opzoeken
2
,OORZAKEN
• Abnormale hormonale regulatie (kan zowel in een natuurlijke cyclus als in een pilcyclus)
= dysfunctionele bloeding (= geen pijn, maar functie van cyclus of pil is in de war)
Bv bij langdurige anovulatie, of bij een follikelcyste
Bv doorbraakbloeding onder pil
• Organische afwijking
- Poliepen of carcinomen van cervix of endometrium
- Myomen
- Zeldzaam : syndroom van Asherman : geeft hypo- of amenorroe door vergroeiingen in de
cervix en/of corpus uteri (agv ingrepen in het cavum uteri, bv curettage(s))
- → onstaat door beklevingen binnen in de baarmoeder, waardoor het bloed tijdens
maandstonden niet naar buiten kan
- → meestal het gevolg van ingrepen in de baarmoeder (bv: curretage)
• Infecties
Bv Chlamydia
• Zwangerschapsproblematiek :
- Onvolledig miskraam
- EUG
- Placentarest
DIAGNOSTIEK
• Speculum + uitstrijkje
• Chlamydia kweek
• Vaginaal toucher
• Vaginale echo voor evaluatie van uterus, endometrium, ovaria
• Indien afwijkend beeld van het endometrium
- Endometriumbiopsie
- Hydrosonografie
- Soms diagnostische hysteroscopie /curettage
THERAPIE
Uiteraard is dit afhankelijk van de oorzaak. Belangrijk is dat alle opties met de patiente worden overlopen
• Cyclusregulatie of onderdrukking
- Met combinatiepil (bevat oestrogeen en progestageen) : cyclus wordt onderdrukt; is ook
anticonceptie
- Met progestagenen (progesteron-only-pil = POP)
➢ Cyclisch, bv van dag 12-dag 25 vd cyclus : doel is regulaire bloedingen uit te
lokken (pt behoudt natuurlijke cyclus, geen anticonceptie)
➢ Continu : doel is amenorroe uit te lokken (cyclus wordt onderdrukt, is ook
anticonceptie) . Nadeel : soms tussentijdse bloedingen
- Hormoonspiraal (Mirena, Kyleena)
➢ Bevat levonorgestrel = een progestageen
➢ Pt behoudt natuurlijke cyclus
➢ Endometrium ontwikkelt zich weinig tot niet, dus meestal hypo/amenorroe
➢ Is ook anticonceptie
• Minipil in combinatie met borstvoeding → meestal geen tussentijdse bloedingen
3
, • Operatieve hysteroscopie
- Resectie van poliep of myoom
- Resectie van het endometrium (=ablatie)
• Laatste optie : hysterectomie
- Vaginaal, laparoscopisch, met de robot
- Abdominaal : nog zelden nodig....
DYSMENORROE
= pijn bij de maandstonden
• Objectiveren van pijn : graad 1-2-3
- Vraag naar nood aan pijnstilling : hoeveel pijn, hoeveel dagen, welke pijnstilling gebruik je
- Vraag naar school- of werkverzuim
• Oorzaak : progesterondaling zet prostaglandines vrij, die zorgen voor contracties van de uterus
PRIMAIRE DYSMENORROE
• Sinds menarche
• Therapie : voorlichting (geruststelling), prostaglandinesyntheseremmers (NSAID), OAC
SECUNDAIRE DYSMENORROE
= heeft meestal organische oorzaak
• Endometriose
• Secundaire stenose (bv na conisatie, bij Asherman)
- Stenose = vernauwing, soms zo nauw dat het er niet meer doorgeraakt
• Poliep/myoom : door hypermenorroe
• Koperspiraal : door hypermenorroe
MENARCHE
= eerste spontane bloeding uit de uterus
DEFINITIE MENARCHE
= 1ste spontane bloeding uit de uterus
• Leeftijd gemiddeld 13.5 jaar
• Sterk afgenomen in de afgelopen 200 jaar
• Hoe komt dat dat de leeftijd daalt → een betere voedingstoestand,
een hoger lichaamsgewicht
• Meisje moet minimaal 45 kg wegen !!!! Belangrijk ze gaat dat
vragen
• Meisjes met anorexia menstrueren niet meer, gewicht gaat onder
45
4
PATHOLOGIE
MENSTRUELE CYCLUS: ZELFSTUDIE
FYSIOLOGIE VAN DE MENSTRUELE CYCLUS
• Definitie menstruatie
- Dissociatie van postovulatoir endometrium
• Definitie cyclus
- Van 1ste dag van menses tot eerste dag van de volgende
menses
• Centrale regulatie
- Schema : as hypothalamus-hypofyse-ovarium
- Hypothalamus : GnRH pulsatiele secretie
- Hypofyse : FSH-LH
- Ovaria : oestrogenen-progesteron, en de negatieve feedback
• Aantal eicellen (oöcyten)
- Bij foetus van 20 weken : 7 miljoen
- Bij pasgeborene : 1 miljoen
- Bij menarche : 400000
- Bij menopauze : 0
• Ovariële cyclus en endometrium veranderingen
- Folliculaire fase
➢ Rekrutering dominante follikel oiv FSH
➢ Sterke groei endometrium = proliferatieve fase
➢ Toename oestrogeenspiegel induceert LH piek, waarna ovulatie
➢ Doorgaans 14 dagen bij een cyclus van 28 dagen (maar is langer bij een lange
cyclus, korter bij een korte cyclus)
1
, • Luteale fase
- Na de ovulatie stijgt de lichaamstemperatuur met 1-2 tienden van een graad
- Het CL (corpus luteum) produceert progesteron = secretoire fase
- Als geen zwangerschap (geen HCG) stopt de progesteronproduktie, en zal
het endometrium afgestoten worden = menstruatie
- Meestal ongeveer 14 dagen
• Menstruatie = afstoten van het endometrium
- Duurt 4-5d
- Gemiddeld 40-80 ml
- Contracties van de uterus geven pijn (dysmenorroe)
PREMENSTRUEEL SYNDROOM :
• Van 2d tot 1 w vóór menses
• Fysische klachten : pijnlijke zwelling borsten, opgeblazen gevoel buik, hoofdpijn, oedeem, beetje
gewichtstoename
• Psychische klachten : emotioneel, prikkelbaar, agressief
• Als menstruatie doorbreekt, verdwijnen deze klachten meestal snel
• Is “fysiologisch”, maar kan soms zeer erg zijn
• Blijft bestaan na hysterectomie
CYCLUSSTOORNISSEN
DEFINITIES
• Menstruele cyclus
- Regulair?
➢ 28d/3-5d/reg
➢ 28-35d/5-7d
- Weinig
➢ In de tijd = oligomenorroe : cyclus langer dan 42 dagen
➢ In hoeveelheid = hypomenorroe
➢ NB : amenorroe : geen menstruatie (primair/secundair)
- Veel
➢ In de tijd = polymenorroe : cyclus korter dan 21 dagen
➢ In hoeveelheid = hypermenorroe
• Menorragie : menstruatie duurt langer dan 7-10 dagen
• Metrorragie : tussentijds bloedverlies
→ NB : menometrorragie
• Contactbloedingen/postcoïtaal bloedverlies :
→ NB : denk steeds aan Chlamydia-infectie
• Dervingsbloeding of onttrekkingsbloeding : na pilstop = een kunstmatige bloeding in je pilvrije
week die je uitlokt door met de pil te stoppen
• Doorbraakbloeding : tijdens de pilstrip
• Bloedverlies bij het vrijen → echt eerste aan denken = chlamydia → speciale kweekbodem, daar
gaan ze het genetisch materiaal opzoeken
2
,OORZAKEN
• Abnormale hormonale regulatie (kan zowel in een natuurlijke cyclus als in een pilcyclus)
= dysfunctionele bloeding (= geen pijn, maar functie van cyclus of pil is in de war)
Bv bij langdurige anovulatie, of bij een follikelcyste
Bv doorbraakbloeding onder pil
• Organische afwijking
- Poliepen of carcinomen van cervix of endometrium
- Myomen
- Zeldzaam : syndroom van Asherman : geeft hypo- of amenorroe door vergroeiingen in de
cervix en/of corpus uteri (agv ingrepen in het cavum uteri, bv curettage(s))
- → onstaat door beklevingen binnen in de baarmoeder, waardoor het bloed tijdens
maandstonden niet naar buiten kan
- → meestal het gevolg van ingrepen in de baarmoeder (bv: curretage)
• Infecties
Bv Chlamydia
• Zwangerschapsproblematiek :
- Onvolledig miskraam
- EUG
- Placentarest
DIAGNOSTIEK
• Speculum + uitstrijkje
• Chlamydia kweek
• Vaginaal toucher
• Vaginale echo voor evaluatie van uterus, endometrium, ovaria
• Indien afwijkend beeld van het endometrium
- Endometriumbiopsie
- Hydrosonografie
- Soms diagnostische hysteroscopie /curettage
THERAPIE
Uiteraard is dit afhankelijk van de oorzaak. Belangrijk is dat alle opties met de patiente worden overlopen
• Cyclusregulatie of onderdrukking
- Met combinatiepil (bevat oestrogeen en progestageen) : cyclus wordt onderdrukt; is ook
anticonceptie
- Met progestagenen (progesteron-only-pil = POP)
➢ Cyclisch, bv van dag 12-dag 25 vd cyclus : doel is regulaire bloedingen uit te
lokken (pt behoudt natuurlijke cyclus, geen anticonceptie)
➢ Continu : doel is amenorroe uit te lokken (cyclus wordt onderdrukt, is ook
anticonceptie) . Nadeel : soms tussentijdse bloedingen
- Hormoonspiraal (Mirena, Kyleena)
➢ Bevat levonorgestrel = een progestageen
➢ Pt behoudt natuurlijke cyclus
➢ Endometrium ontwikkelt zich weinig tot niet, dus meestal hypo/amenorroe
➢ Is ook anticonceptie
• Minipil in combinatie met borstvoeding → meestal geen tussentijdse bloedingen
3
, • Operatieve hysteroscopie
- Resectie van poliep of myoom
- Resectie van het endometrium (=ablatie)
• Laatste optie : hysterectomie
- Vaginaal, laparoscopisch, met de robot
- Abdominaal : nog zelden nodig....
DYSMENORROE
= pijn bij de maandstonden
• Objectiveren van pijn : graad 1-2-3
- Vraag naar nood aan pijnstilling : hoeveel pijn, hoeveel dagen, welke pijnstilling gebruik je
- Vraag naar school- of werkverzuim
• Oorzaak : progesterondaling zet prostaglandines vrij, die zorgen voor contracties van de uterus
PRIMAIRE DYSMENORROE
• Sinds menarche
• Therapie : voorlichting (geruststelling), prostaglandinesyntheseremmers (NSAID), OAC
SECUNDAIRE DYSMENORROE
= heeft meestal organische oorzaak
• Endometriose
• Secundaire stenose (bv na conisatie, bij Asherman)
- Stenose = vernauwing, soms zo nauw dat het er niet meer doorgeraakt
• Poliep/myoom : door hypermenorroe
• Koperspiraal : door hypermenorroe
MENARCHE
= eerste spontane bloeding uit de uterus
DEFINITIE MENARCHE
= 1ste spontane bloeding uit de uterus
• Leeftijd gemiddeld 13.5 jaar
• Sterk afgenomen in de afgelopen 200 jaar
• Hoe komt dat dat de leeftijd daalt → een betere voedingstoestand,
een hoger lichaamsgewicht
• Meisje moet minimaal 45 kg wegen !!!! Belangrijk ze gaat dat
vragen
• Meisjes met anorexia menstrueren niet meer, gewicht gaat onder
45
4
