Liam Coninx Verbintenissenrecht
Inleiding
Titel 1. Begripsbepaling verbintenis (pagina 3 – 5)
Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, als nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen (citaat uit art.
5.1 BW). De verbintenis bestaat telkens uit één of meer rechtssubjecten aan actief- en
passiefzijde.
- Rechtssubjecten aan de actiefzijde zijn de schuldeisers die een
schuldvordering hebben op den schuldenaar.
- Rechtssubjecten aan de passiefzijde zijn de schuldenaars die een schuld
hebben ten aanzien van de schuldeiser.
- Het is niet mogelijk om tegelijkertijd schuldeiser en schuldenaar te zijn, in dat
geval is er sprake van schuldvermenging.
- Wanneer aan één van beide zijden meerdere personen staan is er pluraliteit van
rechtssubjecten.
Een juridische verbintenis is afdwingbaar. Schuldeisers beschikken over enkele
sancties die zij voor de rechter kunnen inroepen of in bepaalde omstandigheden eenzijdig
buitengerechtelijk kunnen toepassen. Schuldeisers hebben verder ook het recht om een
uitvoerbare titel te verkrijgen. Deze afdwingbaarheid is dan ook het onderscheidt met een
louter morele verbintenis of een natuurlijke verbintenis.
Een morele verbintenis is eerder een beleefdheidsregel waarbij de rechter de partijen
niet kan binden de morele afspraken/verwachtingen na te leven. Een morele verbintenis
is dus niet afdwingbaar.
Een natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarbij de uitvoering van de prestatie
ervan niet kan worden afgedwongen (citaat uit art. 5.2, lid 1 BW). De schuldeiser heeft
geen aanspraak op de schuldenaar. De uitvoering van de prestatie door de schuldenaar
kan enkel vrijwillige gebeuren. Een natuurlijke verbintenis is dus niet afdwingbaar.
- Bij een natuurlijke verbintenis is er geen restitutie mogelijk (Dit betekent dat als
iemand vrijwillig betaalt of presteert op basis van een natuurlijke verbintenis, hij
dit achteraf niet kan terugvorderen via een restitutie- of onverschuldigde
betaling-vordering) (citaat uit art. 5.2, lid 2 BW).
- Een natuurlijke verbintenis wordt bij erkenning echter wel een afdwingbare
verbintenis in de zin van art. 5.1 BW (citaat uit art. 5.2, lid 3 BW).
De prestatie van een juridische verbintenis mag geen onwettelijkheid doen ontstaan of
in stand houden (vb. een huurmoordenaar kan de betaling van een opdracht niet voor de
rechtbank brengen).
Een verbintenis is een rechtsband tussen rechtssubjecten en dus een persoonlijk
recht.
Een persoonlijk recht Een zakelijk recht
Een persoonlijk recht is een rechtsband Een zakelijk recht is een rechtsband
tussen rechtssubjecten. tussen een rechtssubject en een
rechtsobject.
Een persoonlijk recht geldt enkel tussen Een zakelijk recht geldt tegenover
contractpartijen en is in beginsel dus niet iedereen (erga omnes).
1
,Liam Coninx Verbintenissenrecht
tegenwerpelijk.
Dat een recht tegenwerpelijk is, betekent dat derden met het bestaan ervan rekening
moeten houden.
2
,Liam Coninx Verbintenissenrecht
Titel 2. Soorten verbintenissen (pagina 6 – 9)
Hoofdstuk 1. Verbintenissen tot doen, niet doen, geven en garanderen (pagina
6-7)
Een verbintenis tot geven strekt tot de overdracht van een recht of tot de vestiging
van een zakelijk recht (citaat uit art. 5.46, lid 2 BW) (vb. koopcontract waarbij de verkoper
verplicht is de eigendom van het goed over te dragen aan de koper).
Een verbintenis om te doen, is een verbintenis om een handeling te verrichten (vb.
een aannemer is verplicht het overeengekomen werk te leveren).
Een verbintenis om niet te doen verplicht de schuldenaar om zich te onthouden van
een handeling (vb. geheimhoudingsverbintenissen en niet-concurrentieverbintenissen).
Een verbintenis om te garanderen houdt in dat de schuldenaar waarborgt dat die een
prestatie zal leveren wanneer een bepaald risico zich voltrekt (vb. verzekeraars en
borgstaanders)
Hoofdstuk 2. Inspannings- en resultaatverbintenissen (pagina 7-9)
De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om
alle zorg te verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en redelijk persoon om een
bepaald resultaat te bereiken. Het bewijs van de fout van de schuldenaar rust op de
schuldeiser (art. 5.72, lid 1 BW) (vb. de verbintenissen van een chirurg of advocaat).
De resultaatsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een
bepaald resultaat te bereiken. Als het resultaat niet wordt bereikt, wordt de fout van de
schuldenaar vermoed, tenzij overmacht wordt aangetoond (art. 5.72, lid 2 BW) (vb. de
verplichting van een fabrikant of gespecialiseerde verkoper om de zaak zonder gebreken
te leveren, of de verbintenis van een chirurg om de juiste patiënt te opereren).
De contractspartijen kunnen in beginsel in het contract een inhoudsbepalend beding
opnemen waarin zij uitdrukkelijk bepalen dat een verbintenis als een inspannings- of
resultaatsverbintenis zal worden beschouwd. Als een uitdrukkelijk beding ontbreekt, moet
een rechter overeenkomstig de algemene interpretatieregels de gemeenschappelijke
bedoeling van de contractspartijen nagaan.
Het onderscheid tussen beide soorten van verbintenissen heeft een impact op de
bewijslast. Bij inspanningsverbintenissen weegt de bewijslast zwaarder op de
schuldeiser. Bij resultaatverbintenissen is de bewijslast dan weer lichter aangezien er
een vermoeden geldt dat de schuldenaar op toerekenbare wijze de verbintenis niet heeft
uitgevoerd. De bewijslast verschuift door dit vermoeden naar de schuldenaar, die het
moet weerleggen door aan te tonen dat er sprake is van overmacht.
Een contractuele rechtsverhouding kan uit zowel inspannings- als
resultaatsverbintenissen bestaan (zo is een medische zorgverlener op basis van een
behandelingscontract verbonden tot het resultaat om steriele medische hulpmiddelen te
gebruiken maar slechts tot de inspanning om met alle zorgen van een voorzichtig en
redelijk persoon een niet-routinematige complexe medische ingreep succesvol te
proberen uit te voeren).
3
, Liam Coninx Verbintenissenrecht
4
Inleiding
Titel 1. Begripsbepaling verbintenis (pagina 3 – 5)
Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een
schuldenaar, als nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen (citaat uit art.
5.1 BW). De verbintenis bestaat telkens uit één of meer rechtssubjecten aan actief- en
passiefzijde.
- Rechtssubjecten aan de actiefzijde zijn de schuldeisers die een
schuldvordering hebben op den schuldenaar.
- Rechtssubjecten aan de passiefzijde zijn de schuldenaars die een schuld
hebben ten aanzien van de schuldeiser.
- Het is niet mogelijk om tegelijkertijd schuldeiser en schuldenaar te zijn, in dat
geval is er sprake van schuldvermenging.
- Wanneer aan één van beide zijden meerdere personen staan is er pluraliteit van
rechtssubjecten.
Een juridische verbintenis is afdwingbaar. Schuldeisers beschikken over enkele
sancties die zij voor de rechter kunnen inroepen of in bepaalde omstandigheden eenzijdig
buitengerechtelijk kunnen toepassen. Schuldeisers hebben verder ook het recht om een
uitvoerbare titel te verkrijgen. Deze afdwingbaarheid is dan ook het onderscheidt met een
louter morele verbintenis of een natuurlijke verbintenis.
Een morele verbintenis is eerder een beleefdheidsregel waarbij de rechter de partijen
niet kan binden de morele afspraken/verwachtingen na te leven. Een morele verbintenis
is dus niet afdwingbaar.
Een natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarbij de uitvoering van de prestatie
ervan niet kan worden afgedwongen (citaat uit art. 5.2, lid 1 BW). De schuldeiser heeft
geen aanspraak op de schuldenaar. De uitvoering van de prestatie door de schuldenaar
kan enkel vrijwillige gebeuren. Een natuurlijke verbintenis is dus niet afdwingbaar.
- Bij een natuurlijke verbintenis is er geen restitutie mogelijk (Dit betekent dat als
iemand vrijwillig betaalt of presteert op basis van een natuurlijke verbintenis, hij
dit achteraf niet kan terugvorderen via een restitutie- of onverschuldigde
betaling-vordering) (citaat uit art. 5.2, lid 2 BW).
- Een natuurlijke verbintenis wordt bij erkenning echter wel een afdwingbare
verbintenis in de zin van art. 5.1 BW (citaat uit art. 5.2, lid 3 BW).
De prestatie van een juridische verbintenis mag geen onwettelijkheid doen ontstaan of
in stand houden (vb. een huurmoordenaar kan de betaling van een opdracht niet voor de
rechtbank brengen).
Een verbintenis is een rechtsband tussen rechtssubjecten en dus een persoonlijk
recht.
Een persoonlijk recht Een zakelijk recht
Een persoonlijk recht is een rechtsband Een zakelijk recht is een rechtsband
tussen rechtssubjecten. tussen een rechtssubject en een
rechtsobject.
Een persoonlijk recht geldt enkel tussen Een zakelijk recht geldt tegenover
contractpartijen en is in beginsel dus niet iedereen (erga omnes).
1
,Liam Coninx Verbintenissenrecht
tegenwerpelijk.
Dat een recht tegenwerpelijk is, betekent dat derden met het bestaan ervan rekening
moeten houden.
2
,Liam Coninx Verbintenissenrecht
Titel 2. Soorten verbintenissen (pagina 6 – 9)
Hoofdstuk 1. Verbintenissen tot doen, niet doen, geven en garanderen (pagina
6-7)
Een verbintenis tot geven strekt tot de overdracht van een recht of tot de vestiging
van een zakelijk recht (citaat uit art. 5.46, lid 2 BW) (vb. koopcontract waarbij de verkoper
verplicht is de eigendom van het goed over te dragen aan de koper).
Een verbintenis om te doen, is een verbintenis om een handeling te verrichten (vb.
een aannemer is verplicht het overeengekomen werk te leveren).
Een verbintenis om niet te doen verplicht de schuldenaar om zich te onthouden van
een handeling (vb. geheimhoudingsverbintenissen en niet-concurrentieverbintenissen).
Een verbintenis om te garanderen houdt in dat de schuldenaar waarborgt dat die een
prestatie zal leveren wanneer een bepaald risico zich voltrekt (vb. verzekeraars en
borgstaanders)
Hoofdstuk 2. Inspannings- en resultaatverbintenissen (pagina 7-9)
De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om
alle zorg te verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en redelijk persoon om een
bepaald resultaat te bereiken. Het bewijs van de fout van de schuldenaar rust op de
schuldeiser (art. 5.72, lid 1 BW) (vb. de verbintenissen van een chirurg of advocaat).
De resultaatsverbintenis is een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een
bepaald resultaat te bereiken. Als het resultaat niet wordt bereikt, wordt de fout van de
schuldenaar vermoed, tenzij overmacht wordt aangetoond (art. 5.72, lid 2 BW) (vb. de
verplichting van een fabrikant of gespecialiseerde verkoper om de zaak zonder gebreken
te leveren, of de verbintenis van een chirurg om de juiste patiënt te opereren).
De contractspartijen kunnen in beginsel in het contract een inhoudsbepalend beding
opnemen waarin zij uitdrukkelijk bepalen dat een verbintenis als een inspannings- of
resultaatsverbintenis zal worden beschouwd. Als een uitdrukkelijk beding ontbreekt, moet
een rechter overeenkomstig de algemene interpretatieregels de gemeenschappelijke
bedoeling van de contractspartijen nagaan.
Het onderscheid tussen beide soorten van verbintenissen heeft een impact op de
bewijslast. Bij inspanningsverbintenissen weegt de bewijslast zwaarder op de
schuldeiser. Bij resultaatverbintenissen is de bewijslast dan weer lichter aangezien er
een vermoeden geldt dat de schuldenaar op toerekenbare wijze de verbintenis niet heeft
uitgevoerd. De bewijslast verschuift door dit vermoeden naar de schuldenaar, die het
moet weerleggen door aan te tonen dat er sprake is van overmacht.
Een contractuele rechtsverhouding kan uit zowel inspannings- als
resultaatsverbintenissen bestaan (zo is een medische zorgverlener op basis van een
behandelingscontract verbonden tot het resultaat om steriele medische hulpmiddelen te
gebruiken maar slechts tot de inspanning om met alle zorgen van een voorzichtig en
redelijk persoon een niet-routinematige complexe medische ingreep succesvol te
proberen uit te voeren).
3
, Liam Coninx Verbintenissenrecht
4
