KENNISMAKING MET DE PSYCHOLOGIE - THEMA 1
EEN PSYCHOLOGISCH KADER
1. ONENIGHEID OVER DEFINITIE
discussie over: psychologen, psychiater, biologen, antropologen, …verschillende definities
1.1INTERNE ONENIGHEID
Intern veel verschillende theoretische benaderingen
- Verschillen opvatting over wat het object van de psychologie moet zijn
- Verschillen van mening over methode waarmee ze denken aan wetenschap te
doen
- Verschillen in hun definitie
Terminologie: psychologie uit Grieks --> psyche ziel/geest + logos het woord van
de leer over = de leer over de ziel van de mensen
Waarvoor staat ziel of geest dan? Heeft voor velen andere betekenis, zoals:
- Studie van mentale processen
- Bewustzijnsverschijnselen (los vraag of onbewuste al dan niet tot het terrein
van psychologie behoort)
- Denken, voelen en handelen van mensen
- Psychologie als wetenschap over de ervaringen van mensen
COCNLUSIE: verschillende definities slagen er niet in meer duidelijkheid te brengen
GEVOLG: risico op babylonische spraakverwarring moeilijk om als psycholoog, maar
zeker ook als buitenstaanders er vat op te krijgen
1.2EXTERNE ONENIGHEID
Veel onderwerpen die in psychologie bestudeerd worden, gebruiken ze ook in andere
wetenschappen.
Het verschil?
- De psychologie: benadert het gedrag op niveau van het individu
- De sociologie: kijkt eerder naar het gedrag van mensen vanuit maatschappelijke
invalshoek en naar maatschappelijke invloeden
- De biologie: focust op lichamelijke aspecten van gedrag
- De (culturele) antropologie: wetenschap die het (sociale) gedrag van volken en
bevolkingsgroepen bestudeert
De gelijkenis?
- Het gaat over gedrag van mensen
Raakvlakken?
- Psychologie + sociologie = sociale psychologie
- Psychologie + biologie = biologische psychologie
- Psychologie + antropologie = crossculturele psychologie
1
,2. EEN DEFINITIE VAN WAT PSYCHOLOGIE IS
Afhankelijk van invalshoek of visie van waaruit we werken geven we een verschillende
omschrijving.
MOMENTEEL bestaat er een vrij brede overeenstemming over de volgende
definitie:
Psychologie is een wetenschappelijke benadering van menselijke gedragingen,
gevoelens, gedachten en interacties en de verschillende factoren die het gedrag, de
gedachten, de gevoelens en de interacties van mensen beïnvloeden (bv: misbruik in
verleden)
Deze definitie bestaat uit drie elementen
1) Psychologie is een wetenschappelijke benadering
Binnen psychologie: wetenschappelijke benadering
We verzamelen kennis over gedrag, gedachten, gevoelens en interacties van mensen via
wetenschappelijke methoden
GEVOLG: kwaliteit garanderen
2) Psychologie gaat over gedragingen, gevoelens, gedachten en interacties
Psychologie gaat over gedragingen, gevoelens, gedachten en interacties van mensen den
de wijze waarop die uitgelokt worden door allerlei prikkels en situaties.
Vraag: op welke manier gaan we dit soort zaken wetenschappelijk benaderen WANT wat
we denken en voelen is niet zichtbaar
GEVOLG: we kunnen alleen maar gissen of proberen afleiden uit wat mensen zeggen en
doen MAAR dat is niet zonder risico
3) Psychologie gaat over de verschillende factoren die het gedrag, de
gevoelens, de gedachten en de interacties van mensen beïnvloeden
Psychologen onderzoeken niet alleen gedrag, gevoelens, gedachten en interacties van
mensen MAAR zijn ook geïnteresseerd in hoe deze tot stand komen.
Onderscheid gemaakt:
- Interne gedragsdeterminanten of persoonsgebonden factoren
- Externe gedragsdeterminanten of omgevingsgebonden factoren
In psychologie gaat men dus op een wetenschappelijke manier op zoek naar de
oorzaken van het gedrag.
2.1EEN WETENSCHAPPELIJKE BENADERING VAN GEDRAGINGEN, GEVOELENS,
GEDACHTEN EN INTERACTIES
2.1.1 WETENSCHAPPELIJKE KENNIS VS MENSENKENNIS
In de psychologie gaat het niet zomaar om kennis over het gedrag, de gevoelens, de
gedachten en de interacties van mensen, maar om wetenschappelijke kennis. In die zin
onderscheidt de psychologie zich van mensenkennis.
MENSENKENNIS
Inzicht dat mensen tijdens hun leven opbouwen over hoe andere mensen zich
gedragen.
2
,Mensen van nature geïnteresseerd in anderen. We bekijken elkaar en maken
afleidingen over hoe en waarom mensen zich zo gedragen.
Hoe wordt samenleven mogelijk gemaakt?
Mensen voelen tot op zekere hoogte goed aan wat anderen denken en voelen en houden
daar in hun eigen gedrag ook rekening mee.
WETENSCHAPPELIJKE KENNIS
Kennis die wordt verzameld op basis van een wetenschappelijke methode.
Dat wil zeggen dat wetenschappers op een weldoordachte manier tot die kennis komen:
ze nemen dingen waar → beschrijven wat ze waarnemen op een systematische en
geordende manier → bedenken een verklaring voor wat ze waarnemen → checken
die verklaring door een voorspelling te doen op basis van die verklaring → controleren
die dan
Wetenschappelijke kennis onderscheidt zich van mensenkennis doordat het:
- geobjectiveerde kennis is
- betrouwbare kennis is
- valide kennis is
Wetenschappelijke kennis is geobjectiveerde kennis
WK: streeft er zoveel mogelijk naar de werkelijkheid te objectiveren door:
- zich te baseren op de feiten, met andere woorden, op empirisch materiaal
- zich als onderzoeker zo objectief mogelijk op te stellen en de feiten en de
resultaten van het onderzoek zonder vertekening te presenteren
DUS: onderzoekers mogen de resultaten niet (bewust) naar hun hand zetten, en
ze ook NIET verdraaien of manipuleren om ze in hun kraam te laten passen.
MK: vaak gebaseerd op allerlei subjectieve indrukken of een vooringenomen
standpunt en de waan van het moment. Het is een beoordelende of zelfs
veroordelende benadering DUS geen objectiviteit
Wetenschappelijke kennis is betrouwbare kennis
WK: wordt verzameld op basis van wetenschappelijk onderzoek met duidelijk regels en
afspraken over methoden die je moet gebruiken
GEVOLG: zekere kwaliteitsgarantie
Die afgesproken procedures en protocollen garanderen:
- de herhaalbaarheid of repliceerbaarheid van een onderzoek.
Andere onderzoekers moeten op basis van dezelfde aanpak het onderzoek
kunnen overdoen en zo tot dezelfde bevindingen komen
- de controleerbaarheid van een onderzoek
onderzoekers moeten voldoende transparant zijn om derden toe te laten
om na te gaan hoe het onderzoek is verlopen.
DUS: zij willen duidelijkheid krijgen over de werkwijze en verloop van de
studie
MK: vaak gebaseerd op allerlei warrige, selectieve en toevallige indrukken.
3
, Allerlei zaken worden blindelings aangenomen op basis van een eenmalige ervaring
of gebeurtenis, zonder dat gecheckt kan worden of men tot dezelfde conclusies zou
komen in andere situaties.
Wetenschappelijke kennis is valide kennis
WK: is valide in de mate waarin de resultaten van een onderzoek kunnen worden
toegepast op – andere populaties, – andere situaties en – andere momenten
DUS: het is een maat voor hoe algemeen de resultaten van een onderzoek zijn
wetenschappelijke psychologie: gaat op zoek naar (oorzakelijke) verbanden en
probeert het gedrag van mensen tot op zekere hoogte voorspelbaarder te maken. Dat
kan alleen maar wanneer die kennis generaliseerbaar is.
MK: kan alleen worden toegepast op de specifieke mensen, in de specifieke situaties
en op het specifieke tijdstip waarop het werd verzameld.
het beweert veralgemeende kennis te genereren maar is dat de facto NIET
dit soort kennis is dan ook vaak onderling tegenstrijdig en niet altijd
even eenduidig te interpreteren.
PSYCHOLOGIE EN WETENSCHAP
Verschil tussen psychologie en wetenschap?
Menselijke gedachten en gevoelens zijn zo complex dat daarover nooit universeel
geldende uitspraken kunnen worden gedaan. Dit is bij fysica bijvoorbeeld wel zo.
Bv: als de fysica beweert dat water kookt op 100 graden Celsius, dan is dat altijd zo onder
dezelfde omstandigheden.
Kenmerkend voor die complexiteit is dat:
- alles in elkaar grijpt
- dat er geen eenduidige kern is
- dat regelmatigheden maar een beperkt deel van de realiteit vormen
Woorden die je in psychologie moet gebruiken: dikwijls of meestal (NIET nooit of
altijd)
goed want anders van een menselijke vrije wil geen sprake meer
Wat maakt de psychologie duidelijk?
- waarschijnlijkheid van bepaalde gedragingen, gedachten, gevoelens en
interacties
- hoe mensen doorgaans en gemiddeld genomen reageren, MAAR geeft nooit
absolute zekerheid over het particuliere gedrag van iemand
In de realiteit: bestaat zo’n gemiddelde mens niet --> zeer veel individuele variaties
en verschillen waarmee we rekening moeten houden op het moment dat we
uitspraken doen over het gedrag, de gevoelens, gedachten en interacties van concrete
mensen.
2.1.2 TWEE WETENSCHAPPELIJKE TRADITIES: KWANTITATIEF EN KWALITATIEF
ONDERZOEK
Op welke manier moet de psychologie aan wetenschap doen? Welke wetenschappelijke
methoden en technieken gebruiken psychologen het best?
4
EEN PSYCHOLOGISCH KADER
1. ONENIGHEID OVER DEFINITIE
discussie over: psychologen, psychiater, biologen, antropologen, …verschillende definities
1.1INTERNE ONENIGHEID
Intern veel verschillende theoretische benaderingen
- Verschillen opvatting over wat het object van de psychologie moet zijn
- Verschillen van mening over methode waarmee ze denken aan wetenschap te
doen
- Verschillen in hun definitie
Terminologie: psychologie uit Grieks --> psyche ziel/geest + logos het woord van
de leer over = de leer over de ziel van de mensen
Waarvoor staat ziel of geest dan? Heeft voor velen andere betekenis, zoals:
- Studie van mentale processen
- Bewustzijnsverschijnselen (los vraag of onbewuste al dan niet tot het terrein
van psychologie behoort)
- Denken, voelen en handelen van mensen
- Psychologie als wetenschap over de ervaringen van mensen
COCNLUSIE: verschillende definities slagen er niet in meer duidelijkheid te brengen
GEVOLG: risico op babylonische spraakverwarring moeilijk om als psycholoog, maar
zeker ook als buitenstaanders er vat op te krijgen
1.2EXTERNE ONENIGHEID
Veel onderwerpen die in psychologie bestudeerd worden, gebruiken ze ook in andere
wetenschappen.
Het verschil?
- De psychologie: benadert het gedrag op niveau van het individu
- De sociologie: kijkt eerder naar het gedrag van mensen vanuit maatschappelijke
invalshoek en naar maatschappelijke invloeden
- De biologie: focust op lichamelijke aspecten van gedrag
- De (culturele) antropologie: wetenschap die het (sociale) gedrag van volken en
bevolkingsgroepen bestudeert
De gelijkenis?
- Het gaat over gedrag van mensen
Raakvlakken?
- Psychologie + sociologie = sociale psychologie
- Psychologie + biologie = biologische psychologie
- Psychologie + antropologie = crossculturele psychologie
1
,2. EEN DEFINITIE VAN WAT PSYCHOLOGIE IS
Afhankelijk van invalshoek of visie van waaruit we werken geven we een verschillende
omschrijving.
MOMENTEEL bestaat er een vrij brede overeenstemming over de volgende
definitie:
Psychologie is een wetenschappelijke benadering van menselijke gedragingen,
gevoelens, gedachten en interacties en de verschillende factoren die het gedrag, de
gedachten, de gevoelens en de interacties van mensen beïnvloeden (bv: misbruik in
verleden)
Deze definitie bestaat uit drie elementen
1) Psychologie is een wetenschappelijke benadering
Binnen psychologie: wetenschappelijke benadering
We verzamelen kennis over gedrag, gedachten, gevoelens en interacties van mensen via
wetenschappelijke methoden
GEVOLG: kwaliteit garanderen
2) Psychologie gaat over gedragingen, gevoelens, gedachten en interacties
Psychologie gaat over gedragingen, gevoelens, gedachten en interacties van mensen den
de wijze waarop die uitgelokt worden door allerlei prikkels en situaties.
Vraag: op welke manier gaan we dit soort zaken wetenschappelijk benaderen WANT wat
we denken en voelen is niet zichtbaar
GEVOLG: we kunnen alleen maar gissen of proberen afleiden uit wat mensen zeggen en
doen MAAR dat is niet zonder risico
3) Psychologie gaat over de verschillende factoren die het gedrag, de
gevoelens, de gedachten en de interacties van mensen beïnvloeden
Psychologen onderzoeken niet alleen gedrag, gevoelens, gedachten en interacties van
mensen MAAR zijn ook geïnteresseerd in hoe deze tot stand komen.
Onderscheid gemaakt:
- Interne gedragsdeterminanten of persoonsgebonden factoren
- Externe gedragsdeterminanten of omgevingsgebonden factoren
In psychologie gaat men dus op een wetenschappelijke manier op zoek naar de
oorzaken van het gedrag.
2.1EEN WETENSCHAPPELIJKE BENADERING VAN GEDRAGINGEN, GEVOELENS,
GEDACHTEN EN INTERACTIES
2.1.1 WETENSCHAPPELIJKE KENNIS VS MENSENKENNIS
In de psychologie gaat het niet zomaar om kennis over het gedrag, de gevoelens, de
gedachten en de interacties van mensen, maar om wetenschappelijke kennis. In die zin
onderscheidt de psychologie zich van mensenkennis.
MENSENKENNIS
Inzicht dat mensen tijdens hun leven opbouwen over hoe andere mensen zich
gedragen.
2
,Mensen van nature geïnteresseerd in anderen. We bekijken elkaar en maken
afleidingen over hoe en waarom mensen zich zo gedragen.
Hoe wordt samenleven mogelijk gemaakt?
Mensen voelen tot op zekere hoogte goed aan wat anderen denken en voelen en houden
daar in hun eigen gedrag ook rekening mee.
WETENSCHAPPELIJKE KENNIS
Kennis die wordt verzameld op basis van een wetenschappelijke methode.
Dat wil zeggen dat wetenschappers op een weldoordachte manier tot die kennis komen:
ze nemen dingen waar → beschrijven wat ze waarnemen op een systematische en
geordende manier → bedenken een verklaring voor wat ze waarnemen → checken
die verklaring door een voorspelling te doen op basis van die verklaring → controleren
die dan
Wetenschappelijke kennis onderscheidt zich van mensenkennis doordat het:
- geobjectiveerde kennis is
- betrouwbare kennis is
- valide kennis is
Wetenschappelijke kennis is geobjectiveerde kennis
WK: streeft er zoveel mogelijk naar de werkelijkheid te objectiveren door:
- zich te baseren op de feiten, met andere woorden, op empirisch materiaal
- zich als onderzoeker zo objectief mogelijk op te stellen en de feiten en de
resultaten van het onderzoek zonder vertekening te presenteren
DUS: onderzoekers mogen de resultaten niet (bewust) naar hun hand zetten, en
ze ook NIET verdraaien of manipuleren om ze in hun kraam te laten passen.
MK: vaak gebaseerd op allerlei subjectieve indrukken of een vooringenomen
standpunt en de waan van het moment. Het is een beoordelende of zelfs
veroordelende benadering DUS geen objectiviteit
Wetenschappelijke kennis is betrouwbare kennis
WK: wordt verzameld op basis van wetenschappelijk onderzoek met duidelijk regels en
afspraken over methoden die je moet gebruiken
GEVOLG: zekere kwaliteitsgarantie
Die afgesproken procedures en protocollen garanderen:
- de herhaalbaarheid of repliceerbaarheid van een onderzoek.
Andere onderzoekers moeten op basis van dezelfde aanpak het onderzoek
kunnen overdoen en zo tot dezelfde bevindingen komen
- de controleerbaarheid van een onderzoek
onderzoekers moeten voldoende transparant zijn om derden toe te laten
om na te gaan hoe het onderzoek is verlopen.
DUS: zij willen duidelijkheid krijgen over de werkwijze en verloop van de
studie
MK: vaak gebaseerd op allerlei warrige, selectieve en toevallige indrukken.
3
, Allerlei zaken worden blindelings aangenomen op basis van een eenmalige ervaring
of gebeurtenis, zonder dat gecheckt kan worden of men tot dezelfde conclusies zou
komen in andere situaties.
Wetenschappelijke kennis is valide kennis
WK: is valide in de mate waarin de resultaten van een onderzoek kunnen worden
toegepast op – andere populaties, – andere situaties en – andere momenten
DUS: het is een maat voor hoe algemeen de resultaten van een onderzoek zijn
wetenschappelijke psychologie: gaat op zoek naar (oorzakelijke) verbanden en
probeert het gedrag van mensen tot op zekere hoogte voorspelbaarder te maken. Dat
kan alleen maar wanneer die kennis generaliseerbaar is.
MK: kan alleen worden toegepast op de specifieke mensen, in de specifieke situaties
en op het specifieke tijdstip waarop het werd verzameld.
het beweert veralgemeende kennis te genereren maar is dat de facto NIET
dit soort kennis is dan ook vaak onderling tegenstrijdig en niet altijd
even eenduidig te interpreteren.
PSYCHOLOGIE EN WETENSCHAP
Verschil tussen psychologie en wetenschap?
Menselijke gedachten en gevoelens zijn zo complex dat daarover nooit universeel
geldende uitspraken kunnen worden gedaan. Dit is bij fysica bijvoorbeeld wel zo.
Bv: als de fysica beweert dat water kookt op 100 graden Celsius, dan is dat altijd zo onder
dezelfde omstandigheden.
Kenmerkend voor die complexiteit is dat:
- alles in elkaar grijpt
- dat er geen eenduidige kern is
- dat regelmatigheden maar een beperkt deel van de realiteit vormen
Woorden die je in psychologie moet gebruiken: dikwijls of meestal (NIET nooit of
altijd)
goed want anders van een menselijke vrije wil geen sprake meer
Wat maakt de psychologie duidelijk?
- waarschijnlijkheid van bepaalde gedragingen, gedachten, gevoelens en
interacties
- hoe mensen doorgaans en gemiddeld genomen reageren, MAAR geeft nooit
absolute zekerheid over het particuliere gedrag van iemand
In de realiteit: bestaat zo’n gemiddelde mens niet --> zeer veel individuele variaties
en verschillen waarmee we rekening moeten houden op het moment dat we
uitspraken doen over het gedrag, de gevoelens, gedachten en interacties van concrete
mensen.
2.1.2 TWEE WETENSCHAPPELIJKE TRADITIES: KWANTITATIEF EN KWALITATIEF
ONDERZOEK
Op welke manier moet de psychologie aan wetenschap doen? Welke wetenschappelijke
methoden en technieken gebruiken psychologen het best?
4
