Religie, zinsgeving en levensbeschouwing
Ethiek
Ethiek … Wat moet ik doen?
1. conflict/dilemma
Tussen 2 goede dingen, tussen 2 waarden
2. Vooronderstelling: vrijheid en ‘kennis/bewustzijn’
Beseffen wat de consequenties van onze acties zijn
3. Taal/framing
- Maken veronderstellingen over motivaties
- Leggen vaak al iets bloot van een oordeel
Vb. verschil tussen een ‘terrorist’ en een ‘verzetstrijder’
1. Aspecten van de ethische handeling
Vb. Ali wordt in een whatsapp groep uitgelachen. Lore vraagt zich af wat ze moet
doen …
- Subject = Lore
- Handeling = niets/zwijgen OF er tegenin gaan/ondernemen OF meedoen
- Gevolgen = Ali voelt zich alleen / Vervreemding van de groep / Ze blijft bij de
groep horen
Je kan kijken naar de gevolgen voor Lore of naar de gevolgen voor Lore/de
groep
De beslissing die je maakt als subject heeft niet alleen gevolgen voor jezelf
Deugdenethiek Deontologie Consequentialisme
Ethiek die focust op wie Ethiek die focust op wat er Ethiek die focust op
handelt en waaruit doen gedaan wordt, op de regels de gevolgen, de
ze dit? Als hun intentie volgen, plichten volgen, doen kosten/baten analyse,
goed is, is de handeling wat het juiste is – los van de doel heiligt de
goed – los van de gevolgen (bv. liegen is fout, middelen, maakt niet
gevolgen dus liegen doen we niet – los uit hoe we er geraken
van de gevolgen)
Lees: artikel Cambodja girls Heineken
2. Belang van mensbeelden op ethiek: care ethics
Achtergrond: Kohlberg
3de niveau: post-conventioneel niveau
- Fase 6: universele waarden/eigen
principes ingaat ook als die de regels
tegengaan
- Fase 5: eigen waardepatroon ontwikkelen
kijkt kritisch naar regels
2e niveau: conventioneel niveau
- Fase 4: de wetten en de regels naleven
- Fase 3: goed is wat de anderen goed
vinden
,1e niveau: pre-conventioneel niveau
- Fase 2: voordeel zoeken
- Fase 1: straf vermijden
Premoraliteit: goed is wat plezierig is
Heinz-dilemma
0. Premoraliteit: goed is wat plezierig is
1. Pre-conventioneel niveau
- Fase 1: straf vermijden Nee, Heinz mag het medicijn niet stelen
- Fase 2: voordeel zoeken Ja, als zijn vrouw sterft mist hij iemand, dus uit
eigenbelang
2. Conventioneel niveau
- Fase 3: loyauteit Ja
- Fase 4: wetten respecteren Nee
3. Post-conventioneel niveau
- Fase 5: menselijke ethiek Ja
- Fase 6: universele ethiek Ja
Recht op leven > recht op eigendom
Ontstaan van care ethics: Gilligan en “in a different voice”
Er is ook een andere manier van redeneren die de piramide niet volgt!
Uitgangspunt: twee 11-jarigen, een jongen Jake en een meisje Amy bevragen rond het
Heinz-dilemma
Ze zien twee verschillende morele problemen
Wel degelijk sprake van morele ontwikkeling hoewel die eerder niet opgepikt
werd door te grote focus op Kohlberg piramide! + ook verschillende visies op
relaties komen naar voren
Jake: Heinz moet het medicijn stelen
- Gaat over het waardenconflict tussen eigendom en leven en het laatste
primeert
- Basis: sociale consensus over ‘wat het juiste is om te doen’
- Logische deductie, zelfs een rechter zou het er mee eens zijn, onderscheid
tussen moraliteit en wet
- Weerspiegels Kohlbergs “morele rijpheid”
Amy: Heinz moet niet stelen, maar zij moet ook niet sterven
- Lijkt onzeker, niet in staat om voor zichzelf te zrogen
- Waarom niet stelen? Owv effect op hun relatie (op lange termijn)
gevangenis etc.
- Andere oplossing nodig, gelegen in communicatie
o Bij de apotheker leggen: door te praten moet die tot inzicht komen dat
die voor nu het medicijn moet geven en hoe het betaald wordt daaraan
ondergeschikt maakt
o Niet in termen van rechten van de apotheker, maar in termen van
verantwoordelijkheid, letterlijk: antwoorden aan… . Als hij het niet
geeft gaat het om een ‘falen in het geven van respons’
Zij focust op een wereld met relaties, ze ziet het relationele geheel
Agreement nodig maar niet gebaseerd op onpersoonlijke systeem van logica en
wet, maar op persoonlijke communicatie in relaties
Amy scoort maar schaal 2 of 3 van Kohlberg
, o Weerspiegelt machteloosheid, gebrek aan systematisch denken over
concpeten als moraliteit en wet, enige omzichtigheid om autoriteit in
twijfel te trekken…
naive and cognitively immature
Zelfdefinitie: wel zelfbewustzijn en zelfzeker over eigen meningen en
gedachten
o MAAR: ander wereldbeeld, namelijk één waarbij relaties en
psychologische waarheden, waarbij een bewustzijn van de verbinding
tussen mensen leidt tot de (h)erkenning van verantwoordelijkheid tav
elkaar
Het gaat om een ANDERE VISIE OP ETHIEK justice approach (Kohlberg) VS care
ethics aproach
- Niet: Should Heinz steal the drug?
- Maar: Should Heinz steal the drug?
Maar: afwegen tegen framework van Kohlberg = ‘misses the different truth
revealed in the judgement of the girl’ “equally sophisticated”
FUNDAMENTEEL: ANDER MENSBEELD
Lead her to see the actors in the dilemma not as opponents in a contest of rights,
but as members of a network of relationships on whose continutation they all depend
JAKE AMY
Focus op seperatie en onthechting ‘struggle for connection’ in context van
= nodig om tot autonomie te komen relationele verbondenheid
(‘good fences make good neighbours’)
Verantwoordelijkheid en vrijheid Vs. uitreiken in een daad van zorg (doen
= inperking, inhouden van agressie waarop anderen rekenen)
(niet doen wat je wil om rekening te
houden met anderen)
(spanning egoïsme – altruïsme)
Personen die leven volgens het idee Personen die leven volgens het idee “ik
“als iedereen mij gerust laat, laat ik hun help waar nodig is, het draait niet om mijn
ook gerust” leven alleen”
Ander mensbeeld: connectie tussen body-mind, emoties, relaties en verbondenheid
centraal
Afhankelijkheid
Empowerment
Betrokkenheid
Pleidooi voor essentialisering op basis van gender?
Dingen toelichten via gender:
- Vrouwen denken via care ethics
- Mannen denken via Kohlberg
Ethiek
Ethiek … Wat moet ik doen?
1. conflict/dilemma
Tussen 2 goede dingen, tussen 2 waarden
2. Vooronderstelling: vrijheid en ‘kennis/bewustzijn’
Beseffen wat de consequenties van onze acties zijn
3. Taal/framing
- Maken veronderstellingen over motivaties
- Leggen vaak al iets bloot van een oordeel
Vb. verschil tussen een ‘terrorist’ en een ‘verzetstrijder’
1. Aspecten van de ethische handeling
Vb. Ali wordt in een whatsapp groep uitgelachen. Lore vraagt zich af wat ze moet
doen …
- Subject = Lore
- Handeling = niets/zwijgen OF er tegenin gaan/ondernemen OF meedoen
- Gevolgen = Ali voelt zich alleen / Vervreemding van de groep / Ze blijft bij de
groep horen
Je kan kijken naar de gevolgen voor Lore of naar de gevolgen voor Lore/de
groep
De beslissing die je maakt als subject heeft niet alleen gevolgen voor jezelf
Deugdenethiek Deontologie Consequentialisme
Ethiek die focust op wie Ethiek die focust op wat er Ethiek die focust op
handelt en waaruit doen gedaan wordt, op de regels de gevolgen, de
ze dit? Als hun intentie volgen, plichten volgen, doen kosten/baten analyse,
goed is, is de handeling wat het juiste is – los van de doel heiligt de
goed – los van de gevolgen (bv. liegen is fout, middelen, maakt niet
gevolgen dus liegen doen we niet – los uit hoe we er geraken
van de gevolgen)
Lees: artikel Cambodja girls Heineken
2. Belang van mensbeelden op ethiek: care ethics
Achtergrond: Kohlberg
3de niveau: post-conventioneel niveau
- Fase 6: universele waarden/eigen
principes ingaat ook als die de regels
tegengaan
- Fase 5: eigen waardepatroon ontwikkelen
kijkt kritisch naar regels
2e niveau: conventioneel niveau
- Fase 4: de wetten en de regels naleven
- Fase 3: goed is wat de anderen goed
vinden
,1e niveau: pre-conventioneel niveau
- Fase 2: voordeel zoeken
- Fase 1: straf vermijden
Premoraliteit: goed is wat plezierig is
Heinz-dilemma
0. Premoraliteit: goed is wat plezierig is
1. Pre-conventioneel niveau
- Fase 1: straf vermijden Nee, Heinz mag het medicijn niet stelen
- Fase 2: voordeel zoeken Ja, als zijn vrouw sterft mist hij iemand, dus uit
eigenbelang
2. Conventioneel niveau
- Fase 3: loyauteit Ja
- Fase 4: wetten respecteren Nee
3. Post-conventioneel niveau
- Fase 5: menselijke ethiek Ja
- Fase 6: universele ethiek Ja
Recht op leven > recht op eigendom
Ontstaan van care ethics: Gilligan en “in a different voice”
Er is ook een andere manier van redeneren die de piramide niet volgt!
Uitgangspunt: twee 11-jarigen, een jongen Jake en een meisje Amy bevragen rond het
Heinz-dilemma
Ze zien twee verschillende morele problemen
Wel degelijk sprake van morele ontwikkeling hoewel die eerder niet opgepikt
werd door te grote focus op Kohlberg piramide! + ook verschillende visies op
relaties komen naar voren
Jake: Heinz moet het medicijn stelen
- Gaat over het waardenconflict tussen eigendom en leven en het laatste
primeert
- Basis: sociale consensus over ‘wat het juiste is om te doen’
- Logische deductie, zelfs een rechter zou het er mee eens zijn, onderscheid
tussen moraliteit en wet
- Weerspiegels Kohlbergs “morele rijpheid”
Amy: Heinz moet niet stelen, maar zij moet ook niet sterven
- Lijkt onzeker, niet in staat om voor zichzelf te zrogen
- Waarom niet stelen? Owv effect op hun relatie (op lange termijn)
gevangenis etc.
- Andere oplossing nodig, gelegen in communicatie
o Bij de apotheker leggen: door te praten moet die tot inzicht komen dat
die voor nu het medicijn moet geven en hoe het betaald wordt daaraan
ondergeschikt maakt
o Niet in termen van rechten van de apotheker, maar in termen van
verantwoordelijkheid, letterlijk: antwoorden aan… . Als hij het niet
geeft gaat het om een ‘falen in het geven van respons’
Zij focust op een wereld met relaties, ze ziet het relationele geheel
Agreement nodig maar niet gebaseerd op onpersoonlijke systeem van logica en
wet, maar op persoonlijke communicatie in relaties
Amy scoort maar schaal 2 of 3 van Kohlberg
, o Weerspiegelt machteloosheid, gebrek aan systematisch denken over
concpeten als moraliteit en wet, enige omzichtigheid om autoriteit in
twijfel te trekken…
naive and cognitively immature
Zelfdefinitie: wel zelfbewustzijn en zelfzeker over eigen meningen en
gedachten
o MAAR: ander wereldbeeld, namelijk één waarbij relaties en
psychologische waarheden, waarbij een bewustzijn van de verbinding
tussen mensen leidt tot de (h)erkenning van verantwoordelijkheid tav
elkaar
Het gaat om een ANDERE VISIE OP ETHIEK justice approach (Kohlberg) VS care
ethics aproach
- Niet: Should Heinz steal the drug?
- Maar: Should Heinz steal the drug?
Maar: afwegen tegen framework van Kohlberg = ‘misses the different truth
revealed in the judgement of the girl’ “equally sophisticated”
FUNDAMENTEEL: ANDER MENSBEELD
Lead her to see the actors in the dilemma not as opponents in a contest of rights,
but as members of a network of relationships on whose continutation they all depend
JAKE AMY
Focus op seperatie en onthechting ‘struggle for connection’ in context van
= nodig om tot autonomie te komen relationele verbondenheid
(‘good fences make good neighbours’)
Verantwoordelijkheid en vrijheid Vs. uitreiken in een daad van zorg (doen
= inperking, inhouden van agressie waarop anderen rekenen)
(niet doen wat je wil om rekening te
houden met anderen)
(spanning egoïsme – altruïsme)
Personen die leven volgens het idee Personen die leven volgens het idee “ik
“als iedereen mij gerust laat, laat ik hun help waar nodig is, het draait niet om mijn
ook gerust” leven alleen”
Ander mensbeeld: connectie tussen body-mind, emoties, relaties en verbondenheid
centraal
Afhankelijkheid
Empowerment
Betrokkenheid
Pleidooi voor essentialisering op basis van gender?
Dingen toelichten via gender:
- Vrouwen denken via care ethics
- Mannen denken via Kohlberg
