Inhoud
H1: Inleiding........................................................................................................................ 5
H2: Het ecosysteem als onderdeel van de biosfeer............................................................6
2.1 De biosfeer of ecosfeer.............................................................................................. 6
2.1.1 De belangrijke biotopen van Vlaanderen.............................................................6
2.2 Het ecosysteem....................................................................................................... 10
2.3 De bestanddelen van een ecosysteem....................................................................10
2.3.1 De zon als bron.................................................................................................. 10
2.3.2 Abiotiche componenten → niet-levende.............................................................11
2.3.3 Biotische componenten → levende....................................................................11
2.3.4 Kringlopen......................................................................................................... 11
2.4 Beïnvloedende factoren van een ecosysteem..........................................................13
2.4.1 Abotische factoren (niet levend)........................................................................13
2.4.2 Biotische factoren.............................................................................................. 18
2.5 Habitat en niche...................................................................................................... 19
2.5.1 Nichekeuze........................................................................................................ 19
2.6 Trofische niveaus in een ecosysteem......................................................................19
2.6.1: Afbraak voedselkringloop.................................................................................20
2.6.2 Graas- voedselkringloop....................................................................................21
2.6.3 Kringloop in bebouwde omgeving......................................................................21
2.7 Energieverloop in een voedselketen........................................................................22
2.8 Ecologische piramiden............................................................................................. 23
2.8.1: Piramide van aantallen.....................................................................................23
2.8.2: Piramide van de biomassa................................................................................24
2.8.3: Energiepiramide............................................................................................... 24
2.9 De ontwikkeling van een ecosysteem......................................................................25
2.9.1 Primaire successie............................................................................................. 25
2.9.2 Secundaire successie......................................................................................... 27
2.9.3 Het climaxstadium............................................................................................. 29
2.9.4 Degradatie........................................................................................................ 29
2.9.5 Stratificatie in ecosystemen en levensgemeenschappen..................................29
2.9.6 De verdeling van de vegetatie op aarde............................................................31
H3: Populatie – ecologie.................................................................................................... 35
3.1 Populatiegroei.......................................................................................................... 36
3.1.1 Aangroei............................................................................................................ 36
1
, 3.1.2 Uitsterven of extinctie (uitblussen) van populaties/ soorten..............................37
3.2 POpulatiegroei en populatiedensiteit.......................................................................38
3.2.1 Autoregulatie= zelfregulatie..............................................................................38
3.2.2 Densiteitsonafhankelijke factoren......................................................................38
3.2.3 Densiteitsafhankelijke factoren.........................................................................39
3.2.4 Wisselwerking tussen densiteitsafhankelijke en densiteitsonafhankelijke
factoren...................................................................................................................... 39
3.3 Spreidingspatronen.................................................................................................. 40
3.3.1 Verspreiding van dieren.....................................................................................40
3.3.2 Verspreiding van planten...................................................................................40
3.3.3 Verspreiding door menselijke activiteiten..........................................................41
3.3.4 Dynamiek van de verspreiding..........................................................................41
H4: Historische ecologie................................................................................................... 42
4.1 Definitie en inhoud van historische ecologie............................................................42
4.2 Paleo – ecologie....................................................................................................... 42
4.2.1 Paleolimnologie................................................................................................. 43
4.2.2 Palynologie........................................................................................................ 43
4.2.3 Onderzoek van plantenzaden............................................................................43
4.2.4 Houtanatomisch onderzoek...............................................................................43
4.3 Historische ecologie................................................................................................. 43
H5: Landschapsecologie................................................................................................... 43
5.1 Inhoud van landschapsecologie: niet.......................................................................43
5.2 Ecotopen: niet.......................................................................................................... 43
5.3 Ecologische relaties binnen het ecolandschap.........................................................43
5.4 Elementen van de landschapsstructuur (belangrijk)................................................44
5.4.1 Bermen en dijken: corridors in het landschap....................................................46
5.4.2 Beheer van bermen en dijken............................................................................48
5.5 Kleine landschapselementen...................................................................................48
5.6 Connectiviteit.......................................................................................................... 49
5.7 Gevolgen van de versnippering van het landschap.................................................49
5.8 Ecologie van het stedelijke landschap.....................................................................50
5.9 Landschappelijke ingrepen en de waterhuishouding...............................................51
5.10 De vegetatie en het landschapsecosysteem..........................................................52
5.11 Levensnormen in een landschapsecosysteem.......................................................52
H6: Ecologie en natuurbeheer.......................................................................................... 52
6.1 Biodiversiteit............................................................................................................ 52
6.1.1 Omschrijving...................................................................................................... 53
6.1.2 De eilandtheorie................................................................................................ 55
2
, 6.1.3 Het belang van biodiversiteit.............................................................................56
6.1.4 Bedreigingen voor de biodiversiteit...................................................................57
6.1.5 Oorzaken van biodiversiteitsdreiging.................................................................57
6.1.6 Uitsterven van soorten, uitsterven als proces....................................................57
6.1.7 Kwetsbaarheid................................................................................................... 57
6.1.8 Verwerkingsessie biodiverse bedrijventerreinen................................................58
6.2 Natuur- natuurbehoud – natuurbeheer....................................................................58
6.2.1 Natuur............................................................................................................... 58
6.2.2 Natuurbehoud- natuurbeheer............................................................................59
6.2.3 Beheerstechnieken............................................................................................ 62
6.2.4 Reïntroductie: het overwegen waard.................................................................65
H7: Natuurtechnische milieubouw....................................................................................66
7.1 Begripsomschrijving................................................................................................ 66
7.2 Hoe, waar en wanneer kan aan NTMB gedaan worden?..........................................67
7.3 Ecologische basisbegrippen gebruikt in NTMB.........................................................67
7.3.1 Uitgangspositie.................................................................................................. 67
7.3.2 Pioniersgemeenschap........................................................................................68
7.3.3 Ecosysteem....................................................................................................... 68
7.3.4 Successie........................................................................................................... 68
7.3.5 Voedselrijkdom en verschraling.........................................................................68
7.3.6 Habitat en niche................................................................................................ 69
7.4 Inrichting en beheer van waterlopen.......................................................................69
7.4.1 Kenmerken en waterlopen.................................................................................69
7.4.2 Functies van waterlopen en hun valleien...........................................................70
7.4.3 Ingrepen in waterlopen......................................................................................70
7.4.4 Ecologische gevolgen........................................................................................71
7.4.5 Waterbeheer= integraal waterbeheer...............................................................71
7.5 NTMB bij waterlopen................................................................................................ 73
7.5.1 Dijken................................................................................................................ 73
7.5.2 Oevers............................................................................................................... 74
7.5.3 Bodem van een waterloop.................................................................................76
7.5.4 Het lengteprofiel................................................................................................ 78
7.6 NTMB bij wegen....................................................................................................... 78
7.6.1 Bermen en taluds.............................................................................................. 79
7.6.2 Ecotunnels en ecoducten...................................................................................79
7.6.3 Aanplanten van houtachtige gewassen.............................................................79
H8: Hoe groeit een boom?................................................................................................ 82
H9: Bestuivers.................................................................................................................. 83
3
, 9.1 Bestuivers- focus op bijen en hommels....................................................................83
9.1.1 Biologische mechanismen relevant voor bestuivers..........................................85
9.1.2 Trends............................................................................................................... 85
9.2 Errste hulp voor bijen............................................................................................... 87
4