Interieurgeschiedenis en -theorie
Inhoud
Inleiding..................................................................................................................... 7
Definities van het interieur ....................................................................................... 8
Welke geschiedenis (selecties) ................................................................................ 9
Charles Rice, The Emergence of the Interior (2007) ................................................ 9
Geschiedenis van interieur ................................................................................... 9
Exhaustieve geschiedenis .................................................................................. 11
De vroegste interieurs ............................................................................................... 11
“Van Altamira tot heden” ....................................................................................... 11
Prehistorie en neolithicum (tot 5000 v.C.) ................................................................ 11
Goachanas of Apollo 11-grot, Namibië ................................................................ 12
Grotten van Altamira, Spanje .............................................................................. 12
Grotschilderingen Lascaux (ca. 17.000 jaar oud) .................................................. 12
Lascaux als trekpleister ..................................................................................... 12
Nomadische interieurs ...................................................................................... 12
Traditionele interieurs ........................................................................................ 13
Permanente nederzettingen ............................................................................... 13
Natufische nederzettingen ................................................................................. 13
Evolutie van de plattegrond ................................................................................ 13
Çatal Hüyük, 7500-5700 BCE ............................................................................. 14
De primitieve hut als concept ............................................................................. 14
1 Interieurs in het Oude Egypte (vanaf 3000 v.C.) ......................................................... 15
1.1 Piramides van Giza (2550-2460 v.C.) ................................................................. 15
1.1.1 Pallasmaa en McCarter, Understanding Architecture ................................... 15
1.2 Interieurs ........................................................................................................ 16
1.2.1 Tempelcomplex voor Amon-Ra, Karnak ....................................................... 16
1.2.2 Neo-Egyptische bouwstijl .......................................................................... 16
1.3 Minoïsche beschaving: paleis van Knossos, Kreta (1500 v.C.) .............................. 17
1.3.1 Paleis Knossos .......................................................................................... 17
2 Interieurs in de Griekse Oudheid ............................................................................. 18
2.1 Griekse Oudheid: innovaties............................................................................. 18
1
,Interieurgeschiedenis en -theorie
2.2 Griekse tempels .............................................................................................. 18
2.2.1 Voorbeelden tempels ................................................................................ 18
2.2.2 Publieke interieurs in de Griekse Oudheid ................................................... 19
2.3 Griekse Oudheid: megaron naar oikos ............................................................... 19
3 Interieurs in de Romeinse Oudheid (753 v.C. - 476) ................................................... 20
3.1 Romeinse Oudheid: innovaties ......................................................................... 20
3.2 Invloeden en inspiratie ..................................................................................... 20
3.3 Constructie en interieur ................................................................................... 20
3.3.1 Basilica !!! ................................................................................................. 21
3.3.2 Markten van Trajanus (100-112) .................................................................. 21
3.3.4 Baden van Caracalla (206-217)................................................................... 21
3.3.5 Badhuizen in de maatschappij ................................................................... 22
3.3.6 Who is left out? ......................................................................................... 22
3.3.7 Spolia: circulariteit avant-la-lettre? ............................................................ 22
3.4 Pantheon (117-127) ......................................................................................... 23
3.4.1 Pantheon in plan en snede ......................................................................... 23
3.4.2 Interieur van het Pantheon ......................................................................... 23
3.5 Huiselijke interieurs in de Romeinse oudheid .................................................... 24
3.5.1 Atriumwoning ........................................................................................... 24
3.5.2 Pompeï ..................................................................................................... 24
3.6 Theorie in de Romeinse Oudheid ...................................................................... 25
3.6.1 Vitruvius en menselijke verhoudingen ......................................................... 25
3.6.2 Gebouw Romeinse site, Peter Zumthor, Chur (1985-1986) ............................ 25
4 Interieurs in de Byzantijnse periode (395)................................................................. 26
4.1 Byzantijnse periode ......................................................................................... 26
4.2 Hagia Sofia, Istanbul (532-537) ......................................................................... 26
4.3 Palimpsest ...................................................................................................... 26
5 Uitwisselingen met de Islamic world (7de eeuw) ........................................................ 27
5.1 Twee voorbeelden: Al-Andalus en Emiraat Sicilië ............................................... 27
5.1.1 Al-Andalus: Moskee (mezquita) van Cordoba = hoofdstad (711- 1492) ........... 27
5.1.2 Emiraat Sicilië (827-1091) .......................................................................... 27
GASTCOLLEGE ......................................................................................................... 28
2
,Interieurgeschiedenis en -theorie
HET VROEGMODERNE HOF ................................................................................... 28
6 Romaanse interieurs (9de - 12de eeuw) ...................................................................... 33
6.1 Karolingische bouwkunst ................................................................................. 33
6.2 Paltskapel, Aken (796) ...................................................................................... 33
6.3 Term ‘Romaans’............................................................................................... 34
6.4 Kenmerken van Romaanse interieurs ................................................................ 34
6.5 Sainte-Madeleine, Vézelay (1120-1150) ............................................................. 35
6.6 Verspreiding Romaanse interieurs .................................................................... 35
6.7 Abdij van Fontenay (1118-1147) ........................................................................ 35
7 Gotische interieurs ................................................................................................ 36
7.1 Onstaan van de gotiek...................................................................................... 36
7.2 Gotische interieurs .......................................................................................... 36
7.3 Kenmerken van de gotiek ................................................................................. 37
7.4 Religieuze gotische interieurs ........................................................................... 37
7.4.1 Kathedraal van Chartres (1194-1260) .......................................................... 37
7.5 Profane gotische interieurs ............................................................................... 38
7.5.1 Castelvecchio, Verona (1354-1978) ............................................................ 38
7.6 De geuren van de kathedraal ............................................................................ 38
8 Interieurs van de renaissance ................................................................................. 39
8.1 De term Renaissance ....................................................................................... 39
8.2 Maatschappelijke veranderingen ...................................................................... 40
8.3 Architectuur en interieur in de Renaissance....................................................... 41
8.3.1 Evolutie architectuur en interieur Renaissance ............................................ 41
8.3.1 Quattrocento: Filippo Brunelleschi (1377-1446) ........................................... 41
8.3.2 Brunelleschi: koepel Santa Maria del Fiore, Firenze (1418-1436) ................... 42
8.3.3 Brunelleschi: San Lorenzo en Santo Spirito, Firenze ..................................... 42
8.4 Theorie: ontwikkeling van het perspectief .......................................................... 42
8.4.1 Leon Battista Alberti, De Re Aedificatoria (1485) .......................................... 43
8.5 Hoogrenaissance ............................................................................................ 43
8.5.1 Donato Bramante, Santa Maria della Pace, Rome (1500-1504) ...................... 43
8.5.2 Michelangelo, Biblioteca Medicea Laurenziana, Firenze ............................... 43
8.6 Late Renaissance ............................................................................................ 44
3
,Interieurgeschiedenis en -theorie
8.6.1 Palladio, Basilica Palladiana, Vicenza (1546) ............................................... 44
8.6.2 Palladio, Ponte degli Alpi, Bassano del Grappa (1569) .................................. 44
8.6.3 Palladio, Teatro Olimpico, Vicenza (1580-1585) ........................................... 44
9.6.4 Palladiaanse villa’s .................................................................................... 45
8.6.5 Palladio, I Quattro Libri dell’ Architettura (1570) .......................................... 45
8.7 Renaissance buiten Italië ................................................................................. 46
8.7.1 Chateau de Chenonceau ........................................................................... 46
8.7.2 Chateau de Chambord .............................................................................. 46
9 Interieurs en Japan-ness ........................................................................................ 47
9.1 Azuchi kamerschermen ................................................................................... 47
9.2 Japan-ness...................................................................................................... 47
9.3 Interieurs en Japan-ness .................................................................................. 47
9.3.1 Ise Jingu (7de -21ste eeuw) ............................................................................ 48
9.4 Traditionele Japanse interieurs ......................................................................... 49
9.4.1 Katsura keizerlijke villa (ca. 1615-1662) ....................................................... 49
9.5 Het verhaal van Genji (vroege 11de eeuw) ........................................................... 49
9.6 Afbeelding van het interieur .............................................................................. 49
9.7 Katsura keizerlijke villa (ca. 1615-16627)............................................................ 50
9.7.1 Invloed van Katsura keizerlijke villa ............................................................. 50
9.8 Materialen en de betekenis van schaduw .......................................................... 51
10 Barokke influencers ............................................................................................. 51
10.1 Barok in Antwerpen ........................................................................................ 51
10.2 Barok ............................................................................................................ 51
10.3 Voorgeschiedenis .......................................................................................... 51
10.3.1 Reformatie .............................................................................................. 51
10.3.2 Contrareformatie..................................................................................... 52
10.4 Barok als kunststroom ................................................................................... 52
10.5 De term barok ............................................................................................... 52
10.6 Barok: de Jezuïetenstijl ................................................................................... 53
10.6.1 Pieter Paul Rubens (1577-1640) ................................................................ 54
10.6.2 Jezuïetenkerk Antwerpen (1615-1621) ................................................... 54
10.6.3 Pieter Paul Rubens (1577-1640) ................................................................ 55
4
,Interieurgeschiedenis en -theorie
10.6.4 Rubens, Palazzi de Genova, 1622 ............................................................. 55
10.7 Bloei van de barok ......................................................................................... 55
10.7.1 Francesco Borromini (1599-1667) ............................................................. 55
10.7.2 Borromini, San Carlino ............................................................................. 56
10.7.3 Francesco Borromini ............................................................................... 56
10.7.4 Gianlorenzo Bernini (1598-1680) ............................................................... 56
10.8 Kritiek op de Barok ......................................................................................... 56
10.9 Barok en vorstelijk absolutisme ...................................................................... 56
10.9.1 Versailles ................................................................................................ 57
10.10 Barokke burgerlijke interieurs........................................................................ 57
10.10.1 Sala delle Architetture ........................................................................... 57
10.10.2 Neo-palladiaanse villa’s ......................................................................... 57
11 Neoclassicisme, 18de eeuw (stroming) ................................................................... 59
11.1 Neoclassicisme ............................................................................................. 59
11.1.1 Johan Joachim Winckelmann (1717-1768) ................................................. 60
11.1.2 Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) ...................................................... 60
12 De verlichting ...................................................................................................... 62
12.1 Verlichting ..................................................................................................... 62
12.2 Verlichting en ‘de ander’ ................................................................................. 64
12.2.1 Michel Foucault, Surveiller et punir: Naissance de la prison (1975) ............. 64
12.3 Vrouwen tijdens de Verlichting ........................................................................ 65
12.3.1 Madame de Staël (1766-1817) .................................................................. 65
12.3.2 Juliette Récamier ..................................................................................... 65
12.3.3 TEKST: Ed Lilley, “The Name of the Boudoir” .............................................. 66
12.4 Interieurs van de Verlichting ........................................................................... 67
12.4.1 Etienne-Louis Boullée (1728-1799) ........................................................... 68
12.4.2 Antonio Canova (1757-1822) .................................................................... 69
12.4.3 Sir John Soane (1753-1837) ...................................................................... 71
12.4.4 Caruso St John Architecture en Julian Harrap Architects (2009-2012) .......... 72
13 De romantiek ....................................................................................................... 73
13.1 Interieurs van de Romantiek ........................................................................... 73
13.1.1 Carl Friedrich Schinkel (1781-1841) .......................................................... 73
5
,Interieurgeschiedenis en -theorie
David Chipperfield en Julian Harrap, Neues Museum, Berlijn (1997-2009) ............. 76
David Chipperfield Architects ............................................................................. 76
14 Interieurs in West-Afrika ....................................................................................... 77
14.1Vroegmoderne interieurs in West-Afrika............................................................... 77
14.1.1 Portrait of an Island: The Architecture and Material Culture of Gorée, Sénégal
(1758-1837) ....................................................................................................... 77
Narratief ........................................................................................................... 79
Enkele conclusies en reflecties .............................................................................. 80
Examen
- Gesloten boek
- Beknopte vragen (citaat, afbeelding, detailvraag)
- PowerPoints
- Reader met teksten: elke week nieuwe verplichte lectuur
- Periodes, stromingen en tijden → tijdlijn
• Twee beknopte vragen (begrip, afbeelding, detailvraag) (5 punten)
• Twee open vragen (10 punten)
• Eén vraag die peilt naar de inzichten die je opdeed tijdens een bezoek aan een
historisch interieur (5 punten)
Kennen
- Studenten identificeren interieurs (in tijd, maatschappij, ruimte en stijlperiodes tot 1850)
en kunnen sleutelmomenten in de ontwikkeling van het interieurontwerp duiden.
- Studenten relateren de chronologische geschiedenis van het interieur tot 1850 aan de
bredere culturele en maatschappelijke context.
- Studenten analyseren en vergelijken interieurs doorheen de tijd en duiden evoluties.
- Studenten begrijpen de theorieën die het interieur als een bestaande ruimte verklaren.
- Studenten verbinden interieurtheorie en -praktijk met elkaar op basis van
voorbeeldcasussen
- Citaat uit tekst → koppelen aan wat we in de lessen gezien hebben en wat ermee bedoeld
wordt
6
,Interieurgeschiedenis en -theorie
Les 2 (30/09)
Inleiding
Interieur
- Waar begint interieur? Als je binnenstapt waar een dak is of vanaf dat je de poort
binnenwandelt?
- Afbeelden van interieurs helpt om de interieurs te beschrijven
- Aantonen in welke mate een interieur bestudeert kan worden in historisch context
o Hoe ze door ons bestudeert worden
o Welke vragen we erbij kunnen stellen
o Bepaalde kennis nodig om interieur te begrijpen/bestuderen
- authentieke interieurs herstellen in oorspronkelijke staat – veel restauraties en werken
o probleem/uitdaging voor architecten en onderzoeken
o Interieur = veranderlijk en wordt aangepast aan nieuwe noden en wensen
o restauratie laat zien dat authentieke interieurs heel veel restauratie nodig hebben
o veranderlijk, aangepast aan nieuwe mode en wensen van samenleving
- Interieur heeft betekenis voor een mens
- Je voelt voor wie interieurs ontworpen zijn
Beelden in samenleving
Om gebouw te ervaren moet je erin rondlopen → effect op mentale en lichamelijke staat
- Aandachtspunt in samenleving: beelden staan bijna altijd centraal (indruk en visuele
prikkels)
- Loskomen van enkel het beeld → meerdere zintuigen gebruiken om te ervaren
- Constant visuele boodschappen die we binnenkrijgen, hiervan weggaan
o interieur in romans, familiefoto’s, film
- Ervaringen van mensen die in interieur wonen (beelden niet genoeg, gaat om ervaring)
Lagen van het interieur
Tijdslagen: verschillende tijden in interieur (niet altijd even duidelijk)
- Architectuur vs. Interieur?
- Onzichtbare lagen: poché
- Antropomorfische benadering van het interieur (vb. ramen als ogen)
7
,Interieurgeschiedenis en -theorie
Definities van het interieur
➔ een beschermlaag tegen elementen (omgeving, weer, roofdieren..)
➔ vormt/reflecteert achtergronden van samenlevingen (menselijke evoluties)
➔ Persoonlijkheid (sporen van menselijk bestaan: wie je bent, hoe mensen leven)
➔ lens om bepaalde problemen in de samenleving te zien
➔ interiority - grenzen van interieur zijn niet de muren van een gebouw
o Gevoel om in interieur te zijn (kan ook buiten zijn)
o Thuis voelen in mentale ruimte
➔ Publieke (stedelijke) interieurs: een plek waar we bepaalde waarde delen
o plek waar je kan samenkomen / in contact komen / in conflict komen
o plek waar mensen toegang tot hebben: gevoel dat je deelneemt aan samenleving, inspraak
hebt, betrokken, protesten kan voeren
➔ interieurs zonder een gebouw of binnen zitten creëren
o een vierkant van prikkeldraad met hierin mensen
o tapijten/strandhanddoek = afgebakend stukje interieur
o oortjes indoen in bus = je bent in eigen interieur
➔ Wat alle interieurs met elkaar verbindt = ze zijn verbonden met de innerlijke leefwereld van
de mens
o emoties, innerlijke leefwereld worden mogelijk gemaakt door interieurs
o Als je ontwerpt → komt altijd vanuit het idee dat je mensen een betere leefomgeving wilt
geven
o Interieur wordt plek die alle elementen toelaat om te bestaan (ook mentaal gegeven) →
het krijgt betekenis
o Vanuit het interieur kijk je naar de wereld rondom je
➔ Jonge discipline (niet hetzelfde als architectuur, we kijken vanuit het gebouw)
➔ Complex, divers, steeds in evolutie
8
Inhoud
Inleiding..................................................................................................................... 7
Definities van het interieur ....................................................................................... 8
Welke geschiedenis (selecties) ................................................................................ 9
Charles Rice, The Emergence of the Interior (2007) ................................................ 9
Geschiedenis van interieur ................................................................................... 9
Exhaustieve geschiedenis .................................................................................. 11
De vroegste interieurs ............................................................................................... 11
“Van Altamira tot heden” ....................................................................................... 11
Prehistorie en neolithicum (tot 5000 v.C.) ................................................................ 11
Goachanas of Apollo 11-grot, Namibië ................................................................ 12
Grotten van Altamira, Spanje .............................................................................. 12
Grotschilderingen Lascaux (ca. 17.000 jaar oud) .................................................. 12
Lascaux als trekpleister ..................................................................................... 12
Nomadische interieurs ...................................................................................... 12
Traditionele interieurs ........................................................................................ 13
Permanente nederzettingen ............................................................................... 13
Natufische nederzettingen ................................................................................. 13
Evolutie van de plattegrond ................................................................................ 13
Çatal Hüyük, 7500-5700 BCE ............................................................................. 14
De primitieve hut als concept ............................................................................. 14
1 Interieurs in het Oude Egypte (vanaf 3000 v.C.) ......................................................... 15
1.1 Piramides van Giza (2550-2460 v.C.) ................................................................. 15
1.1.1 Pallasmaa en McCarter, Understanding Architecture ................................... 15
1.2 Interieurs ........................................................................................................ 16
1.2.1 Tempelcomplex voor Amon-Ra, Karnak ....................................................... 16
1.2.2 Neo-Egyptische bouwstijl .......................................................................... 16
1.3 Minoïsche beschaving: paleis van Knossos, Kreta (1500 v.C.) .............................. 17
1.3.1 Paleis Knossos .......................................................................................... 17
2 Interieurs in de Griekse Oudheid ............................................................................. 18
2.1 Griekse Oudheid: innovaties............................................................................. 18
1
,Interieurgeschiedenis en -theorie
2.2 Griekse tempels .............................................................................................. 18
2.2.1 Voorbeelden tempels ................................................................................ 18
2.2.2 Publieke interieurs in de Griekse Oudheid ................................................... 19
2.3 Griekse Oudheid: megaron naar oikos ............................................................... 19
3 Interieurs in de Romeinse Oudheid (753 v.C. - 476) ................................................... 20
3.1 Romeinse Oudheid: innovaties ......................................................................... 20
3.2 Invloeden en inspiratie ..................................................................................... 20
3.3 Constructie en interieur ................................................................................... 20
3.3.1 Basilica !!! ................................................................................................. 21
3.3.2 Markten van Trajanus (100-112) .................................................................. 21
3.3.4 Baden van Caracalla (206-217)................................................................... 21
3.3.5 Badhuizen in de maatschappij ................................................................... 22
3.3.6 Who is left out? ......................................................................................... 22
3.3.7 Spolia: circulariteit avant-la-lettre? ............................................................ 22
3.4 Pantheon (117-127) ......................................................................................... 23
3.4.1 Pantheon in plan en snede ......................................................................... 23
3.4.2 Interieur van het Pantheon ......................................................................... 23
3.5 Huiselijke interieurs in de Romeinse oudheid .................................................... 24
3.5.1 Atriumwoning ........................................................................................... 24
3.5.2 Pompeï ..................................................................................................... 24
3.6 Theorie in de Romeinse Oudheid ...................................................................... 25
3.6.1 Vitruvius en menselijke verhoudingen ......................................................... 25
3.6.2 Gebouw Romeinse site, Peter Zumthor, Chur (1985-1986) ............................ 25
4 Interieurs in de Byzantijnse periode (395)................................................................. 26
4.1 Byzantijnse periode ......................................................................................... 26
4.2 Hagia Sofia, Istanbul (532-537) ......................................................................... 26
4.3 Palimpsest ...................................................................................................... 26
5 Uitwisselingen met de Islamic world (7de eeuw) ........................................................ 27
5.1 Twee voorbeelden: Al-Andalus en Emiraat Sicilië ............................................... 27
5.1.1 Al-Andalus: Moskee (mezquita) van Cordoba = hoofdstad (711- 1492) ........... 27
5.1.2 Emiraat Sicilië (827-1091) .......................................................................... 27
GASTCOLLEGE ......................................................................................................... 28
2
,Interieurgeschiedenis en -theorie
HET VROEGMODERNE HOF ................................................................................... 28
6 Romaanse interieurs (9de - 12de eeuw) ...................................................................... 33
6.1 Karolingische bouwkunst ................................................................................. 33
6.2 Paltskapel, Aken (796) ...................................................................................... 33
6.3 Term ‘Romaans’............................................................................................... 34
6.4 Kenmerken van Romaanse interieurs ................................................................ 34
6.5 Sainte-Madeleine, Vézelay (1120-1150) ............................................................. 35
6.6 Verspreiding Romaanse interieurs .................................................................... 35
6.7 Abdij van Fontenay (1118-1147) ........................................................................ 35
7 Gotische interieurs ................................................................................................ 36
7.1 Onstaan van de gotiek...................................................................................... 36
7.2 Gotische interieurs .......................................................................................... 36
7.3 Kenmerken van de gotiek ................................................................................. 37
7.4 Religieuze gotische interieurs ........................................................................... 37
7.4.1 Kathedraal van Chartres (1194-1260) .......................................................... 37
7.5 Profane gotische interieurs ............................................................................... 38
7.5.1 Castelvecchio, Verona (1354-1978) ............................................................ 38
7.6 De geuren van de kathedraal ............................................................................ 38
8 Interieurs van de renaissance ................................................................................. 39
8.1 De term Renaissance ....................................................................................... 39
8.2 Maatschappelijke veranderingen ...................................................................... 40
8.3 Architectuur en interieur in de Renaissance....................................................... 41
8.3.1 Evolutie architectuur en interieur Renaissance ............................................ 41
8.3.1 Quattrocento: Filippo Brunelleschi (1377-1446) ........................................... 41
8.3.2 Brunelleschi: koepel Santa Maria del Fiore, Firenze (1418-1436) ................... 42
8.3.3 Brunelleschi: San Lorenzo en Santo Spirito, Firenze ..................................... 42
8.4 Theorie: ontwikkeling van het perspectief .......................................................... 42
8.4.1 Leon Battista Alberti, De Re Aedificatoria (1485) .......................................... 43
8.5 Hoogrenaissance ............................................................................................ 43
8.5.1 Donato Bramante, Santa Maria della Pace, Rome (1500-1504) ...................... 43
8.5.2 Michelangelo, Biblioteca Medicea Laurenziana, Firenze ............................... 43
8.6 Late Renaissance ............................................................................................ 44
3
,Interieurgeschiedenis en -theorie
8.6.1 Palladio, Basilica Palladiana, Vicenza (1546) ............................................... 44
8.6.2 Palladio, Ponte degli Alpi, Bassano del Grappa (1569) .................................. 44
8.6.3 Palladio, Teatro Olimpico, Vicenza (1580-1585) ........................................... 44
9.6.4 Palladiaanse villa’s .................................................................................... 45
8.6.5 Palladio, I Quattro Libri dell’ Architettura (1570) .......................................... 45
8.7 Renaissance buiten Italië ................................................................................. 46
8.7.1 Chateau de Chenonceau ........................................................................... 46
8.7.2 Chateau de Chambord .............................................................................. 46
9 Interieurs en Japan-ness ........................................................................................ 47
9.1 Azuchi kamerschermen ................................................................................... 47
9.2 Japan-ness...................................................................................................... 47
9.3 Interieurs en Japan-ness .................................................................................. 47
9.3.1 Ise Jingu (7de -21ste eeuw) ............................................................................ 48
9.4 Traditionele Japanse interieurs ......................................................................... 49
9.4.1 Katsura keizerlijke villa (ca. 1615-1662) ....................................................... 49
9.5 Het verhaal van Genji (vroege 11de eeuw) ........................................................... 49
9.6 Afbeelding van het interieur .............................................................................. 49
9.7 Katsura keizerlijke villa (ca. 1615-16627)............................................................ 50
9.7.1 Invloed van Katsura keizerlijke villa ............................................................. 50
9.8 Materialen en de betekenis van schaduw .......................................................... 51
10 Barokke influencers ............................................................................................. 51
10.1 Barok in Antwerpen ........................................................................................ 51
10.2 Barok ............................................................................................................ 51
10.3 Voorgeschiedenis .......................................................................................... 51
10.3.1 Reformatie .............................................................................................. 51
10.3.2 Contrareformatie..................................................................................... 52
10.4 Barok als kunststroom ................................................................................... 52
10.5 De term barok ............................................................................................... 52
10.6 Barok: de Jezuïetenstijl ................................................................................... 53
10.6.1 Pieter Paul Rubens (1577-1640) ................................................................ 54
10.6.2 Jezuïetenkerk Antwerpen (1615-1621) ................................................... 54
10.6.3 Pieter Paul Rubens (1577-1640) ................................................................ 55
4
,Interieurgeschiedenis en -theorie
10.6.4 Rubens, Palazzi de Genova, 1622 ............................................................. 55
10.7 Bloei van de barok ......................................................................................... 55
10.7.1 Francesco Borromini (1599-1667) ............................................................. 55
10.7.2 Borromini, San Carlino ............................................................................. 56
10.7.3 Francesco Borromini ............................................................................... 56
10.7.4 Gianlorenzo Bernini (1598-1680) ............................................................... 56
10.8 Kritiek op de Barok ......................................................................................... 56
10.9 Barok en vorstelijk absolutisme ...................................................................... 56
10.9.1 Versailles ................................................................................................ 57
10.10 Barokke burgerlijke interieurs........................................................................ 57
10.10.1 Sala delle Architetture ........................................................................... 57
10.10.2 Neo-palladiaanse villa’s ......................................................................... 57
11 Neoclassicisme, 18de eeuw (stroming) ................................................................... 59
11.1 Neoclassicisme ............................................................................................. 59
11.1.1 Johan Joachim Winckelmann (1717-1768) ................................................. 60
11.1.2 Giovanni Battista Piranesi (1720-1778) ...................................................... 60
12 De verlichting ...................................................................................................... 62
12.1 Verlichting ..................................................................................................... 62
12.2 Verlichting en ‘de ander’ ................................................................................. 64
12.2.1 Michel Foucault, Surveiller et punir: Naissance de la prison (1975) ............. 64
12.3 Vrouwen tijdens de Verlichting ........................................................................ 65
12.3.1 Madame de Staël (1766-1817) .................................................................. 65
12.3.2 Juliette Récamier ..................................................................................... 65
12.3.3 TEKST: Ed Lilley, “The Name of the Boudoir” .............................................. 66
12.4 Interieurs van de Verlichting ........................................................................... 67
12.4.1 Etienne-Louis Boullée (1728-1799) ........................................................... 68
12.4.2 Antonio Canova (1757-1822) .................................................................... 69
12.4.3 Sir John Soane (1753-1837) ...................................................................... 71
12.4.4 Caruso St John Architecture en Julian Harrap Architects (2009-2012) .......... 72
13 De romantiek ....................................................................................................... 73
13.1 Interieurs van de Romantiek ........................................................................... 73
13.1.1 Carl Friedrich Schinkel (1781-1841) .......................................................... 73
5
,Interieurgeschiedenis en -theorie
David Chipperfield en Julian Harrap, Neues Museum, Berlijn (1997-2009) ............. 76
David Chipperfield Architects ............................................................................. 76
14 Interieurs in West-Afrika ....................................................................................... 77
14.1Vroegmoderne interieurs in West-Afrika............................................................... 77
14.1.1 Portrait of an Island: The Architecture and Material Culture of Gorée, Sénégal
(1758-1837) ....................................................................................................... 77
Narratief ........................................................................................................... 79
Enkele conclusies en reflecties .............................................................................. 80
Examen
- Gesloten boek
- Beknopte vragen (citaat, afbeelding, detailvraag)
- PowerPoints
- Reader met teksten: elke week nieuwe verplichte lectuur
- Periodes, stromingen en tijden → tijdlijn
• Twee beknopte vragen (begrip, afbeelding, detailvraag) (5 punten)
• Twee open vragen (10 punten)
• Eén vraag die peilt naar de inzichten die je opdeed tijdens een bezoek aan een
historisch interieur (5 punten)
Kennen
- Studenten identificeren interieurs (in tijd, maatschappij, ruimte en stijlperiodes tot 1850)
en kunnen sleutelmomenten in de ontwikkeling van het interieurontwerp duiden.
- Studenten relateren de chronologische geschiedenis van het interieur tot 1850 aan de
bredere culturele en maatschappelijke context.
- Studenten analyseren en vergelijken interieurs doorheen de tijd en duiden evoluties.
- Studenten begrijpen de theorieën die het interieur als een bestaande ruimte verklaren.
- Studenten verbinden interieurtheorie en -praktijk met elkaar op basis van
voorbeeldcasussen
- Citaat uit tekst → koppelen aan wat we in de lessen gezien hebben en wat ermee bedoeld
wordt
6
,Interieurgeschiedenis en -theorie
Les 2 (30/09)
Inleiding
Interieur
- Waar begint interieur? Als je binnenstapt waar een dak is of vanaf dat je de poort
binnenwandelt?
- Afbeelden van interieurs helpt om de interieurs te beschrijven
- Aantonen in welke mate een interieur bestudeert kan worden in historisch context
o Hoe ze door ons bestudeert worden
o Welke vragen we erbij kunnen stellen
o Bepaalde kennis nodig om interieur te begrijpen/bestuderen
- authentieke interieurs herstellen in oorspronkelijke staat – veel restauraties en werken
o probleem/uitdaging voor architecten en onderzoeken
o Interieur = veranderlijk en wordt aangepast aan nieuwe noden en wensen
o restauratie laat zien dat authentieke interieurs heel veel restauratie nodig hebben
o veranderlijk, aangepast aan nieuwe mode en wensen van samenleving
- Interieur heeft betekenis voor een mens
- Je voelt voor wie interieurs ontworpen zijn
Beelden in samenleving
Om gebouw te ervaren moet je erin rondlopen → effect op mentale en lichamelijke staat
- Aandachtspunt in samenleving: beelden staan bijna altijd centraal (indruk en visuele
prikkels)
- Loskomen van enkel het beeld → meerdere zintuigen gebruiken om te ervaren
- Constant visuele boodschappen die we binnenkrijgen, hiervan weggaan
o interieur in romans, familiefoto’s, film
- Ervaringen van mensen die in interieur wonen (beelden niet genoeg, gaat om ervaring)
Lagen van het interieur
Tijdslagen: verschillende tijden in interieur (niet altijd even duidelijk)
- Architectuur vs. Interieur?
- Onzichtbare lagen: poché
- Antropomorfische benadering van het interieur (vb. ramen als ogen)
7
,Interieurgeschiedenis en -theorie
Definities van het interieur
➔ een beschermlaag tegen elementen (omgeving, weer, roofdieren..)
➔ vormt/reflecteert achtergronden van samenlevingen (menselijke evoluties)
➔ Persoonlijkheid (sporen van menselijk bestaan: wie je bent, hoe mensen leven)
➔ lens om bepaalde problemen in de samenleving te zien
➔ interiority - grenzen van interieur zijn niet de muren van een gebouw
o Gevoel om in interieur te zijn (kan ook buiten zijn)
o Thuis voelen in mentale ruimte
➔ Publieke (stedelijke) interieurs: een plek waar we bepaalde waarde delen
o plek waar je kan samenkomen / in contact komen / in conflict komen
o plek waar mensen toegang tot hebben: gevoel dat je deelneemt aan samenleving, inspraak
hebt, betrokken, protesten kan voeren
➔ interieurs zonder een gebouw of binnen zitten creëren
o een vierkant van prikkeldraad met hierin mensen
o tapijten/strandhanddoek = afgebakend stukje interieur
o oortjes indoen in bus = je bent in eigen interieur
➔ Wat alle interieurs met elkaar verbindt = ze zijn verbonden met de innerlijke leefwereld van
de mens
o emoties, innerlijke leefwereld worden mogelijk gemaakt door interieurs
o Als je ontwerpt → komt altijd vanuit het idee dat je mensen een betere leefomgeving wilt
geven
o Interieur wordt plek die alle elementen toelaat om te bestaan (ook mentaal gegeven) →
het krijgt betekenis
o Vanuit het interieur kijk je naar de wereld rondom je
➔ Jonge discipline (niet hetzelfde als architectuur, we kijken vanuit het gebouw)
➔ Complex, divers, steeds in evolutie
8
