Onderzoeksvaardigheden I
Deel 01: kritisch denken
1. WAAROM IS KRITISCH DENKEN BELANGRIJK
Kritisch denken en onderzoeksvaardigheden
Niet alleen noodzakelijk om professionele kwaliteit in samenleving te garanderen
Belangrijke in tijden waarin democratie en mensenrechten onder druk staan en
pandemieën de hele wereld kunnen ontwrichten
21ste eeuw
Complex en evolueert snel
Toegenomen globalisering, technologisering, individualisering, enz.
Grote veranderingen in dagelijks leven, op arbeidsmarkt en in samenleving
Maatschappij vraagt van burgers grote mate van zelfredzaamheid en stelt nieuwe
professionele eisen
Dynamische, mondiale kenniseconomie
Accent verschuift van productie-economie naar ontwikkeling en circulatie van kennis en
innovatie
Innovatie-economie heeft wendbare professionals nodig
Naast vakkennis moeten we in staat zijn om:
Creatieve ideeën te genereren
Multidisciplinair en internationaal samenwerken
Nieuwe technologische toepassingen onder de knie krijgen
…
Om met evoluties mee te gaan, moeten professionals andere vaardigheden hebben
(hoger) onderwijs
Belangrijke taak
Duurzame inzetbaarheid van studenten waarborgen
Specifiek inhoudelijke vakkennis blijft zonder twijfel belangrijk
Ook algemene, conceptuele, vakoverschrijdende vaardigheden (future proof skills)
Niet de vraag of ze plaats verdienen in bacheloropleidingen
Vraag: Wat verstaan we precies onder die competenties, en hoe kunnen we ze (aan)leren
2. WAT VERSTAAN WE ONDER KRITISCH DENKEN
Algemene definitie
Moeilijk om die te geven
Enkele specifieke vaardigheden en bepaalde houding
Kritische vaardigheden:
Betrouwbare informatie zoeken
Bronnen interpreteren en analyseren
Redeneren en reflecteren voordat je een standpunt inneemt of voor je beslist hoe te
handelen
Verklaren waarop je standpunt of handeling gebaseerd is
Onderscheid maken tussen waarschijnlijke, en minder waarschijnlijke beweringen
Drogredenen herkennen en vermijden
1
, Onderzoeksvaardigheden I
Kritische houding:
Een open geest hebben
Nieuwsgierig en onderzoekend zijn
De juiste vragen stellen
Jezelf in vraag stellen en twijfelen
Verschillende alternatieven afwegen
Voorzichtig zijn bij het trekken van conclusies
Bereid zijn om je standpunt aan te passen
Eerlijk en open zijn
Kritisch denken is niet eenvoudig
Wordt op verschillende manieren bedreigd
Heeft weinig of niets met intelligentie te maken
Voordeel: iedereen kan kritische vaardigheden en houding trainen
VIDEO
Mensen als ze eigen zintuigen betrouwen
niet erg betrouwbaar
We doen niet aan spontaan kritisch denken
Over het algemeen vinden we onszelf kritisch
We geloven in dingen die niet deugen
3. BEDREIGINGEN VOOR ONS KRITISCH DENKVERMOGEN
3.1 MISLEID DOOR ONS EIGEN BREIN
3.1.1 TYPE 1- EN TYPE 2-DENKEN
Eerste bedreiging voor kritisch denkvermogen: eigen brein
VIDEO
Type 01 Type 02
Fast thinking Slow thinking
Bijvoorbeeld: je kijkt naar een Bijvoorbeeld: oplossen van een rekensom
afbeelding van iemand die er erg hart zal sneller beginnen slaan, je
kwaad uitziet pupillen zullen vergroten en je spieren
je brein zal automatisch denken zullen zich opspannen
dat ze aan het roepen is
Je kan je soms blindstaren bij het oplossen
Je zal soms de fout in de vraag niet van een simpele rekensom, waardoor je
zien, omdat je brein twee woorden in andere dingen niet zult zien gebeuren
de zin associeert met elkaar: Hoeveel zoals een lay-out die veranderd of andere
dieren nam Moses mee in de ark? gegevens die zullen veranderen
Het was niet Moses en de ark,
maar Noah
Je brein zal dus het foute antwoord Gedrag kan veranderen op basis van wat
geven je brein ziet
Dingen gaan soepel en vanzelf, je brein
zal dingen zoeken in een vraag die met
elkaar te maken hebben.
2
, Onderzoeksvaardigheden I
2 manieren om informatie te verwerken
Type 01-denken
Type 02-denken
Type 01-denken
Snel, intuïtief en onbewust
Je kan snel handelen en meerdere dingen tegelijk doen
bv. straat oversteken
Type 02-denken
Langzaam, expliciet en bewust
Verloopt beredeneerd, past bepaalde regels en strategieën toe
Kost meer inspanning
Kritisch denken draait rond het leren onderdrukken van het snelle denken (type 1) om
meer bewust te denken (type 2). (Heijltjes, 2013)
3.1.2 KUNNEN WE ONS BREIN WEL VERTROUWEN?
Kritisch denken
Ons brein staat dit denken soms in de weg
Hersenen maken onbewust rare kronkels en fouten
Per second ontvangen we duizenden prikkels
Observeren alles en nemen van alles waar met onze zintuigen
Aantal van die waarnemingen elimineren om ervoor te zorgen dat ze niet oververhit
geraken
Brein
Filtert informatie
Vult informatie aan
Maakt er hapklare, herkenbare stukken van
Wees je hiervan bewust, dit kan catastrofale gevolgen hebben
Individu
Iedereen is uniek
Iedereen gooit andere stukken informatie overboord
Interpreteren
Proces van info die je bewaart en verwerkt
Iedereen interpreteert anders
Eigen subjectieve waarheid aan situatie op basis van referentiekader of hoe je in het
leven staat
Factoren die een rol kunnen spelen
Gevoelens: je stemming bepaalt hoe je reageert op situaties of opmerkingen.
Geheugen en ervaringen: eerdere ervaringen beïnvloeden hoe je nieuwe situaties
inschat.
Verwachtingen: vooraf gevormde verwachtingen kleuren je beoordeling.
Contrastwerking: beoordeling wordt beïnvloed door wat eraan voorafgaat.
Projectie: eigen negatieve gevoelens toeschrijven aan anderen.
Vooroordelen: voorbarige, vaak negatieve oordelen gebaseerd op gevoelens of
irrationaliteit.
Affectieve verbondenheid: emotionele banden maken waarneming minder objectief.
Eigen waarden en normen: culturele en opvoedkundige achtergrond bepaalt wat je
normaal vindt.
3
, Onderzoeksvaardigheden I
Wereldkaart
Afhankelijk van waar je komt teken je deze anders
Subjectieve interpretatie van de werkelijkheid
Geen rekening mee houden kritisch denken wordt bedreigd
3.1.3 CONFIRMATION BIAS OF TUNNELVISIE
Confirmation bias/tunnelvisie
Brein is steeds op zoek naar bevestiging
Van nature oog voor elementen die al gevormde meningen, keuzes en handelingen
ondersteunen
Niet voor elementen die dat niet doen
Bevestigen
Veel waarde aan informatie die mening bevestigt
Brein kiest systematisch weg met minste weerstand
Brein kan moeilijk om met toeval of dingen die op eerste zicht onverklaarbaar zijn
Snel bevestigen van eigen mening en wensdenken (wishful thinking) kost minder mentale
energie
Dan voortdurend in vraag stellen van onze ideeën
Oplossingen
Oplossingen liggen voor de hand
Door tunnelvisie zijn we algemeen geneigd om info te zoeken, interpreteren en
onthouden van eigen opvoeding, cultuur, wereldbeeld…
bv. een arts = man, piloot = man…
Gevaarlijk
Met opzet data misbruiken om eigen ideeën te ‘bewijzen’
Zoeken naar verbanden die er niet zijn
Verzamelen data op suggestieve manier
Confirmation bias voorkomen
Type 02-denken activeren
Oordeel niet te snel en aanvaard dat je niet alles kan weten. Erken dat je brein
feilbaar is en dat je het niet altijd bij het rechte eind hebt.
Zoek gericht informatie en beperk je niet tot info die steeds je mening bevestigt. Sluit
je ogen niet voor tegenbewijs, maar schenk er extra aandacht aan.
Bekijk de dingen vanuit verschillende perspectieven en leer de context kennen voor je
oordeelt.
Filterbubbels
Gebruik door internetgiganten van ons tunnelvisie
Gebruiker sociale media
Info die aansluit bij je politieke of maatschappelijke voorkeur
Basis van klikgedrag en zoekgeschiedenis
3.1.4 GROEPSDRUK
Groepsdruk
Van nature de neiging om aan te passen aan groep
Niet te veel opvallen als individu
Niet altijd negatief
Maar kan leiden tot irrationele beslissingen met verregaande gevolgen
4
Deel 01: kritisch denken
1. WAAROM IS KRITISCH DENKEN BELANGRIJK
Kritisch denken en onderzoeksvaardigheden
Niet alleen noodzakelijk om professionele kwaliteit in samenleving te garanderen
Belangrijke in tijden waarin democratie en mensenrechten onder druk staan en
pandemieën de hele wereld kunnen ontwrichten
21ste eeuw
Complex en evolueert snel
Toegenomen globalisering, technologisering, individualisering, enz.
Grote veranderingen in dagelijks leven, op arbeidsmarkt en in samenleving
Maatschappij vraagt van burgers grote mate van zelfredzaamheid en stelt nieuwe
professionele eisen
Dynamische, mondiale kenniseconomie
Accent verschuift van productie-economie naar ontwikkeling en circulatie van kennis en
innovatie
Innovatie-economie heeft wendbare professionals nodig
Naast vakkennis moeten we in staat zijn om:
Creatieve ideeën te genereren
Multidisciplinair en internationaal samenwerken
Nieuwe technologische toepassingen onder de knie krijgen
…
Om met evoluties mee te gaan, moeten professionals andere vaardigheden hebben
(hoger) onderwijs
Belangrijke taak
Duurzame inzetbaarheid van studenten waarborgen
Specifiek inhoudelijke vakkennis blijft zonder twijfel belangrijk
Ook algemene, conceptuele, vakoverschrijdende vaardigheden (future proof skills)
Niet de vraag of ze plaats verdienen in bacheloropleidingen
Vraag: Wat verstaan we precies onder die competenties, en hoe kunnen we ze (aan)leren
2. WAT VERSTAAN WE ONDER KRITISCH DENKEN
Algemene definitie
Moeilijk om die te geven
Enkele specifieke vaardigheden en bepaalde houding
Kritische vaardigheden:
Betrouwbare informatie zoeken
Bronnen interpreteren en analyseren
Redeneren en reflecteren voordat je een standpunt inneemt of voor je beslist hoe te
handelen
Verklaren waarop je standpunt of handeling gebaseerd is
Onderscheid maken tussen waarschijnlijke, en minder waarschijnlijke beweringen
Drogredenen herkennen en vermijden
1
, Onderzoeksvaardigheden I
Kritische houding:
Een open geest hebben
Nieuwsgierig en onderzoekend zijn
De juiste vragen stellen
Jezelf in vraag stellen en twijfelen
Verschillende alternatieven afwegen
Voorzichtig zijn bij het trekken van conclusies
Bereid zijn om je standpunt aan te passen
Eerlijk en open zijn
Kritisch denken is niet eenvoudig
Wordt op verschillende manieren bedreigd
Heeft weinig of niets met intelligentie te maken
Voordeel: iedereen kan kritische vaardigheden en houding trainen
VIDEO
Mensen als ze eigen zintuigen betrouwen
niet erg betrouwbaar
We doen niet aan spontaan kritisch denken
Over het algemeen vinden we onszelf kritisch
We geloven in dingen die niet deugen
3. BEDREIGINGEN VOOR ONS KRITISCH DENKVERMOGEN
3.1 MISLEID DOOR ONS EIGEN BREIN
3.1.1 TYPE 1- EN TYPE 2-DENKEN
Eerste bedreiging voor kritisch denkvermogen: eigen brein
VIDEO
Type 01 Type 02
Fast thinking Slow thinking
Bijvoorbeeld: je kijkt naar een Bijvoorbeeld: oplossen van een rekensom
afbeelding van iemand die er erg hart zal sneller beginnen slaan, je
kwaad uitziet pupillen zullen vergroten en je spieren
je brein zal automatisch denken zullen zich opspannen
dat ze aan het roepen is
Je kan je soms blindstaren bij het oplossen
Je zal soms de fout in de vraag niet van een simpele rekensom, waardoor je
zien, omdat je brein twee woorden in andere dingen niet zult zien gebeuren
de zin associeert met elkaar: Hoeveel zoals een lay-out die veranderd of andere
dieren nam Moses mee in de ark? gegevens die zullen veranderen
Het was niet Moses en de ark,
maar Noah
Je brein zal dus het foute antwoord Gedrag kan veranderen op basis van wat
geven je brein ziet
Dingen gaan soepel en vanzelf, je brein
zal dingen zoeken in een vraag die met
elkaar te maken hebben.
2
, Onderzoeksvaardigheden I
2 manieren om informatie te verwerken
Type 01-denken
Type 02-denken
Type 01-denken
Snel, intuïtief en onbewust
Je kan snel handelen en meerdere dingen tegelijk doen
bv. straat oversteken
Type 02-denken
Langzaam, expliciet en bewust
Verloopt beredeneerd, past bepaalde regels en strategieën toe
Kost meer inspanning
Kritisch denken draait rond het leren onderdrukken van het snelle denken (type 1) om
meer bewust te denken (type 2). (Heijltjes, 2013)
3.1.2 KUNNEN WE ONS BREIN WEL VERTROUWEN?
Kritisch denken
Ons brein staat dit denken soms in de weg
Hersenen maken onbewust rare kronkels en fouten
Per second ontvangen we duizenden prikkels
Observeren alles en nemen van alles waar met onze zintuigen
Aantal van die waarnemingen elimineren om ervoor te zorgen dat ze niet oververhit
geraken
Brein
Filtert informatie
Vult informatie aan
Maakt er hapklare, herkenbare stukken van
Wees je hiervan bewust, dit kan catastrofale gevolgen hebben
Individu
Iedereen is uniek
Iedereen gooit andere stukken informatie overboord
Interpreteren
Proces van info die je bewaart en verwerkt
Iedereen interpreteert anders
Eigen subjectieve waarheid aan situatie op basis van referentiekader of hoe je in het
leven staat
Factoren die een rol kunnen spelen
Gevoelens: je stemming bepaalt hoe je reageert op situaties of opmerkingen.
Geheugen en ervaringen: eerdere ervaringen beïnvloeden hoe je nieuwe situaties
inschat.
Verwachtingen: vooraf gevormde verwachtingen kleuren je beoordeling.
Contrastwerking: beoordeling wordt beïnvloed door wat eraan voorafgaat.
Projectie: eigen negatieve gevoelens toeschrijven aan anderen.
Vooroordelen: voorbarige, vaak negatieve oordelen gebaseerd op gevoelens of
irrationaliteit.
Affectieve verbondenheid: emotionele banden maken waarneming minder objectief.
Eigen waarden en normen: culturele en opvoedkundige achtergrond bepaalt wat je
normaal vindt.
3
, Onderzoeksvaardigheden I
Wereldkaart
Afhankelijk van waar je komt teken je deze anders
Subjectieve interpretatie van de werkelijkheid
Geen rekening mee houden kritisch denken wordt bedreigd
3.1.3 CONFIRMATION BIAS OF TUNNELVISIE
Confirmation bias/tunnelvisie
Brein is steeds op zoek naar bevestiging
Van nature oog voor elementen die al gevormde meningen, keuzes en handelingen
ondersteunen
Niet voor elementen die dat niet doen
Bevestigen
Veel waarde aan informatie die mening bevestigt
Brein kiest systematisch weg met minste weerstand
Brein kan moeilijk om met toeval of dingen die op eerste zicht onverklaarbaar zijn
Snel bevestigen van eigen mening en wensdenken (wishful thinking) kost minder mentale
energie
Dan voortdurend in vraag stellen van onze ideeën
Oplossingen
Oplossingen liggen voor de hand
Door tunnelvisie zijn we algemeen geneigd om info te zoeken, interpreteren en
onthouden van eigen opvoeding, cultuur, wereldbeeld…
bv. een arts = man, piloot = man…
Gevaarlijk
Met opzet data misbruiken om eigen ideeën te ‘bewijzen’
Zoeken naar verbanden die er niet zijn
Verzamelen data op suggestieve manier
Confirmation bias voorkomen
Type 02-denken activeren
Oordeel niet te snel en aanvaard dat je niet alles kan weten. Erken dat je brein
feilbaar is en dat je het niet altijd bij het rechte eind hebt.
Zoek gericht informatie en beperk je niet tot info die steeds je mening bevestigt. Sluit
je ogen niet voor tegenbewijs, maar schenk er extra aandacht aan.
Bekijk de dingen vanuit verschillende perspectieven en leer de context kennen voor je
oordeelt.
Filterbubbels
Gebruik door internetgiganten van ons tunnelvisie
Gebruiker sociale media
Info die aansluit bij je politieke of maatschappelijke voorkeur
Basis van klikgedrag en zoekgeschiedenis
3.1.4 GROEPSDRUK
Groepsdruk
Van nature de neiging om aan te passen aan groep
Niet te veel opvallen als individu
Niet altijd negatief
Maar kan leiden tot irrationele beslissingen met verregaande gevolgen
4
