Samenvatting Juridische Basisvorming | Recht & Rechtssubjecten | Hogeschool Gent | 2026/27

Inleiding tot het recht


Deel I: Wat is het recht?

1. KENMERKEN VAN HET RECHT

1.1. KENMERKEN VAN HET RECHT

Het recht is een geheel van afdwingbare regels, opgelegd door de maatschappij, met als
doel de maatschappij te ordenen.

Geef 4 elementen die staan in de definitie van recht die belangrijk zijn:
1. Regels
2. Afdwingbaar
3. Maatschappij
4. Doel: ordenen

Definitie
 Een geheel van regels (Wat?)
o Gedragsregels
 Wat mag? Wat moet? Wat mag niet?
 Huis renoveren, huis wonen, huis verhuren  eigendomsrecht…
 Belastingen betalen, betalen volgens contract…
 140 rijden op de autosnelweg…
 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen (Waarom?)
 Het recht wordt opgelegd door de samenleving(Vanwaar?)
 De naleving van het recht kan worden afgedwongen (Wat als?)

1.1.1. HET RECHT HEEFT ALS DOEL DE SAMENLEVING TE ORDENEN
Waarom?
Regels zijn nodig om allemaal samen te leven

1.1.2. HET RECHT WORDT OPGELEGD DOOR DE SAMENLEVING




1.1.3. DE NALEVING VAN HET RECHT KAN WORDEN AFGEDWONGEN
Gevolgen aan niet-naleving  Sancties
Contractueel als wettelijk bepaald


1.2. SOORTEN REGELS




1

, Inleiding tot het recht


Rechtsregels vs. onderwijs-en examenreglement
Gemaakt door maatschappij/parlement
Niet gemaakt door maatschappij/parlement

Sancties:
Nul op toets, schorsing…

1.3. DEFINITIE VAN HET RECHT

Definitie
Het recht is een geheel van afdwingbare regels, opgelegd door de maatschappij, met als
doel de maatschappij te ordenen.
 Een geheel van regels (Wat?)
o Gedragsregels
 Wat mag? Wat moet? Wat mag niet?
 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen (Waarom?)
 Het recht wordt opgelegd door de samenleving(Vanwaar?)
 De naleving van het recht kan worden afgedwongen (Wat als?)

1.4. OBJECTIEF RECHT VERSUS SUBJECTIEVE RECHTEN
Objectief recht
 Abstracte normen, los van concrete
personen en situaties waarop ze
toepasbaar zijn.
o Vb.: Het eigendomsrecht
Subjectieve rechten
 Rechten die personen of situaties afleiden
uit objectieve rechtsregels
o Vb.: Het recht op je eigendom te
verkopen, verhuren,...




1.5. RECHTSSUBJECT VERSUS RECHTSOBJECT
Rechtssubject
 Titularis van subjectieve rechten
 Natuurlijke personen / rechtspersonen
o Natuurlijke personen: mensen van vlees en bloed
o Rechtspersonen: ondernemingen, installaties en organisaties
 Privaatrechtelijk rechtspersoon
 Opgericht door privépersoon
 Publiekrechtelijk rechtspersoon
 Opgericht door overheid (publiek)
o  beiden zijn drager van rechten en plichten
o LET OP: Beiden kunnen overlappen
 Bv. een natuurlijk persoon richt een vennootschap met
rechtspersoonlijkheid op
 Onderscheid is van belang voor patrimonium en aansprakelijkheid


Rechtsobject
 Datgene waarover subjectieve rechten gelden

2

, Inleiding tot het recht


 Zaken / rechten
o Zaken: lichamelijke goederen
 Waarnemen met zintuigen
 bv. licht, auto’s…
o Rechten: onlichamelijke goederen
 Niet waarnemen met zintuigen
 bv. merken…
 Roerende en onroerende goederen
o Roerende goederen
 Dingen die je kan verplaatsen (bv. auto, hond…)
 Uit hun aard  je kan het verplaatsen
 Door wetsbepaling  kan niet verplaatst worden maar de wet zegt dat
het wel kan
 Vervroegd roerende goederen  bv. aardappelen die nog in de grond
zitten
o Onroerende goederen
 Dingen die je niet kan verplaatsen (bv. huis…)
 Uit hun aard  je kan het niet verplaatsen
 Door bestemming  bv. huis dat op een landbouwgrond staan met
tractor, koeien…
 Door incorporatie  iets dat vastgemaakt wordt aan onroerend goed =
onroerend
 Door het voorwerp waarop ze betrekking hebben  bv. hypotheek van
het huis
 Belang
o Aankoop

Roerende goederen Onroerende goederen
Onderhandse akte Notariële akte
kassaticket van wie, is welk onroerend goed
BTW of andere taks Registratierechten
bepaald percentage op de rechten van
het huis

 Zekerheden
 Waarborg die je neemt, omdat je twijfelt of de schuldenaar wel geld gaat terug geven
o Persoonlijke zekerheden
o Er is een extra persoon die ervoor zorgt dat er meer zekerheid is
o bv. ik kan geen geld meer geven, dus mama zal de rest verder betalen zodat
de verhuurder zeker zijn geld krijgt
 Borgtocht
 Iemand anders staat garant voor jouw schuld
 Recht van uitwinning  eerst naar de eerste persoon dan pas
naar de extra persoon
 Voorrecht van schuldsplitsing  schuld wordt gesplitst door de
verschillende extra personen
o Hoofdelijkheid  kiezen bij wie je de schuld gaat gaan
halen
 Subrogatie  geld kan terug gevraagd worden aan jou, recht om
schuld terug te eisen
o Zakelijke zekerheden
 Hypotheek
 Als je stopt met lening terug te betalen, dan mag de bank je huis
verkopen (onroerend goed)
 Zakelijk recht  huis mag verkocht worden als je niet meer
terug betaalt
 Ondeelbaar recht  kan niet opgesplitst worden in tijd en
goederen, duurt even lang als je lening duurt, geld voor het
volledige goed niet een stukje

3

, Inleiding tot het recht


 Volgrecht  plakt vast aan het goed, niet aan de persoon
 Bijkomend recht  hoort bij de lening, geen lening is geen
hypotheek
 Voorrecht  bank wordt als eerste betaald als je je huis niet
meer afbetaalt
Inschrijving!
 Pand
 Roerend goed dat de bank mag verkopen als je je lening niet terug
betaalt
 Roerende goederen
 Afgifte  je kan je goed niet meer bijhouden
Examenvraag: verschil tussen hypotheek en pand
Eerste verschil: hypotheek gaat over onroerend, pand gaat over roerend goed
Tweede verschil: hypotheek geef ik het goed niet af en kan ik het blijven gebruiken bij
een pand geef ik het goed af en kan ik het niet meer gebruiken
 Voorrecht
 bv. werknemers worden eerst betaald als een onderneming failliet gaat
 extra belastingen)
 Wet
 Voorrang
1.6. RECHTSMISBRUIK

Het gebruiken van subjectieve rechten met als enige bedoeling een ander te schaden,
een uitoefening te kiezen die een ander schaadt zonder eigenbelang of op een manier die
de grenzen van een normale uitoefening te buiten gaat.

 Oogmerk te schaden  bv. iets doen omdat je je buurman niet kan afstaan
 Afwezigheid van belang  bv. keuze maken om de buren te pesten terwijl er langs de
andere kant niemand woont
 Abnormale rechtsuitoefening  rechtszaak starten omdat je recht een beetje
geschonden is

 Herstel in natura
 Schadevergoeding

2. SOORTEN SUBJECTIEVE RECHTEN

2.1. POLITIEKE RECHTEN

Politieke rechten
Burgerrechten tegen over de overheid

 Politieke vrijheden
o Bv. vrijheid van studiekeuze…
o Verlenen onaantastbare vrijheden aan burgers
 Participatierechten
o Deelnemen aan overheidsbeleid
o Bv. je kan jezelf verkiesbaar stellen  actief deelnemen aan bestuur
= stemrecht voor de burgers
 Sociaal-economische rechten
o Financiële tegemoetkomingen of bepaalde diensten vragen
 Bv. kinderbijslag, studietoelage, subsidies, werkloosheiduitkering…
 Bv. onderwijs, bescherming,…

2.2. BURGERLIJKE RECHTEN


4