SAMENVATTING
OMGEVINGSRECHT
Volledige samenvatting adhv lesnota’s & handboek
AJ 2025-26
,Inhoud
inleiding en hoofdstuk 1: omgevingsrecht en recht...............................................................................4
De situering van omgevingsrecht in het recht:...................................................................................4
omgevingsrecht= vooral milieurecht en ruimtelijke bestuursrecht....................................................4
Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België........................................5
de verschillende tendensen in het omgevingsrecht...........................................................................6
Milieurecht en ruimtelijk ordeningsrecht als vakgebied....................................................................7
Bronnen van het milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht..................................................................7
internationaal niveau......................................................................................................................7
europees niveau.............................................................................................................................7
Belgisch en Vlaams niveau..............................................................................................................8
Kenmerken van de bevoegdheidsverdeling in België:......................................................................10
bevoegdheidsverdeling.....................................................................................................................10
hoofdstuk 2: milieu, ruimte, beleid en recht........................................................................................13
A. milieu, Ruimte en (nood aan) beleid............................................................................................13
Toenemende aantasting van het milieu door de mens................................................................13
Nadelig juridisch statuut van het milieu.......................................................................................13
Milieubeleid, ruimtelijke ordening, … zijn nodig...........................................................................14
Legitimatie voor het omgevingsbeleid..........................................................................................14
B. Functies van het omgevingsrecht.................................................................................................17
C. instrumenten v/h omgevingsrecht (directe & indirecte regulering).............................................18
directe regulering of ‘command and control’ (bv. verbod)...........................................................18
indirecte regulering (bv. milieuheffingen, subsidies, … )..............................................................18
Enkele belangrijke instrumenten..................................................................................................19
D. Op weg naar nieuwe instrumenten? Weg van regulering?..........................................................26
Weg van de regulering (1): Verhandelbare emissierechten..........................................................26
Weg van de regulering (2): Meer invloed van de rechter op het beleid.......................................29
Weg van de regulering (3): Beginselen van het milieubeleid........................................................35
Weg van de regulering (4): Rechtsbescherming mogelijks op de helling......................................40
Hoofdstuk 3: onteigening, eigendomsbeperkingen en rechten van voorkoop en voorkeur.................44
Vooraf: bescherming eigendom.......................................................................................................44
1) Onteigening..................................................................................................................................45
ONTEIGENING: BEGRIP.................................................................................................................45
1
, ONTEIGENING: VOORWAARDEN..................................................................................................45
ONTEIGENING: VERLOOP (2 FASEN).............................................................................................50
ONTEIGENING: rechtsbescherming..............................................................................................52
2) eigendomsbeperkingen................................................................................................................56
begrip...........................................................................................................................................56
Bescherming van het eigendomsrecht bij eigendomsbeperkingen..............................................56
3) Recht van voorkoop......................................................................................................................60
Begrip enkel begrip te kennen dit jaar.........................................................................................61
Modaliteiten, toepassingsgebied en uitzonderingen (NK)............................................................61
Rangorde (NK)..............................................................................................................................61
relatie met pacht (NK)..................................................................................................................61
sanctieregeling (NK)......................................................................................................................62
4) Recht van voorkeur.......................................................................................................................62
Begrip...........................................................................................................................................62
regeling niet uitgebreid kennen; Wooclap in les 6 maken ...........................................................62
h4: vergunningen in de ruimtelijke ordening en het milieubeleid........................................................64
1. Co-existentie van wetgeving, rechtsbescherming bij en gevolgen van vergunningen..................64
Soorten vergunningen vóór de invoering van de omgevingsvergunning......................................64
Cumulatieve werking en gelijkwaardigheid van wetgevingen......................................................65
Soorten vergunningen na de invoering van de omgevingsvergunning.........................................65
Openbaar onderzoek....................................................................................................................66
Administratief beroep...................................................................................................................67
Jurisdictioneel beroep (p. 102-105)..............................................................................................67
Kenmerken en gevolgen van vergunningen..................................................................................68
2. omgevingsvergunning (of: soorten vergunningen).......................................................................70
De belangrijkste vergunningen vóór de invoer van de omgevingsvergunning:............................70
Voorwerp van de vergunning.......................................................................................................71
Voorafgaandelijk karakter – Regularisatievergunning..................................................................79
VERGUNNINGSPROCEDURE..........................................................................................................80
3. Verval van omgevingsvergunningen.............................................................................................87
schorsing van de vervaltermijn.....................................................................................................88
omgevingsvergunning: beoordeling en beoordelingskader..........................................................88
h5: ruimtelijke planning en inrichting...................................................................................................93
ruimtelijke ordening: belangrijke begrippen....................................................................................93
2
, plannen van aanleg – de oude bestemmingsplanning......................................................................94
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure.....................................................................94
bestemmingen en bestemmingsvoorschriften............................................................................97
ruimtelijke uitvoeringsplannen – de nieuwe bestemmingsplannen.................................................98
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure.....................................................................98
stedenbouwkundige voorschriften...............................................................................................99
ruimtelijke structuurplannen: de oude beleidsplannen.................................................................100
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure...................................................................100
Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (1997)..............................................................................101
ruimtelijke beleidsplannen: de nieuwe beleidsplannen.................................................................102
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure...................................................................102
Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV, in procedure)..................................................................102
rooilijnplannen...............................................................................................................................103
bouwshift (“+ zie p. 81-85 andere samenvatting !!!”).....................................................................103
= Betonstop, ≠ Bouwstop............................................................................................................103
Mogelijk maken van geconcentreerder, hoger te bouwen; verhoging ruimtelijk rendement is al
mogelijk in vergunningverlening (bepalingen in de VCRO).........................................................104
planschadevergoeding herwerkt in het Instrumentendecreet (vgl. met vroeger)......................105
Enkele kritische bedenkingen bij de hervorming van de planschadevergoeding........................106
examen...............................................................................................................................................107
3
OMGEVINGSRECHT
Volledige samenvatting adhv lesnota’s & handboek
AJ 2025-26
,Inhoud
inleiding en hoofdstuk 1: omgevingsrecht en recht...............................................................................4
De situering van omgevingsrecht in het recht:...................................................................................4
omgevingsrecht= vooral milieurecht en ruimtelijke bestuursrecht....................................................4
Ontwikkeling van het milieurecht en ruimtelijke ordeningsrecht in België........................................5
de verschillende tendensen in het omgevingsrecht...........................................................................6
Milieurecht en ruimtelijk ordeningsrecht als vakgebied....................................................................7
Bronnen van het milieurecht en ruimtelijk bestuursrecht..................................................................7
internationaal niveau......................................................................................................................7
europees niveau.............................................................................................................................7
Belgisch en Vlaams niveau..............................................................................................................8
Kenmerken van de bevoegdheidsverdeling in België:......................................................................10
bevoegdheidsverdeling.....................................................................................................................10
hoofdstuk 2: milieu, ruimte, beleid en recht........................................................................................13
A. milieu, Ruimte en (nood aan) beleid............................................................................................13
Toenemende aantasting van het milieu door de mens................................................................13
Nadelig juridisch statuut van het milieu.......................................................................................13
Milieubeleid, ruimtelijke ordening, … zijn nodig...........................................................................14
Legitimatie voor het omgevingsbeleid..........................................................................................14
B. Functies van het omgevingsrecht.................................................................................................17
C. instrumenten v/h omgevingsrecht (directe & indirecte regulering).............................................18
directe regulering of ‘command and control’ (bv. verbod)...........................................................18
indirecte regulering (bv. milieuheffingen, subsidies, … )..............................................................18
Enkele belangrijke instrumenten..................................................................................................19
D. Op weg naar nieuwe instrumenten? Weg van regulering?..........................................................26
Weg van de regulering (1): Verhandelbare emissierechten..........................................................26
Weg van de regulering (2): Meer invloed van de rechter op het beleid.......................................29
Weg van de regulering (3): Beginselen van het milieubeleid........................................................35
Weg van de regulering (4): Rechtsbescherming mogelijks op de helling......................................40
Hoofdstuk 3: onteigening, eigendomsbeperkingen en rechten van voorkoop en voorkeur.................44
Vooraf: bescherming eigendom.......................................................................................................44
1) Onteigening..................................................................................................................................45
ONTEIGENING: BEGRIP.................................................................................................................45
1
, ONTEIGENING: VOORWAARDEN..................................................................................................45
ONTEIGENING: VERLOOP (2 FASEN).............................................................................................50
ONTEIGENING: rechtsbescherming..............................................................................................52
2) eigendomsbeperkingen................................................................................................................56
begrip...........................................................................................................................................56
Bescherming van het eigendomsrecht bij eigendomsbeperkingen..............................................56
3) Recht van voorkoop......................................................................................................................60
Begrip enkel begrip te kennen dit jaar.........................................................................................61
Modaliteiten, toepassingsgebied en uitzonderingen (NK)............................................................61
Rangorde (NK)..............................................................................................................................61
relatie met pacht (NK)..................................................................................................................61
sanctieregeling (NK)......................................................................................................................62
4) Recht van voorkeur.......................................................................................................................62
Begrip...........................................................................................................................................62
regeling niet uitgebreid kennen; Wooclap in les 6 maken ...........................................................62
h4: vergunningen in de ruimtelijke ordening en het milieubeleid........................................................64
1. Co-existentie van wetgeving, rechtsbescherming bij en gevolgen van vergunningen..................64
Soorten vergunningen vóór de invoering van de omgevingsvergunning......................................64
Cumulatieve werking en gelijkwaardigheid van wetgevingen......................................................65
Soorten vergunningen na de invoering van de omgevingsvergunning.........................................65
Openbaar onderzoek....................................................................................................................66
Administratief beroep...................................................................................................................67
Jurisdictioneel beroep (p. 102-105)..............................................................................................67
Kenmerken en gevolgen van vergunningen..................................................................................68
2. omgevingsvergunning (of: soorten vergunningen).......................................................................70
De belangrijkste vergunningen vóór de invoer van de omgevingsvergunning:............................70
Voorwerp van de vergunning.......................................................................................................71
Voorafgaandelijk karakter – Regularisatievergunning..................................................................79
VERGUNNINGSPROCEDURE..........................................................................................................80
3. Verval van omgevingsvergunningen.............................................................................................87
schorsing van de vervaltermijn.....................................................................................................88
omgevingsvergunning: beoordeling en beoordelingskader..........................................................88
h5: ruimtelijke planning en inrichting...................................................................................................93
ruimtelijke ordening: belangrijke begrippen....................................................................................93
2
, plannen van aanleg – de oude bestemmingsplanning......................................................................94
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure.....................................................................94
bestemmingen en bestemmingsvoorschriften............................................................................97
ruimtelijke uitvoeringsplannen – de nieuwe bestemmingsplannen.................................................98
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure.....................................................................98
stedenbouwkundige voorschriften...............................................................................................99
ruimtelijke structuurplannen: de oude beleidsplannen.................................................................100
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure...................................................................100
Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (1997)..............................................................................101
ruimtelijke beleidsplannen: de nieuwe beleidsplannen.................................................................102
Soorten, kenmerken, juridische aard en procedure...................................................................102
Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV, in procedure)..................................................................102
rooilijnplannen...............................................................................................................................103
bouwshift (“+ zie p. 81-85 andere samenvatting !!!”).....................................................................103
= Betonstop, ≠ Bouwstop............................................................................................................103
Mogelijk maken van geconcentreerder, hoger te bouwen; verhoging ruimtelijk rendement is al
mogelijk in vergunningverlening (bepalingen in de VCRO).........................................................104
planschadevergoeding herwerkt in het Instrumentendecreet (vgl. met vroeger)......................105
Enkele kritische bedenkingen bij de hervorming van de planschadevergoeding........................106
examen...............................................................................................................................................107
3
