ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE, DEEL 2 – R. KRAMPE
1. INTRO EN OVERZICHT: HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF
Robert Havighurst’s developmental task theory (1900–1991)
- Ontwikkelingstaken
= de reeks van vaardigheden en vermogens die mensen ontwikkelen doorheen
hun levensloop. Ze hangen af van leeftijd en definiëren dus ontwikkelingsperiodes
- Drie bronnen van ontwikkelingstaken
• Lichamelijke (biologische) rijping
▪ Leren rechtop staan en lopen
▪ Aanpassen aan seksuele rijping (puberteit)
▪ Aanpassen aan menopauze (middelbare volwassenheid)
• Individuele doelen en waarden
▪ Keuze voor job of hobby’s
▪ Morele beslissingen
• Culturele/maatschappelijke verwachtingen
▪ Leren lezen
▪ Verantwoordelijkheid opnemen voor milieu en samenleving
- Uitdagingen, bepalingen en kansen — Developmental Constraints
De Havighurst-theorie slaat een brug en zij bemiddelt tussen
• Biologische facetten van ontwikkeling
• Ontwikkelingsaspecten die worden gesteund of vereist door andere mensen
in het leven van een individu
Periodes van ontwikkeling
Prenatale fase Conceptie – geboorte
Baby- en peutertijd Geboorte – 2 jaar
Vroege kindertijd (kleuter) 2 – 6 jaar
Middelbare kindertijd 6 – 11 jaar
Adolescentie 11 – 18 jaar
Jongvolwassenheid 18 – 40 jaar
Middelbare volwassenheid 40 – 65 jaar
Late volwassenheid 65 jaar – dood
1
,Ontwikkeling als levenslang
artikels
- Aantal eeuwenlingen in belgië
• In 1990: 546 honderdjarigen
• In 2000: 917
• In 2003: 1.154
• Tegen 2040 duizenden honderdjarigen
• Genetisch is de mens “voorbestemd”
om 120 jaar te worden
• Verbeteringen in bestrijding van infecties, hart- en vaatziekten en kanker
verhogen levensverwachting
- Japanse knarren
• Ter vergelijking: Japan telt 25.000 honderdjarigen (veel hoger aandeel),
vergrijzingscrisis
Ontwikkeling als multidimensioneel en multidirectioneel
- Dimensies van ontwikkeling
• Lichamelijke ontwikkeling
• Cognitieve ontwikkeling
• Emotionele en sociale ontwikkeling
- Traditioneel zicht op levensloop:
• Levenstrap = historisch idee van stijging en daling van menselijke
capaciteiten
- cognitieve prestaties en leeftijd
• Leeftijdsverschillen in verwerkingssnelheid: daalt met leeftijd
• Leeftijdsverschillen in verbale bekwaamheid: stijgt nadien terug daling
- positieve gevoelens en leeftijd
• Ouderen rapporteren meer positieve gevoelens dan jongere volwassenen.
2
,Ontwikkeling als plastisch
- Old-age dependency ratio (EU, 2017)
- Deelname van oudere werkenden
• Verschilt sterk tussen landen
• “Oudere werknemers” (55–64 jaar)
blijven langer actief in sommige landen
• Belangrijke maatschappelijke trend
i.v.m. vergrijzing
Ontwikkeling beïnvloed door veelvoudige interagerende krachten
De menopauze
- Reacties op de menopauze
o Individuele verschillen
▪ Afhankelijk van belang van vruchtbaarheid en aantrekkelijkheid
▪ Afhankelijk van verwachtingen en ervaring
o Vele vrouwen ervaren menopauze als klein of geen probleeM
o Jongere generaties aanvaarden het meer
o Sociale status van ouder wordende vrouw beïnvloedt reactie
- Menopauze als biocultureel gebeuren
o Geïndustrialiseerde westerse landen:
▪ Zien menopauze als ziekte of medisch probleem (medicalization)
▪ Rapporteren meer klachten
o Griekse vrouwen:
▪ Melden symptomen maar negeren ze
o Aziatische vrouwen:
▪ Bereiken piek in respect en productiviteit
▪ Menopauze geen belangrijk marker van middelbare leeftijd
▪ Minder klachten
o Maya-vrouwen:
▪ Hebben veel kinderen
▪ Kijken uit naar menopauze (einde van vruchtbaarheid)
▪ Geen symptomen
Evolutie van de menselijke geest als een gedeelde onderneming:
menselijke ontwikkeling = samenwerking tussen hersenen, cognitie
en cultuur
Individuele verschillen: Resilience/ Veerkracht
- = Bekwaamheid om zich aan te passen aan uitdagingen en
bedreigingen in de ontwikkeling
- Kenmerken:
o Ervaring beschouwen als controleerbaar
o Toewijding aan dagelijkse activiteiten
o Uitdagingen zien als kansen om te groeien
3
, - Belangrijke factoren
o Persoonlijkheidskenmerken
o Warme ouderrelaties & sociale steun buiten gezin
o Beschikbare middelen en kansen in de samenleving
Erikson psychosociale stadia
1. Vertrouwen vs. wantrouwen
2. Autonomie vs. schaamte/twijfel
3. Initiatief vs. schuld
4. Vlijt vs. minderwaardigheid
5. Identiteit vs. verwarring ← adolescentie
6. Intimiteit vs. isolement
7. Generativiteit vs. stagnatie
8. Ego-integriteit vs. wanhoop
Vragen vannuit een uitgebreide levensloop perspectief
- Hoe bepaald de lichamelijke (incl hersenen) ontwikkeling tijdens de pubertijd de
vorming van een adolescente identiteit?
- Welke hersenenprocessen zijn betrokken bij overmatig gebruik van internet en
media?
- Welke steun leverd een cultuur voor vrouwen tijdens menopauze?
- Wat kan een maatschappij verwachten van oudere werknemers ivm met prestatie
en leren van nieuwe vaardigheden?
- Wat betekend “normale” mentale gezondheid in de late volwassenheid als 50% van
de 90+ ers een dementie ontwikkelen?
4
1. INTRO EN OVERZICHT: HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF
Robert Havighurst’s developmental task theory (1900–1991)
- Ontwikkelingstaken
= de reeks van vaardigheden en vermogens die mensen ontwikkelen doorheen
hun levensloop. Ze hangen af van leeftijd en definiëren dus ontwikkelingsperiodes
- Drie bronnen van ontwikkelingstaken
• Lichamelijke (biologische) rijping
▪ Leren rechtop staan en lopen
▪ Aanpassen aan seksuele rijping (puberteit)
▪ Aanpassen aan menopauze (middelbare volwassenheid)
• Individuele doelen en waarden
▪ Keuze voor job of hobby’s
▪ Morele beslissingen
• Culturele/maatschappelijke verwachtingen
▪ Leren lezen
▪ Verantwoordelijkheid opnemen voor milieu en samenleving
- Uitdagingen, bepalingen en kansen — Developmental Constraints
De Havighurst-theorie slaat een brug en zij bemiddelt tussen
• Biologische facetten van ontwikkeling
• Ontwikkelingsaspecten die worden gesteund of vereist door andere mensen
in het leven van een individu
Periodes van ontwikkeling
Prenatale fase Conceptie – geboorte
Baby- en peutertijd Geboorte – 2 jaar
Vroege kindertijd (kleuter) 2 – 6 jaar
Middelbare kindertijd 6 – 11 jaar
Adolescentie 11 – 18 jaar
Jongvolwassenheid 18 – 40 jaar
Middelbare volwassenheid 40 – 65 jaar
Late volwassenheid 65 jaar – dood
1
,Ontwikkeling als levenslang
artikels
- Aantal eeuwenlingen in belgië
• In 1990: 546 honderdjarigen
• In 2000: 917
• In 2003: 1.154
• Tegen 2040 duizenden honderdjarigen
• Genetisch is de mens “voorbestemd”
om 120 jaar te worden
• Verbeteringen in bestrijding van infecties, hart- en vaatziekten en kanker
verhogen levensverwachting
- Japanse knarren
• Ter vergelijking: Japan telt 25.000 honderdjarigen (veel hoger aandeel),
vergrijzingscrisis
Ontwikkeling als multidimensioneel en multidirectioneel
- Dimensies van ontwikkeling
• Lichamelijke ontwikkeling
• Cognitieve ontwikkeling
• Emotionele en sociale ontwikkeling
- Traditioneel zicht op levensloop:
• Levenstrap = historisch idee van stijging en daling van menselijke
capaciteiten
- cognitieve prestaties en leeftijd
• Leeftijdsverschillen in verwerkingssnelheid: daalt met leeftijd
• Leeftijdsverschillen in verbale bekwaamheid: stijgt nadien terug daling
- positieve gevoelens en leeftijd
• Ouderen rapporteren meer positieve gevoelens dan jongere volwassenen.
2
,Ontwikkeling als plastisch
- Old-age dependency ratio (EU, 2017)
- Deelname van oudere werkenden
• Verschilt sterk tussen landen
• “Oudere werknemers” (55–64 jaar)
blijven langer actief in sommige landen
• Belangrijke maatschappelijke trend
i.v.m. vergrijzing
Ontwikkeling beïnvloed door veelvoudige interagerende krachten
De menopauze
- Reacties op de menopauze
o Individuele verschillen
▪ Afhankelijk van belang van vruchtbaarheid en aantrekkelijkheid
▪ Afhankelijk van verwachtingen en ervaring
o Vele vrouwen ervaren menopauze als klein of geen probleeM
o Jongere generaties aanvaarden het meer
o Sociale status van ouder wordende vrouw beïnvloedt reactie
- Menopauze als biocultureel gebeuren
o Geïndustrialiseerde westerse landen:
▪ Zien menopauze als ziekte of medisch probleem (medicalization)
▪ Rapporteren meer klachten
o Griekse vrouwen:
▪ Melden symptomen maar negeren ze
o Aziatische vrouwen:
▪ Bereiken piek in respect en productiviteit
▪ Menopauze geen belangrijk marker van middelbare leeftijd
▪ Minder klachten
o Maya-vrouwen:
▪ Hebben veel kinderen
▪ Kijken uit naar menopauze (einde van vruchtbaarheid)
▪ Geen symptomen
Evolutie van de menselijke geest als een gedeelde onderneming:
menselijke ontwikkeling = samenwerking tussen hersenen, cognitie
en cultuur
Individuele verschillen: Resilience/ Veerkracht
- = Bekwaamheid om zich aan te passen aan uitdagingen en
bedreigingen in de ontwikkeling
- Kenmerken:
o Ervaring beschouwen als controleerbaar
o Toewijding aan dagelijkse activiteiten
o Uitdagingen zien als kansen om te groeien
3
, - Belangrijke factoren
o Persoonlijkheidskenmerken
o Warme ouderrelaties & sociale steun buiten gezin
o Beschikbare middelen en kansen in de samenleving
Erikson psychosociale stadia
1. Vertrouwen vs. wantrouwen
2. Autonomie vs. schaamte/twijfel
3. Initiatief vs. schuld
4. Vlijt vs. minderwaardigheid
5. Identiteit vs. verwarring ← adolescentie
6. Intimiteit vs. isolement
7. Generativiteit vs. stagnatie
8. Ego-integriteit vs. wanhoop
Vragen vannuit een uitgebreide levensloop perspectief
- Hoe bepaald de lichamelijke (incl hersenen) ontwikkeling tijdens de pubertijd de
vorming van een adolescente identiteit?
- Welke hersenenprocessen zijn betrokken bij overmatig gebruik van internet en
media?
- Welke steun leverd een cultuur voor vrouwen tijdens menopauze?
- Wat kan een maatschappij verwachten van oudere werknemers ivm met prestatie
en leren van nieuwe vaardigheden?
- Wat betekend “normale” mentale gezondheid in de late volwassenheid als 50% van
de 90+ ers een dementie ontwikkelen?
4
