Samenvatting Strafprocesrecht – Het Onderzoek Ter Terechtzitting:
V. Het Onderzoek Ter Terechtzitting:
1. Inleiding:
Het onderzoek ter terechtzitting is de procesfase waarin wordt beslist over de grond van de zaak.
Deze procesfase betreft de vraag of de feiten van de tenlastelegging bewezen zijn en of de beklaagde
schuldig is. Is het antwoord hierop positief, dan kan de beklaagde worden veroordeeld en kan hem
een straf worden opgelegd. Deze procesfase speelt zich af voor de vonnisgerechten. De rechter ten
gronde moet uitspraak doen over de grond van de zaak (de strafvordering en de burgerlijke
vordering)
2. De bevoegdheid in strafzaken:
Algemene bevoegdheidsregels:
De bevoegde rechter is de rechter die bij wet is aangewezen om kennis te nemen van de zaak. De
bevoegdheidsregels in strafzaken zijn van openbare orde: zij zijn bij wet vastgelegd, en er kan niet in
een bijzondere overeenkomst van worden afgeweken. Het beginsel dat enkel de bevoegde rechter
kan kennis nemen van de zaak is één van de fundamentele rechten van de verdediging. Het
verhindert dat het openbaar ministerie of de burgerlijke partij aan jurisdiction shopping zouden doen,
door de zaak voor een rechter van hun keuze te brengen.
Algemene regels:
De bevoegdheid van de strafgerechten wordt door drie criteria bepaald: de aard van het misdrijf, de
hoedanigheid van de verdachte en de plaats van het misdrijf. Op grond hiervan wordt het
onderscheid gemaakt tussen de bevoegdheid ratione materiae, personae en loci.
Bevoegdheid ratione materiae:
De bevoegdheid ratione materiae wordt bepaald door de aard van het misdrijf. Volgens de logica van
de opstellers van het Wetboek van Strafvordering en de Belgische Grondwetgever leverde dit de
volgende rationele indeling op: misdaden behoren tot de bevoegdheid van de hoven van assisen (art.
150 Gw.), wanbedrijven behoren tot de bevoegdheid van de correctionele rechtbanken (art. 179 Sv.)
en overtredingen behoren tot de bevoegdheid van de politierechtbanken (art. 137 Sv.).
Deze indeling is echter totaal scheefgetrokken. Vooreerst werd door de Wet Verzachtende
Omstandigheden van 4 oktober 1867 de procedure van correctionalisering en contraventionalisering
ingevoerd. Op grond hiervan kunnen misdaden en wanbedrijven ter beoordeling worden voorgelegd
aan resp. de correctionele rechtbanken en de politierechtbanken. Alleen nog de allerzwaarste
misdaden, nl. diegene die niet voor correctionalisering vatbaar zijn, komen nog voor het hof van
assisen. De correctionele rechtbank neemt dus niet enkel kennis van wanbedrijven, maar ook van
vele misdaden.
Anders dan in het originele opzet van het Wetboek van Strafvordering is de bevoegdheid van de
politierechtbanken nu veel ruimer dan enkel overtredingen. Op grond van art. 138 Sv. kunnen zij
kennis nemen van een hele reeks wanbedrijven. Sinds 1994 is zij vooral een verkeersrechtbank.
Bevoegdheid ratione personae:
1
, De bevoegdheid ratione personae wordt bepaald door de hoedanigheid van de beklaagde. Normaal
heeft de hoedanigheid van de beklaagde geen weerslag op de bevoegdheid van de rechtscolleges.
Het is slechts uitzonderlijk dat deze het bevoegde rechtscollege zal aanwijzen.
Op grond hiervan werd hoger het onderscheid gemaakt tussen de gewone vonnisgerechten en de
bijzondere vonnisgerechten. De gewone vonnisgerechten steunen hun bevoegdheid op de aard van
het misdrijf, de bijzondere op de hoedanigheid van de dader. De bijzondere vonnisgerechten zijn: de
jeugdgerechten (jeugdige delinquenten), de militaire rechtscolleges in oorlogstijd (militairen) en het
hof van beroep (personen die van het voorrecht van rechtsmacht genieten en ministers).
Bevoegdheid ratione loci:
Elk rechtscollege is in principe slechts bevoegd binnen een bepaalde territoriale omschrijving. Voor
de politierechtbanken en de correctionele rechtbanken is dit het arrondissement. De hoven van
beroep zijn bevoegd in het rechtsgebied of ressort, de assisenhoven in de provincie en het Hof van
Cassatie over het hele rijk.
De bepaling van de bevoegdheid ratione loci in een concreet geval gebeurt in functie van de
procureur des Konings en de onderzoeksrechter die ter plaatse bevoegd zijn om resp. de
strafvordering in te stellen en het gerechtelijk onderzoek te leiden (art. 23 en 24 Sv.). Op grond van
art. 23 Sv. zijn op gelijke wijze bevoegd de rechtbank van de plaats waar het misdrijf werd gepleegd;
de rechtbank van de plaats waar de verdachte verblijft en de rechtbank van de plaats waar de
verdachte kan worden aangetroffen. T.a.v. rechtspersonen is het de plaats van de maatschappelijke
zetel of die van de bedrijfszetel van de rechtspersoon.
Ten gevolge hiervan zijn steeds tegelijkertijd 3 verschillende rechtscolleges bevoegd kennis te nemen
van dezelfde zaak (zie art. 139 Sv.) wat in de praktijk aanleiding kan geven tot (positieve)
bevoegdheidsconflicten.
Wanneer het misdaden of wanbedrijven betreft die buiten Belgisch grondgebied werden gepleegd,
dan valt het eerste forum weg, en is, naast de rechtbank van de verblijfplaats en die van de mogelijke
aantreffing van de verdachte, de rechtbank van zijn laatste bekende verblijfplaats bevoegd (art. 24
Sv.).
Uitzonderingen op de bevoegdheidsregels:
Samenhang:
Er is samenhang wanneer tussen twee of meerdere zaken een verband bestaat dat van zulke aard is
dat het vereist dat de zaken samen, door dezelfde rechtbank worden behandeld. Samenhang heeft
tot gevolg dat zaken die ratione materiae, personae of loci, tot de bevoegdheid van verschillende
rechtscolleges behoren, worden samengevoegd ten voordele van één enkel rechtscollege. T.a.v. dit
laatste heeft de samenhang uitbreiding of prorogatie van bevoegdheid tot gevolg. Samenvoeging
gebeurt in het belang van een goede rechtsbedeling. Het bestaan van samenhang is een feitelijke
kwestie die aan de beoordeling van de feitenrechter wordt overgelaten.
Een eerste geval van samenhang doet zich voor wanneer meerdere misdrijven tegelijkertijd zijn
gepleegd door verschillende personen samen (art. 227, 1° Sv.). Er is ook samenhang wanneer
meerdere personen ten gevolge van een voorafgaandelijke afspraak feiten hebben gepleegd, op
onderscheiden plaatsen en tijdstippen, om het misdrijf mogelijk te maken of te vergemakkelijken, of
om de straffeloosheid ervan te verzekeren (art. 227, 2° Sv.).
2
, Een ander toepassingsgeval van samenhang is wanneer een zelfde verdachte wordt vervolgd wegens
verschillende misdrijven die ratione materiae, personae of loci tot de bevoegdheid van verschillende
vonnisgerechten behoren.
Ten slotte is er sprake van samenhang in de situatie waarin de band tussen twee of meerdere
misdrijven van zodanige aard is dat hij, met het oog op een goede rechtsbedeling en met
inachtneming van de rechten van de verdediging, vereist dat die misdrijven aan dezelfde
strafrechtbank worden toevertrouwd (art. 227, 3° Sv.).
Samenhang ratione materiae:
Bij samenhang tussen misdrijven die ratione materiae tot de bevoegdheid van verschillende
rechtscolleges behoren, gebeurt de samenvoeging ten voordele van het rechtscollege met de ruimste
bevoegdheid.
Samenhang ratione personae:
Bij samenhang tussen misdrijven die ratione personae tot de bevoegdheid van ver- schillende
rechtscolleges behoren, gebeurt de samenvoeging ten voordele van het rechtscollege met de ruimste
bevoegdheid. Een uitzondering hierop wordt gevormd door art. 48 Jeugdbeschermingswet: bij
samenloop tussen misdrijven waaronder één of meerdere behoren tot de bevoegdheid van de
jeugdrechtbank, wordt geen samenvoeging toegepast, maar worden de zaken gesplitst: de
minderjarige verschijnt voor de jeugdrechtbank, de meerderjarige voor de gewone strafrechtbank.
Samenhang ratione loci:
Bij samenhang tussen verschillende misdrijven die ratione loci tot de bevoegdheid van verschillende
rechtbanken behoren (bv. A heeft twee diefstallen gepleegd, één te Aarlen en één te Antwerpen)
bestaat geen voorrangsregel. In dergelijke gevallen beslissen de bevoegde parketten, in onderling
overleg, de zaak voor één van de bevoegde rechtscolleges te brengen.
Ondeelbaarheid:
Het begrip ondeelbaarheid of onsplitsbaarheid wordt niet op algemene wijze door het Wetboek van
Strafvordering bepaald. Er is sprake van ondeelbaarheid wanneer een zelfde verdachte wordt
vervolgd wegens verschillende tenlasteleggingen die onderling zodanig verbonden zijn dat de ene
tenlastelegging zich vermengt met de andere.
Voor de bepaling van het bevoegde vonnisgerecht gelden bij ondeelbaarheid dezelfde regels als bij
samenhang: de samenvoeging gebeurt ten voordele van het rechtscollege met de ruimste
bevoegdheid. Men zou dus kunnen zeggen dat het hier gemaakte onderscheid zonder praktisch
belang is, en dat ondeelbaarheid niet meer dan een bijzonder geval van samenhang is. Het
onderscheid is echter van belang voor het vooronderzoek: m.b.t. de adiëring van de
onderzoeksrechter wordt immers aangenomen dat de onderzoeksrechter mag kennis nemen van de
feiten die op ondeelbare wijze verbonden zijn met het feit waarmee hij geadieerd is; loutere
samenhang is onvoldoende. Ook speelt het begrip ondeelbaarheid een rol bij de toepassing van de
strafwet in de ruimte, m.n. voor de lokalisering van feiten die (gedeeltelijk) in het buitenland werden
gepleegd: ook daar vereist de zgn. leer van de ondeelbaarheid meer dan een eenvoudige samenhang.
Verwijzing op grond van de Taalwet Gerechtszaken:
3
, Wanneer de beklaagde of beschuldigde voor het vonnisgerecht opwerpt dat hij de taal van de
rechtspleging niet beheerst, kan dit in bepaalde gevallen de verwijzing van de zaak naar een
rechtscollege uit een ander taalgebied met zich brengen. Verschillende regels gelden naargelang deze
exceptie wordt opgeworpen voor het hof van assisen dan wel voor de correctionele rechtbank of de
politierechtbank.
Wanneer de beschuldigde voor het assisenhof opwerpt dat hij de taal van de rechtspleging niet
beheerst en verzoekt naar een assisenhof van een ander taalgebied te worden verwezen, dan is
verwijzing verplicht (art. 20 Taalwet Gerechtszaken).
Voor de correctionele rechtbank en de politierechtbank is de verwijzing facultatief. de rechtbank mag
de verwijzing weigeren wanneer de verwijzing in het voorliggende geval wegens de omstandigheden
van de zaak niet wenselijk is (art. 23 Taalwet Ge- rechtszaken). Een verzoek tot verwijzing naar een
rechtscollege van een andere taal kan slechts in de vonnisfase worden ingediend. Een bijzondere
regeling geldt voor het kanton Moeskroen en de gemeente Voeren. Beklaagden die in deze
gemeenten woonachtig zijn mogen steeds de verwijzing vragen naar de rechtbank in het andere
taalstelsel die het dichtst bij hun woonplaats gelegen is. Hier is de verwijzing dus verplicht. Deze
beklaagden kunnen de verwijzing naar een rechtscollege van een ander taalgebied ook vragen tijdens
het vooronderzoek (art. 14 Taalwet Gerechtszaken).
In het arrondissement Brussel-Hoofdstad wordt de taal van de rechtspleging bepaald door de
taalkeuze van 'diegene die er het voorwerp van is' (art. 11 Taalwet Gerechtszaken). Indien de
verdachte nog niet bekend is, of nog niet is verhoord, hangt de taalkeuze af van de
'noodwendigheden van de zaak' (art. 11 Taalwet Gerechtszaken). Verdachten kunnen zelfs in de fase
van het onderzoek een verzoek tot taalwijziging indienen (art. 16 Taalwet Gerechtszaken). Afwijzing
van het verzoek is enkel mogelijk als de verdachte de gekozen taal niet verstaat. Bij meerdere
beklaagden hangt de taal van de rechtspleging af van de taal die de meerderheid van de beklaagden
heeft gekozen (art. 21 Taalwet Gerechtszaken).
Bevoegdheidsconflicten:
Algemeen:
Op grond van art. 23 Sv. zijn steeds drie rechtbanken territoriaal bevoegd. Hierdoor bestaat het risico
dat een zelfde zaak tegelijkertijd aanhangig wordt gemaakt bij twee, of zelfs drie vonnisgerechten. Er
is in dergelijke gevallen sprake van een positief bevoegdheidsconflict, m.n. een bevoegdheidsconflict
tussen verschillende rechtscolleges die tegelijkertijd m.b.t. een zelfde zaak geadieerd zijn. Positieve
bevoegdheidsconflicten kunnen al in het stadium van het vooronderzoek rijzen, wanneer twee
verschillende onderzoeksrechters met dezelfde zaak werden belast. Negatieve
bevoegdheidsconflicten doen zich voor wanneer één of meerdere vonnisgerechten zich onbevoegd
verklaren. Dit is onder meer het geval wanneer het onderzoeksgerecht een zaak naar een
vonnisgerecht heeft verwezen, en dit laatste zich naderhand onbevoegd verklaart.
Bevoegdheidsconflicten geven aanleiding tot de zgn. regeling van rechtsgebied (art. 525 e.v. Sv.), die
geldt voor positieve en negatieve bevoegdheidsconflicten. Twee mogelijkheden doen zich hierbij
voor: ofwel is het bevoegdheidsconflict gerezen tussen rechtbanken (politierechtbank, correctionele
rechtbank, onderzoeksrechter, assisenhof) die behoren tot verschillende rechtsgebieden, ofwel
betreft het rechtbanken die tot een zelfde ressort behoren.
4
V. Het Onderzoek Ter Terechtzitting:
1. Inleiding:
Het onderzoek ter terechtzitting is de procesfase waarin wordt beslist over de grond van de zaak.
Deze procesfase betreft de vraag of de feiten van de tenlastelegging bewezen zijn en of de beklaagde
schuldig is. Is het antwoord hierop positief, dan kan de beklaagde worden veroordeeld en kan hem
een straf worden opgelegd. Deze procesfase speelt zich af voor de vonnisgerechten. De rechter ten
gronde moet uitspraak doen over de grond van de zaak (de strafvordering en de burgerlijke
vordering)
2. De bevoegdheid in strafzaken:
Algemene bevoegdheidsregels:
De bevoegde rechter is de rechter die bij wet is aangewezen om kennis te nemen van de zaak. De
bevoegdheidsregels in strafzaken zijn van openbare orde: zij zijn bij wet vastgelegd, en er kan niet in
een bijzondere overeenkomst van worden afgeweken. Het beginsel dat enkel de bevoegde rechter
kan kennis nemen van de zaak is één van de fundamentele rechten van de verdediging. Het
verhindert dat het openbaar ministerie of de burgerlijke partij aan jurisdiction shopping zouden doen,
door de zaak voor een rechter van hun keuze te brengen.
Algemene regels:
De bevoegdheid van de strafgerechten wordt door drie criteria bepaald: de aard van het misdrijf, de
hoedanigheid van de verdachte en de plaats van het misdrijf. Op grond hiervan wordt het
onderscheid gemaakt tussen de bevoegdheid ratione materiae, personae en loci.
Bevoegdheid ratione materiae:
De bevoegdheid ratione materiae wordt bepaald door de aard van het misdrijf. Volgens de logica van
de opstellers van het Wetboek van Strafvordering en de Belgische Grondwetgever leverde dit de
volgende rationele indeling op: misdaden behoren tot de bevoegdheid van de hoven van assisen (art.
150 Gw.), wanbedrijven behoren tot de bevoegdheid van de correctionele rechtbanken (art. 179 Sv.)
en overtredingen behoren tot de bevoegdheid van de politierechtbanken (art. 137 Sv.).
Deze indeling is echter totaal scheefgetrokken. Vooreerst werd door de Wet Verzachtende
Omstandigheden van 4 oktober 1867 de procedure van correctionalisering en contraventionalisering
ingevoerd. Op grond hiervan kunnen misdaden en wanbedrijven ter beoordeling worden voorgelegd
aan resp. de correctionele rechtbanken en de politierechtbanken. Alleen nog de allerzwaarste
misdaden, nl. diegene die niet voor correctionalisering vatbaar zijn, komen nog voor het hof van
assisen. De correctionele rechtbank neemt dus niet enkel kennis van wanbedrijven, maar ook van
vele misdaden.
Anders dan in het originele opzet van het Wetboek van Strafvordering is de bevoegdheid van de
politierechtbanken nu veel ruimer dan enkel overtredingen. Op grond van art. 138 Sv. kunnen zij
kennis nemen van een hele reeks wanbedrijven. Sinds 1994 is zij vooral een verkeersrechtbank.
Bevoegdheid ratione personae:
1
, De bevoegdheid ratione personae wordt bepaald door de hoedanigheid van de beklaagde. Normaal
heeft de hoedanigheid van de beklaagde geen weerslag op de bevoegdheid van de rechtscolleges.
Het is slechts uitzonderlijk dat deze het bevoegde rechtscollege zal aanwijzen.
Op grond hiervan werd hoger het onderscheid gemaakt tussen de gewone vonnisgerechten en de
bijzondere vonnisgerechten. De gewone vonnisgerechten steunen hun bevoegdheid op de aard van
het misdrijf, de bijzondere op de hoedanigheid van de dader. De bijzondere vonnisgerechten zijn: de
jeugdgerechten (jeugdige delinquenten), de militaire rechtscolleges in oorlogstijd (militairen) en het
hof van beroep (personen die van het voorrecht van rechtsmacht genieten en ministers).
Bevoegdheid ratione loci:
Elk rechtscollege is in principe slechts bevoegd binnen een bepaalde territoriale omschrijving. Voor
de politierechtbanken en de correctionele rechtbanken is dit het arrondissement. De hoven van
beroep zijn bevoegd in het rechtsgebied of ressort, de assisenhoven in de provincie en het Hof van
Cassatie over het hele rijk.
De bepaling van de bevoegdheid ratione loci in een concreet geval gebeurt in functie van de
procureur des Konings en de onderzoeksrechter die ter plaatse bevoegd zijn om resp. de
strafvordering in te stellen en het gerechtelijk onderzoek te leiden (art. 23 en 24 Sv.). Op grond van
art. 23 Sv. zijn op gelijke wijze bevoegd de rechtbank van de plaats waar het misdrijf werd gepleegd;
de rechtbank van de plaats waar de verdachte verblijft en de rechtbank van de plaats waar de
verdachte kan worden aangetroffen. T.a.v. rechtspersonen is het de plaats van de maatschappelijke
zetel of die van de bedrijfszetel van de rechtspersoon.
Ten gevolge hiervan zijn steeds tegelijkertijd 3 verschillende rechtscolleges bevoegd kennis te nemen
van dezelfde zaak (zie art. 139 Sv.) wat in de praktijk aanleiding kan geven tot (positieve)
bevoegdheidsconflicten.
Wanneer het misdaden of wanbedrijven betreft die buiten Belgisch grondgebied werden gepleegd,
dan valt het eerste forum weg, en is, naast de rechtbank van de verblijfplaats en die van de mogelijke
aantreffing van de verdachte, de rechtbank van zijn laatste bekende verblijfplaats bevoegd (art. 24
Sv.).
Uitzonderingen op de bevoegdheidsregels:
Samenhang:
Er is samenhang wanneer tussen twee of meerdere zaken een verband bestaat dat van zulke aard is
dat het vereist dat de zaken samen, door dezelfde rechtbank worden behandeld. Samenhang heeft
tot gevolg dat zaken die ratione materiae, personae of loci, tot de bevoegdheid van verschillende
rechtscolleges behoren, worden samengevoegd ten voordele van één enkel rechtscollege. T.a.v. dit
laatste heeft de samenhang uitbreiding of prorogatie van bevoegdheid tot gevolg. Samenvoeging
gebeurt in het belang van een goede rechtsbedeling. Het bestaan van samenhang is een feitelijke
kwestie die aan de beoordeling van de feitenrechter wordt overgelaten.
Een eerste geval van samenhang doet zich voor wanneer meerdere misdrijven tegelijkertijd zijn
gepleegd door verschillende personen samen (art. 227, 1° Sv.). Er is ook samenhang wanneer
meerdere personen ten gevolge van een voorafgaandelijke afspraak feiten hebben gepleegd, op
onderscheiden plaatsen en tijdstippen, om het misdrijf mogelijk te maken of te vergemakkelijken, of
om de straffeloosheid ervan te verzekeren (art. 227, 2° Sv.).
2
, Een ander toepassingsgeval van samenhang is wanneer een zelfde verdachte wordt vervolgd wegens
verschillende misdrijven die ratione materiae, personae of loci tot de bevoegdheid van verschillende
vonnisgerechten behoren.
Ten slotte is er sprake van samenhang in de situatie waarin de band tussen twee of meerdere
misdrijven van zodanige aard is dat hij, met het oog op een goede rechtsbedeling en met
inachtneming van de rechten van de verdediging, vereist dat die misdrijven aan dezelfde
strafrechtbank worden toevertrouwd (art. 227, 3° Sv.).
Samenhang ratione materiae:
Bij samenhang tussen misdrijven die ratione materiae tot de bevoegdheid van verschillende
rechtscolleges behoren, gebeurt de samenvoeging ten voordele van het rechtscollege met de ruimste
bevoegdheid.
Samenhang ratione personae:
Bij samenhang tussen misdrijven die ratione personae tot de bevoegdheid van ver- schillende
rechtscolleges behoren, gebeurt de samenvoeging ten voordele van het rechtscollege met de ruimste
bevoegdheid. Een uitzondering hierop wordt gevormd door art. 48 Jeugdbeschermingswet: bij
samenloop tussen misdrijven waaronder één of meerdere behoren tot de bevoegdheid van de
jeugdrechtbank, wordt geen samenvoeging toegepast, maar worden de zaken gesplitst: de
minderjarige verschijnt voor de jeugdrechtbank, de meerderjarige voor de gewone strafrechtbank.
Samenhang ratione loci:
Bij samenhang tussen verschillende misdrijven die ratione loci tot de bevoegdheid van verschillende
rechtbanken behoren (bv. A heeft twee diefstallen gepleegd, één te Aarlen en één te Antwerpen)
bestaat geen voorrangsregel. In dergelijke gevallen beslissen de bevoegde parketten, in onderling
overleg, de zaak voor één van de bevoegde rechtscolleges te brengen.
Ondeelbaarheid:
Het begrip ondeelbaarheid of onsplitsbaarheid wordt niet op algemene wijze door het Wetboek van
Strafvordering bepaald. Er is sprake van ondeelbaarheid wanneer een zelfde verdachte wordt
vervolgd wegens verschillende tenlasteleggingen die onderling zodanig verbonden zijn dat de ene
tenlastelegging zich vermengt met de andere.
Voor de bepaling van het bevoegde vonnisgerecht gelden bij ondeelbaarheid dezelfde regels als bij
samenhang: de samenvoeging gebeurt ten voordele van het rechtscollege met de ruimste
bevoegdheid. Men zou dus kunnen zeggen dat het hier gemaakte onderscheid zonder praktisch
belang is, en dat ondeelbaarheid niet meer dan een bijzonder geval van samenhang is. Het
onderscheid is echter van belang voor het vooronderzoek: m.b.t. de adiëring van de
onderzoeksrechter wordt immers aangenomen dat de onderzoeksrechter mag kennis nemen van de
feiten die op ondeelbare wijze verbonden zijn met het feit waarmee hij geadieerd is; loutere
samenhang is onvoldoende. Ook speelt het begrip ondeelbaarheid een rol bij de toepassing van de
strafwet in de ruimte, m.n. voor de lokalisering van feiten die (gedeeltelijk) in het buitenland werden
gepleegd: ook daar vereist de zgn. leer van de ondeelbaarheid meer dan een eenvoudige samenhang.
Verwijzing op grond van de Taalwet Gerechtszaken:
3
, Wanneer de beklaagde of beschuldigde voor het vonnisgerecht opwerpt dat hij de taal van de
rechtspleging niet beheerst, kan dit in bepaalde gevallen de verwijzing van de zaak naar een
rechtscollege uit een ander taalgebied met zich brengen. Verschillende regels gelden naargelang deze
exceptie wordt opgeworpen voor het hof van assisen dan wel voor de correctionele rechtbank of de
politierechtbank.
Wanneer de beschuldigde voor het assisenhof opwerpt dat hij de taal van de rechtspleging niet
beheerst en verzoekt naar een assisenhof van een ander taalgebied te worden verwezen, dan is
verwijzing verplicht (art. 20 Taalwet Gerechtszaken).
Voor de correctionele rechtbank en de politierechtbank is de verwijzing facultatief. de rechtbank mag
de verwijzing weigeren wanneer de verwijzing in het voorliggende geval wegens de omstandigheden
van de zaak niet wenselijk is (art. 23 Taalwet Ge- rechtszaken). Een verzoek tot verwijzing naar een
rechtscollege van een andere taal kan slechts in de vonnisfase worden ingediend. Een bijzondere
regeling geldt voor het kanton Moeskroen en de gemeente Voeren. Beklaagden die in deze
gemeenten woonachtig zijn mogen steeds de verwijzing vragen naar de rechtbank in het andere
taalstelsel die het dichtst bij hun woonplaats gelegen is. Hier is de verwijzing dus verplicht. Deze
beklaagden kunnen de verwijzing naar een rechtscollege van een ander taalgebied ook vragen tijdens
het vooronderzoek (art. 14 Taalwet Gerechtszaken).
In het arrondissement Brussel-Hoofdstad wordt de taal van de rechtspleging bepaald door de
taalkeuze van 'diegene die er het voorwerp van is' (art. 11 Taalwet Gerechtszaken). Indien de
verdachte nog niet bekend is, of nog niet is verhoord, hangt de taalkeuze af van de
'noodwendigheden van de zaak' (art. 11 Taalwet Gerechtszaken). Verdachten kunnen zelfs in de fase
van het onderzoek een verzoek tot taalwijziging indienen (art. 16 Taalwet Gerechtszaken). Afwijzing
van het verzoek is enkel mogelijk als de verdachte de gekozen taal niet verstaat. Bij meerdere
beklaagden hangt de taal van de rechtspleging af van de taal die de meerderheid van de beklaagden
heeft gekozen (art. 21 Taalwet Gerechtszaken).
Bevoegdheidsconflicten:
Algemeen:
Op grond van art. 23 Sv. zijn steeds drie rechtbanken territoriaal bevoegd. Hierdoor bestaat het risico
dat een zelfde zaak tegelijkertijd aanhangig wordt gemaakt bij twee, of zelfs drie vonnisgerechten. Er
is in dergelijke gevallen sprake van een positief bevoegdheidsconflict, m.n. een bevoegdheidsconflict
tussen verschillende rechtscolleges die tegelijkertijd m.b.t. een zelfde zaak geadieerd zijn. Positieve
bevoegdheidsconflicten kunnen al in het stadium van het vooronderzoek rijzen, wanneer twee
verschillende onderzoeksrechters met dezelfde zaak werden belast. Negatieve
bevoegdheidsconflicten doen zich voor wanneer één of meerdere vonnisgerechten zich onbevoegd
verklaren. Dit is onder meer het geval wanneer het onderzoeksgerecht een zaak naar een
vonnisgerecht heeft verwezen, en dit laatste zich naderhand onbevoegd verklaart.
Bevoegdheidsconflicten geven aanleiding tot de zgn. regeling van rechtsgebied (art. 525 e.v. Sv.), die
geldt voor positieve en negatieve bevoegdheidsconflicten. Twee mogelijkheden doen zich hierbij
voor: ofwel is het bevoegdheidsconflict gerezen tussen rechtbanken (politierechtbank, correctionele
rechtbank, onderzoeksrechter, assisenhof) die behoren tot verschillende rechtsgebieden, ofwel
betreft het rechtbanken die tot een zelfde ressort behoren.
4
