GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG: LPD
Herstelondersteunende zorg
Inleiding in de herstelondersteunende zorg
Psychische kwetsbaarheid
Psychische stoornis (DSM-V)
= een syndroom gekenmerkt door klinisch significante symptomen op het gebied van cognitieve, affectieve en/ of
conatieve functies van een persoon.
- Cognitieve, affectieve en/ of conatieve functies
o Cognitief/ denken: bewustzijn, aandacht, oriëntatie, geheugen, waarnemen, denken
o Affectief/ voelen: stemming, affect (normale schommelingen: gevoelens van somberheid)
o Conatief/ handelen: psychomotoriek, motivatie en gedrag (weinig mimiek)
- Ieder psychische kwetsbaarheid kan daar aan gelinkt worden
- Oorzaak: veronderstelde disfunctie in psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen.
- 4 voorwaarden om van een psychische kwetsbaarheid te kunnen spreken
o Afwijkend gedrag vertonen: gedrag dat niet courant is en bv. wanen
o Lijden, ongemak of beperking veroorzaken
o Het functioneren op verschillende vlakken negatief beïnvloeden: bv. werk, gezin, vrije tijd
o Bovenstaande voorwaarden hebben een duurzaam karakter. (Langere periode)
Psychische kwetsbaarheid
= het geheel van ervaringen, emoties, gedachten of gedragspatronen …
- Die in een maatschappelijk gegeven context
- Het persoonlijk en sociale functioneren en het welbevinden van iemand beperken;
1
, - Hun zoektocht naar zingeving bemoeilijken;
- Hun gevoel van eigenwaarde aantasten (omdat ze afwijken van (de norm’) van de persoon zelf en/of zijn
omgeving lijden hieronder.
Conclusie: het gaat dus niet over één specifieke aandoening of diagnose.
Basisprincipes herstelondersteunende zorg
- Herstelondersteunende zorg is gebaseerd op 3 basisprincipes, 3 uitgangspunten:
- Herstelgericht werken
o Herstellen is de zoektocht naar kwaliteit van leven
o Herstellen is een gefaseerd proces
o Herstellen gaat niet alleen
- Presentiegericht werken
- Krachtgericht werken (= empowerment)
Herstelgericht werken
Begripsomschrijving
= het ondersteunen van de zoektocht naar kwaliteit van leven.
Herstellen is de zoektocht naar kwaliteit van leven
Hierbij wordt herstel gezien als een uniek en persoonlijk proces waarin iemand …
- Weer zelfvertrouwen krijgt
- Beter leert omgaan met kwetsbaarheid
- Opnieuw sociale rollen vervult
Verschillende def. over herstel maar
Dezelfde elementen duiken in definities wel telkens op: empowerment, hoop, continu/levenslang proces, autonomie
(zelfstandig, ik mag zijn wie ik ben), uniek levensverhaal, ervaringsdeskundigen, stigma (neg eigenschappen worden
gekoppeld aan psychiatrische mensen, overal), burgerschap of maatschappelijk integratie, veerkracht
Belangrijke punten
Herstel is niet hetzelfde als genezen!
- Genezen: het terugkeren naar de situatie zoals die eerder was, voor het uitbreken van de ziekte. – het
verminderen of doen verdwijnen van de symptomen en klachten
o Duidelijke criteria beschikbaar voor wanneer gesproken kan worden van genezing (vb. DSM)
o Deze criteria kunnen een leidraad zijn om een behandeling op te starten en deze te evalueren.
o Vaak werd (of wordt) gedacht dat iemand met een psychische kwetsbaarheid volledig moet genezen
zijn, dus volledig symptoom-/klachtenvrij, vooraleer hij terug in de maatschappij kan stappen en deel
kan nemen aan het dagelijkse leven waarvan de samenleving de normen bepaalt.
- Herstel: individueel proces van helen, leren leven met de ziekte en de gevolgen hiervan zoals stigmatisering. –
gaat niet zozeer over het aan- of afwezig zijn van symptomen of beperkingen
o Maatschappij
o Centrale gedachte dat iedereen terug hoop op een toekomst kan krijgen en de controle over het leven
terug in eigen handen kan nemen.
o Herstel is mogelijk ondanks nog aanwezige, eventueel blijvende, symptomen of klachten
2
,Kwaliteit van leven
- Levenskwaliteit situeert zich op verschillende domeinen.
- Levenskwaliteit wordt ervaring als je binnen de domeinen jezelf kan zijn.
- Wensen en doelen kunnen gerealiseerd worden op 8 domeinen: binnen persoonlijke domeinen en
levensdomeinen
Persoonlijke domeinen (jij als individu) Levensdomeinen (activiteiten en sociale rollen)
Zelfzorg en zorg voor anderen (niet enkel contact maar Wonen
ook iets betekenen voor anderen)
Welzijn en gezondheid (fysiek en mentaal) Werken
Veiligheid (ook jezelf kunnen zijn) Leren
Sociale relaties (contact hebben met anderen) Vrije tijd
- Leven leiden die je wenst
- Zoeken naar wat er voor de ander toe doet
4 vormen van herstel
Klinisch of medisch herstel (wordt heel vaak naar dit verminderd)
= herstellen van de aandoening zelf. Het gaat over het verminderen of onder controle krijgen van symptomen en over
terugvalpreventie.
- Men streeft naar ‘genezen’ afhankelijk van het type aandoening.
- Therapie (bv. psychotherapie, medicatie) worden ingezet.
Persoonlijk herstel
= herwinnen van de eigen identiteit, leren omgaan met de kwetsbaarheid.
- Het gaat om …
o Het plaatsen, betekenis geven en accepteren van moeilijke ervaringen in het eigen leven.
o Het zich bewust worden van de eigen krachten, krachten die in het verleden werden gebruikt in het
omgaan met moeilijke situaties.
Functioneel herstel
= herstellen van de psychische functies die door de kwetsbaarheid zijn aangetast of niet goed zijn ontwikkeld.
- Het gaat om functies i.v.m. zelfregulatie: zelfbeheersing, opkomen voor jezelf, regie nemen over eigen leven.
- Dagelijkse praktische dingen
3
, Sociaal of maatschappelijk herstel
= gericht op het verbeteren van de positie van de ZV binnen sociale
relatie en maatschappij.
- Voorbeelden: instaat zijn om sociaal-maatschappelijke
rollen terug op te nemen => moederschap, leider van een
jeugdbeweging, in een hobby
Toelichting afbeelding
- Persoonlijk herstel staat centraal: hier komen andere vormen van herstel samen.
o Vanuit dit punt zal de ZV prioriteiten stellen en betekenis geven aan de vormen van herstel.
o Voorbeeld: wanneer je veel last hebt van de psychopathologie zal je geneigd zijn om je te richten op
medisch herstel. Maar het kan even goed zijn dat je dit geen prioriteit vindt eerder bezig bent met
maatschappelijk herstel (bv. werk zoeken) en van hieruit geconfronteerd wordt met beperkingen.
- Binnen herstelondersteunende zorg is het nemen van klinisch herstelpunt fout!
o Als HV neem je zo de regie volledig over van de ZV. Je bepaalt als dat dit de prioriteit krijgt en neemt
dus het eigen referentiekader als uitgangspunt wat tegenstrijdig is met de visie.
o Door klinisch herstel centraal te zetten, dreig je onvoldoende aandacht te geven aan andere vormen
van herstel.
Herstellen is een gefaseerd proces
Elk herstel is uniek, iedereen beleeft het op een andere manier en de prioriteiten binnen het proces verschillen per
individu. Het kent geen lineair verloop, maar een grillig verloop (vallen en opstaan).
Belangrijke focus voor hervalpreventie – wat kan ik doen om ervoor te zorgen dat ik niet ga terugvallen?
- Verloopt niet zoals het herstel van een operatie, een verkoudheid of een gebroken been: elke dag een beetje
beter, stap voor stap vooruit. Helaas werkt het zo meestal niet.
- Vooruitgang, stilstand en terugval wisselen elkaar af. Soms maakt iemand een onverwachte sprong vooruit. Op
andere momenten keert diezelfde persoon even terug naar een andere fase. Dat grillige verloop is normaal.
- Elke terugval draagt iets bij aan het leerproces. Herstellen betekent niet alleen vooruitgaan, maar ook
ontdekken, struikelen, vallen en opnieuw opstaan
4
Herstelondersteunende zorg
Inleiding in de herstelondersteunende zorg
Psychische kwetsbaarheid
Psychische stoornis (DSM-V)
= een syndroom gekenmerkt door klinisch significante symptomen op het gebied van cognitieve, affectieve en/ of
conatieve functies van een persoon.
- Cognitieve, affectieve en/ of conatieve functies
o Cognitief/ denken: bewustzijn, aandacht, oriëntatie, geheugen, waarnemen, denken
o Affectief/ voelen: stemming, affect (normale schommelingen: gevoelens van somberheid)
o Conatief/ handelen: psychomotoriek, motivatie en gedrag (weinig mimiek)
- Ieder psychische kwetsbaarheid kan daar aan gelinkt worden
- Oorzaak: veronderstelde disfunctie in psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen.
- 4 voorwaarden om van een psychische kwetsbaarheid te kunnen spreken
o Afwijkend gedrag vertonen: gedrag dat niet courant is en bv. wanen
o Lijden, ongemak of beperking veroorzaken
o Het functioneren op verschillende vlakken negatief beïnvloeden: bv. werk, gezin, vrije tijd
o Bovenstaande voorwaarden hebben een duurzaam karakter. (Langere periode)
Psychische kwetsbaarheid
= het geheel van ervaringen, emoties, gedachten of gedragspatronen …
- Die in een maatschappelijk gegeven context
- Het persoonlijk en sociale functioneren en het welbevinden van iemand beperken;
1
, - Hun zoektocht naar zingeving bemoeilijken;
- Hun gevoel van eigenwaarde aantasten (omdat ze afwijken van (de norm’) van de persoon zelf en/of zijn
omgeving lijden hieronder.
Conclusie: het gaat dus niet over één specifieke aandoening of diagnose.
Basisprincipes herstelondersteunende zorg
- Herstelondersteunende zorg is gebaseerd op 3 basisprincipes, 3 uitgangspunten:
- Herstelgericht werken
o Herstellen is de zoektocht naar kwaliteit van leven
o Herstellen is een gefaseerd proces
o Herstellen gaat niet alleen
- Presentiegericht werken
- Krachtgericht werken (= empowerment)
Herstelgericht werken
Begripsomschrijving
= het ondersteunen van de zoektocht naar kwaliteit van leven.
Herstellen is de zoektocht naar kwaliteit van leven
Hierbij wordt herstel gezien als een uniek en persoonlijk proces waarin iemand …
- Weer zelfvertrouwen krijgt
- Beter leert omgaan met kwetsbaarheid
- Opnieuw sociale rollen vervult
Verschillende def. over herstel maar
Dezelfde elementen duiken in definities wel telkens op: empowerment, hoop, continu/levenslang proces, autonomie
(zelfstandig, ik mag zijn wie ik ben), uniek levensverhaal, ervaringsdeskundigen, stigma (neg eigenschappen worden
gekoppeld aan psychiatrische mensen, overal), burgerschap of maatschappelijk integratie, veerkracht
Belangrijke punten
Herstel is niet hetzelfde als genezen!
- Genezen: het terugkeren naar de situatie zoals die eerder was, voor het uitbreken van de ziekte. – het
verminderen of doen verdwijnen van de symptomen en klachten
o Duidelijke criteria beschikbaar voor wanneer gesproken kan worden van genezing (vb. DSM)
o Deze criteria kunnen een leidraad zijn om een behandeling op te starten en deze te evalueren.
o Vaak werd (of wordt) gedacht dat iemand met een psychische kwetsbaarheid volledig moet genezen
zijn, dus volledig symptoom-/klachtenvrij, vooraleer hij terug in de maatschappij kan stappen en deel
kan nemen aan het dagelijkse leven waarvan de samenleving de normen bepaalt.
- Herstel: individueel proces van helen, leren leven met de ziekte en de gevolgen hiervan zoals stigmatisering. –
gaat niet zozeer over het aan- of afwezig zijn van symptomen of beperkingen
o Maatschappij
o Centrale gedachte dat iedereen terug hoop op een toekomst kan krijgen en de controle over het leven
terug in eigen handen kan nemen.
o Herstel is mogelijk ondanks nog aanwezige, eventueel blijvende, symptomen of klachten
2
,Kwaliteit van leven
- Levenskwaliteit situeert zich op verschillende domeinen.
- Levenskwaliteit wordt ervaring als je binnen de domeinen jezelf kan zijn.
- Wensen en doelen kunnen gerealiseerd worden op 8 domeinen: binnen persoonlijke domeinen en
levensdomeinen
Persoonlijke domeinen (jij als individu) Levensdomeinen (activiteiten en sociale rollen)
Zelfzorg en zorg voor anderen (niet enkel contact maar Wonen
ook iets betekenen voor anderen)
Welzijn en gezondheid (fysiek en mentaal) Werken
Veiligheid (ook jezelf kunnen zijn) Leren
Sociale relaties (contact hebben met anderen) Vrije tijd
- Leven leiden die je wenst
- Zoeken naar wat er voor de ander toe doet
4 vormen van herstel
Klinisch of medisch herstel (wordt heel vaak naar dit verminderd)
= herstellen van de aandoening zelf. Het gaat over het verminderen of onder controle krijgen van symptomen en over
terugvalpreventie.
- Men streeft naar ‘genezen’ afhankelijk van het type aandoening.
- Therapie (bv. psychotherapie, medicatie) worden ingezet.
Persoonlijk herstel
= herwinnen van de eigen identiteit, leren omgaan met de kwetsbaarheid.
- Het gaat om …
o Het plaatsen, betekenis geven en accepteren van moeilijke ervaringen in het eigen leven.
o Het zich bewust worden van de eigen krachten, krachten die in het verleden werden gebruikt in het
omgaan met moeilijke situaties.
Functioneel herstel
= herstellen van de psychische functies die door de kwetsbaarheid zijn aangetast of niet goed zijn ontwikkeld.
- Het gaat om functies i.v.m. zelfregulatie: zelfbeheersing, opkomen voor jezelf, regie nemen over eigen leven.
- Dagelijkse praktische dingen
3
, Sociaal of maatschappelijk herstel
= gericht op het verbeteren van de positie van de ZV binnen sociale
relatie en maatschappij.
- Voorbeelden: instaat zijn om sociaal-maatschappelijke
rollen terug op te nemen => moederschap, leider van een
jeugdbeweging, in een hobby
Toelichting afbeelding
- Persoonlijk herstel staat centraal: hier komen andere vormen van herstel samen.
o Vanuit dit punt zal de ZV prioriteiten stellen en betekenis geven aan de vormen van herstel.
o Voorbeeld: wanneer je veel last hebt van de psychopathologie zal je geneigd zijn om je te richten op
medisch herstel. Maar het kan even goed zijn dat je dit geen prioriteit vindt eerder bezig bent met
maatschappelijk herstel (bv. werk zoeken) en van hieruit geconfronteerd wordt met beperkingen.
- Binnen herstelondersteunende zorg is het nemen van klinisch herstelpunt fout!
o Als HV neem je zo de regie volledig over van de ZV. Je bepaalt als dat dit de prioriteit krijgt en neemt
dus het eigen referentiekader als uitgangspunt wat tegenstrijdig is met de visie.
o Door klinisch herstel centraal te zetten, dreig je onvoldoende aandacht te geven aan andere vormen
van herstel.
Herstellen is een gefaseerd proces
Elk herstel is uniek, iedereen beleeft het op een andere manier en de prioriteiten binnen het proces verschillen per
individu. Het kent geen lineair verloop, maar een grillig verloop (vallen en opstaan).
Belangrijke focus voor hervalpreventie – wat kan ik doen om ervoor te zorgen dat ik niet ga terugvallen?
- Verloopt niet zoals het herstel van een operatie, een verkoudheid of een gebroken been: elke dag een beetje
beter, stap voor stap vooruit. Helaas werkt het zo meestal niet.
- Vooruitgang, stilstand en terugval wisselen elkaar af. Soms maakt iemand een onverwachte sprong vooruit. Op
andere momenten keert diezelfde persoon even terug naar een andere fase. Dat grillige verloop is normaal.
- Elke terugval draagt iets bij aan het leerproces. Herstellen betekent niet alleen vooruitgaan, maar ook
ontdekken, struikelen, vallen en opnieuw opstaan
4
