Samenvatting Lesnotities Economie en Sociaal Werk 2 | Wat is Economie | Odisee | 2026/27

Maryam Bouhlala
H1. WAT IS ECONOMIE?
LES 1
1. definitie wat is economie?
Wat is economie?
 De wetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als relatie tussen doelen en
schaarse middelen die op verschillende manieren worden aangewend.


Wat is Schaarste?
 De omstandigheid dat iets in onvoldoende hoeveelheid beschikbaar is.
Schaarse ≠ zeldzaam (=absoluut tekort)
(Bv. diamenten zijn zeldzaam omdat er in totaal een beperkt, uitputbare hoeveelheid
is op aarde)
Schaarse is relatief = het is afhankelijk van tijd, ruimte, voorkeuren, zelfbeheersing,…
die verschillen van persoon tot persoon
Homo economicus model van economie
- De mens is een rationeel wezen
- Die handelt uit eigenbelang
- En streeft naar het bevredigen van behoeften met schaarse middelen


Kritieken op homo economicus model
Gedrag van consumenten als producten wordt verklaard met de theorie van de rationale
keuze maar→ kritiek.
Ontwikkelingen in de economie, psychologie en sociologie hebben aangetoond dat
menselijk gedrag niet altijd uitgaat van eigenbelang van rationaliteit.
→ De institutionele economie = De mens laat zich ook leiden door instinctieve
biologische, sociale, culturele maar ok morele factoren.
→ Menselijk gedrag is vaak niet-logisch en eerder instinctief/intuïtief Mensen
laten zich in hun keuzes ook leiden door gevoelens van rechtvaardigheid


2. Behoeften
Wat is een behoeften?
=Het aanvoelen van een een welvaartstekort en het zoeken naar een concreet middel
om in dit tekort te voorzien.




1

,Maryam Bouhlala
Soorten behoeften
- Individuele behoeften : persoonlijke behoeften (=noodzakelijk)
 Primaire behoeften : houden verband met het streven naar zelfbehoud en
overleven (eten, drinken)
 Hogere behoeften : verband met ontplooiing en het sociaal leven (educatie,
sport, famillie, vrienden)

- Collectieve behoeften : de mens = sociaal wezen
 Ervaart behoeften die enkel collectief bevredigd kunnen worden

- Economische behoeften : bevredigd door :
 economische goederen (stoffelijk)
 economische diensten (onstoffelijk) => vraagt een inspanning (= arbeid, geld, tijd)

- Niet - economische behoeften : bevredigd door :
 Vrij goederen : geen inspanning (bv lucht)


Kenmerken van behoeften
 Aangeboren en aangeleerd (bv welke kleren je draagt)
 Onbeperkt karakter ; tijdelijk verzadigbaar mr herhalen (bv water drinken/dorst)
 Veranderlijk ; naarmate je ouder wordt veranderen je behoeftes
 Waardevrij ; elke behoefte die bevredigd wordt zou als even belangrijk moeten
aanzien worden.



3. Allocatievraagstuk
Met schaarse middelen oneindige behoeften bevredigen geeft
een keuzeprobleem
 Wat moet er geprodiceerd worden?
 Welke combo. van productiefactoren?
 Waar moet er geproduceerd worden?
 Wie krijgt welk deel v/d productie en in de toekomst?
Technisch doelmatig: met minimum aan middelen een maximale productie= Efficiëntie
(producenten/ bedrijven focussen hierop)

1) Economisch doelmatig: eindproducten moeten maximale bevrediging geven =
Effectiviteit (consumenten focussen hierop)




2

,Maryam Bouhlala



4. Productiefactoren
Economische goederen → geproduceerd met productiefactoren → 3 grote groepen:
1. Natuur : natuurlijke hulpbronnen in combinatie met andere productiefactoren
(arbeid / kapitaal, economische goederen kunnen creëren bv. bossen, aardolie,gas)
2. Arbeid: menselijke activiteit in het productieproces wordt geleverd
( geschoolde, uitvoerende,… arbeid)
3. Kapitaal : de door de mens zelf voortgebrachte productiemiddelen of
kapitaalgoederen.
(geld, machines,…)
Natuur en arbeid: oorspronkelijke productiefactoren
Kapitaal: afgeleide productiefactor.
Afgeleide productiefactor => een productie die tot stand komt en dat er een productie
plaats gevonden heeft.


5. Economische huishoudingen
- Gezinnen:
o Consumeren goederen en diensten
o Productiefactor (arbeid en kapitaal beleggen)
o Kunnen ook gemeenschappen, vzw’s zijn
- Bedrijven:
o Produceren goederen en diensten
o Gebruiken productiefactoren
o Zowel profit als non profit
- Overheden
o Leggen de spelregels op

6. Soorten economieën

 Vrije markt economie
o Individuele vrijheid belangrijkst
o Beslissingen decentraal
o Concurrentie tussen consumenten (eco doelmatigheid ) en producenten
(techn doelmatigheid)
o allocatie gebeurt op basis van prijsmechanisme

 Centraal geleide economie
o Groep het belangrijkste
o Beslissing centraal
o Vergoedingen en prijzen bepaald door de overheid



3

, Maryam Bouhlala
o Overheid bepaald ook hoeveelheden en heeft productie in handen

 Gemengde economie
o Individuele vrijheid naast solidariteit
o Beslissingen decentraal + centraal
o Concurrentie tussen consumenten (eco doelmatigheid ) en producenten
(techn doelmatigheid)
o allocatie → op basis van prijsmechanisme
o Overheid bepaald wat en hoe maar met inspraak burgers ‘middenveld’
o Ook collectieve goederen produceren

Positieve uitspraak: “wat is” bv. het is 20 graden
Normatieve uitspraak: “wat moet zijn” bv. het mag wel warmer zijn dan 20 graden




4