Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN
BEKEND GEBIED
Letterlijk betekent sociologie ‘samenlevingskunde’. Sociologen willen meer weten
over hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden, wat de kenmerken
zijn van die samenlevingsverbanden en door welke wetmatigheden ze worden
gestuurd.
1. DE SAMENLEVING ALS SPEELVELD
Vergelijking van de samenleving met een spelletje voetbal. (lees p20-23)
Verhouding tussen samenleving (het speelveld), de verwachtingen (de spelregels) en
de mensen of organisaties (de spelers).
2. HET DAGELIJKS LEVEN DOOR DE BRIL VAN EEN SOCIOLOOG
Sociologische verbeelding is het vermogen om afstand te nemen van onze dagelijkse
levens en er anders naar te kijken, los van de vertrouwde routines en met een frisse
blik.
Sociologische verbeelding bezit 3 componenten:
- Geschiedenis: samenleving is resultaat van historisch proces.
- Biografie: welke mensen vormen de samenleving?
- Sociale structuur: welke instituties bewaken de sociale orde?
2.1. Over eten en drinken
Mensen eten en drinken niet altijd en overal op dezelfde manier. Hoe mensen
omgaan met voedsel en drank is ingebed in de sociale en culturele context.
Ook binnen eenzelfde samenleving treffen we verschillen aan.
Door naar de manier van eten te kijken, worden sociale patronen zichtbaar.
Statussymbool is een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar als verwijzing
naar rijkdom, macht en prestige. Bv. Uniform van een politieagent.
Niet alleen de maatschappelijke rol van eten is veranderd, ook die van drinken.
Koffiedrinken bijvoorbeeld maakt deel van sociale rituelen en kreeg een symbolische
waarde.
2.2. Over sport
Vrijetijdsactiviteiten hebben ook een sociaal gekleurd kaartje. Duidelijk sociaal
verschil tussen goedkopere en duurdere sporten.
Sport is een drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen.
2.3. Over lifestyle en lijfstijl
Levensstijl of levenswijze is de manier van leven van een individu of een groep. Voor
de groep bestaat deze uit impliciete vanzelfsprekendheden die tot uiting komen in
sociale codes, wat tot uiting kan komen in aparte subculturen of sociale milieus.
1
,Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
2
,Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
2.4. Over liefde
Liefde is niet blind! Je partner komt waarschijnlijk uit hetzelfde sociale milieu; zelfde
levensbeschouwing, zelfde etnische herkomst, zelfde opleidingsniveau.
De sociologische oorzaken zijn dat met iemand uit dezelfde groep makkelijker te
praten valt, er een basis is voor gemeenschappelijke activiteiten en een kleiner risico
op conflicten. Ook is er een sociale druk van de omgeving.
Dit geeft spanning tussen de persoonlijke keuze en de sociale druk.
2.5. Contigent, maar niet arbitrair
Iets is contigent als het anders had kunnen zijn dan het nu is. Contingent is evenwel
niet hetzelfde als arbitrair of willekeurig. Het is niet omdat een bepaald gebruik of een
bepaalde handeling ook anders had kunnen zijn, dat er geen goede redenen bestaan
dat ze in onze samenleving die vorm aannemen en geen andere.
Samenleven is padafhankelijk.
Padafhankelijkheid: Gebeurtenissen uit het verleden zijn van invloed op latere
toestanden en ontwikkelingen.
Zelfde probleem, maar verschillende oplossingen door waarden en normen,
samenwerkingsverbanden en financiering.
3. EEN STAP VERDER
Common sense of gezond verstand bevat een losjes samenhangend stel van feiten,
waarnemingen, ervaringen, inzichten en ‘received wisdom’ (leren door te leven), dat
elk van ons heeft verworven en opgestapeld op haar levensweg. Het gaat om kennis
die op onze dagelijkse ervaringen is gebaseerd en aan de hand waarvan we zin
geven aan de situaties waarmee we worden geconfronteerd. Het gezond verstand is
praktisch van aard. Onmiddellijke antwoorden op concrete problemen.
3.1. Echtscheiding
Voorbeeld, lees handboek p30.
3.2. Zelfdoding
Voorbeeld, lees handboek p31.
ZELFMOORDSTUDIE VAN DURKHEIM p24 uitgelegd!
3
, Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
3.3. Arbeid
Ons beroep bepaalt in hoge mate onze sociale positie, onze sociale status en zelfs
onze identiteit.
Arbeidsethos = arbeid als hoogste goed voor individu en samenleving.
Latente deprivatiemodel: arbeid is meer dan enkel werk, het bezit een aantal latente,
verborgen functies.
- Tijdsstructurering
- Bron van sociale contacten en sociale ervaringen
- Collectieve doelstellingen
- Status (en identiteit) definitie van iemands positie in de samenleving
- Ontwikkelen en uitdrukken van competenties
Littekeneffect: hoe langer iemand werkloos is, hoe dramatischer voor de kansen om
ooit weer volwaardig geïntegreerd te raken op de arbeidsmarkt.
3.4. Ziekte en dood
Voorbeeld, lees p34 & 35
De levensverwachting is een statistisch begrip dat voor een bepaalde groep
individuen de verwachte (meestal aangeduid als gemiddelde) resterende levensduur
van een individu in die groep aangeeft. De groep bestaat bijvoorbeeld uit alle
mensen van een bepaalde leeftijd, of apart naar geslacht.
4. EEN EERSTE DEFINITIE VAN SOCIOLOGIE
Het gaat over sociaal handelen, over sociale interacties en relaties, over een sociale
omgeving die dat sociaal handelen beïnvloedt (en omgekeerd), over de (relatieve)
voorspelbaarheid van dat handelen, over mensen als sociaal product, over diverse
samenlevingsverbanden en over ‘de’ samenleving.
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren
bestudeert, in hun ontstaan, voortbestaan en veranderen en ook het sociaal
handelen van mensen in wisselwerking met deze patronen en structuren.
Sociaaleconomische status (SES): De positie die iemand inneemt op de sociale
ladder hangt samen met zijn of haar gezondheid. Deze positie bestaat uit een status-
en een klassencomponent. De statuscomponent verwijst naar het aanzien van
iemands positie, gesymboliseerd door een bepaalde leefstijl.
Sociaal handelen: Rechtstreeks of onrechtstreeks beïnvloeding door het handelen
van anderen. We gaan ons anders gedragen in elke situatie.
Sociale omstandigheden: Disciplines betrokken bij de onderlinge relaties van
individuen in een sociale omgeving.
Sociale integratie: Mate van harmonie of conflict tussen personen of groeperingen.
Sociale mobiliteit: De verandering in sociale positie van een persoon of groep binnen
de sociale stratificatie.
4
DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN
BEKEND GEBIED
Letterlijk betekent sociologie ‘samenlevingskunde’. Sociologen willen meer weten
over hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden, wat de kenmerken
zijn van die samenlevingsverbanden en door welke wetmatigheden ze worden
gestuurd.
1. DE SAMENLEVING ALS SPEELVELD
Vergelijking van de samenleving met een spelletje voetbal. (lees p20-23)
Verhouding tussen samenleving (het speelveld), de verwachtingen (de spelregels) en
de mensen of organisaties (de spelers).
2. HET DAGELIJKS LEVEN DOOR DE BRIL VAN EEN SOCIOLOOG
Sociologische verbeelding is het vermogen om afstand te nemen van onze dagelijkse
levens en er anders naar te kijken, los van de vertrouwde routines en met een frisse
blik.
Sociologische verbeelding bezit 3 componenten:
- Geschiedenis: samenleving is resultaat van historisch proces.
- Biografie: welke mensen vormen de samenleving?
- Sociale structuur: welke instituties bewaken de sociale orde?
2.1. Over eten en drinken
Mensen eten en drinken niet altijd en overal op dezelfde manier. Hoe mensen
omgaan met voedsel en drank is ingebed in de sociale en culturele context.
Ook binnen eenzelfde samenleving treffen we verschillen aan.
Door naar de manier van eten te kijken, worden sociale patronen zichtbaar.
Statussymbool is een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar als verwijzing
naar rijkdom, macht en prestige. Bv. Uniform van een politieagent.
Niet alleen de maatschappelijke rol van eten is veranderd, ook die van drinken.
Koffiedrinken bijvoorbeeld maakt deel van sociale rituelen en kreeg een symbolische
waarde.
2.2. Over sport
Vrijetijdsactiviteiten hebben ook een sociaal gekleurd kaartje. Duidelijk sociaal
verschil tussen goedkopere en duurdere sporten.
Sport is een drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen.
2.3. Over lifestyle en lijfstijl
Levensstijl of levenswijze is de manier van leven van een individu of een groep. Voor
de groep bestaat deze uit impliciete vanzelfsprekendheden die tot uiting komen in
sociale codes, wat tot uiting kan komen in aparte subculturen of sociale milieus.
1
,Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
2
,Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
2.4. Over liefde
Liefde is niet blind! Je partner komt waarschijnlijk uit hetzelfde sociale milieu; zelfde
levensbeschouwing, zelfde etnische herkomst, zelfde opleidingsniveau.
De sociologische oorzaken zijn dat met iemand uit dezelfde groep makkelijker te
praten valt, er een basis is voor gemeenschappelijke activiteiten en een kleiner risico
op conflicten. Ook is er een sociale druk van de omgeving.
Dit geeft spanning tussen de persoonlijke keuze en de sociale druk.
2.5. Contigent, maar niet arbitrair
Iets is contigent als het anders had kunnen zijn dan het nu is. Contingent is evenwel
niet hetzelfde als arbitrair of willekeurig. Het is niet omdat een bepaald gebruik of een
bepaalde handeling ook anders had kunnen zijn, dat er geen goede redenen bestaan
dat ze in onze samenleving die vorm aannemen en geen andere.
Samenleven is padafhankelijk.
Padafhankelijkheid: Gebeurtenissen uit het verleden zijn van invloed op latere
toestanden en ontwikkelingen.
Zelfde probleem, maar verschillende oplossingen door waarden en normen,
samenwerkingsverbanden en financiering.
3. EEN STAP VERDER
Common sense of gezond verstand bevat een losjes samenhangend stel van feiten,
waarnemingen, ervaringen, inzichten en ‘received wisdom’ (leren door te leven), dat
elk van ons heeft verworven en opgestapeld op haar levensweg. Het gaat om kennis
die op onze dagelijkse ervaringen is gebaseerd en aan de hand waarvan we zin
geven aan de situaties waarmee we worden geconfronteerd. Het gezond verstand is
praktisch van aard. Onmiddellijke antwoorden op concrete problemen.
3.1. Echtscheiding
Voorbeeld, lees handboek p30.
3.2. Zelfdoding
Voorbeeld, lees handboek p31.
ZELFMOORDSTUDIE VAN DURKHEIM p24 uitgelegd!
3
, Sociologie en sociaal werk 2022 Herman Loos
3.3. Arbeid
Ons beroep bepaalt in hoge mate onze sociale positie, onze sociale status en zelfs
onze identiteit.
Arbeidsethos = arbeid als hoogste goed voor individu en samenleving.
Latente deprivatiemodel: arbeid is meer dan enkel werk, het bezit een aantal latente,
verborgen functies.
- Tijdsstructurering
- Bron van sociale contacten en sociale ervaringen
- Collectieve doelstellingen
- Status (en identiteit) definitie van iemands positie in de samenleving
- Ontwikkelen en uitdrukken van competenties
Littekeneffect: hoe langer iemand werkloos is, hoe dramatischer voor de kansen om
ooit weer volwaardig geïntegreerd te raken op de arbeidsmarkt.
3.4. Ziekte en dood
Voorbeeld, lees p34 & 35
De levensverwachting is een statistisch begrip dat voor een bepaalde groep
individuen de verwachte (meestal aangeduid als gemiddelde) resterende levensduur
van een individu in die groep aangeeft. De groep bestaat bijvoorbeeld uit alle
mensen van een bepaalde leeftijd, of apart naar geslacht.
4. EEN EERSTE DEFINITIE VAN SOCIOLOGIE
Het gaat over sociaal handelen, over sociale interacties en relaties, over een sociale
omgeving die dat sociaal handelen beïnvloedt (en omgekeerd), over de (relatieve)
voorspelbaarheid van dat handelen, over mensen als sociaal product, over diverse
samenlevingsverbanden en over ‘de’ samenleving.
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren
bestudeert, in hun ontstaan, voortbestaan en veranderen en ook het sociaal
handelen van mensen in wisselwerking met deze patronen en structuren.
Sociaaleconomische status (SES): De positie die iemand inneemt op de sociale
ladder hangt samen met zijn of haar gezondheid. Deze positie bestaat uit een status-
en een klassencomponent. De statuscomponent verwijst naar het aanzien van
iemands positie, gesymboliseerd door een bepaalde leefstijl.
Sociaal handelen: Rechtstreeks of onrechtstreeks beïnvloeding door het handelen
van anderen. We gaan ons anders gedragen in elke situatie.
Sociale omstandigheden: Disciplines betrokken bij de onderlinge relaties van
individuen in een sociale omgeving.
Sociale integratie: Mate van harmonie of conflict tussen personen of groeperingen.
Sociale mobiliteit: De verandering in sociale positie van een persoon of groep binnen
de sociale stratificatie.
4
