Samenvatting Verbintenissenrecht – Deel V: Rechtsfeiten
V. Rechtsfeiten:
In artikel 5.3 BW heeft de wetgever zelf de bronnen van verbintenissen opgesomd. De bronnen van
verbintenissen zijn: rechtshandeling, wet, buitencontractuele aansprakelijkheid en de zogenaamde
oneigenlijke contracten. Nu de focus op de oneigenlijke contracten/quasi-contracten.
Het begrip oneigenlijke of quasi-contracten wordt geregeld door artikel 5.127 BW. Het is een vreemde
terminologie want er is geen toestemming van partijen vereist en meer gegrond op regels van het
buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht dan op contractenrecht. Een betere term zou zijn:
rechtsfeiten.
Vreemde woordkeuze: oneigenlijke contracten. Is het dan een contract? Het is geen contract, een
oneigenlijk contract. Het gaat om situaties die lijken op contractuele relaties en contractuele
verhoudingen, maar het zijn geen contracten, het zijn oneigenlijke contracten. De wetgever zegt dat
het daden zijn die een bron van verbintenissen zijn (ze doen verbintenissen ontstaan), je haalt er een
voordeel uit zonder dat je er recht op hebt. Somt de drie oneigenlijke contracten ook op. Dit werd in
het oud BW ook al geregeld behalve ongerechtvaardigde verrijking, maar wel aanvaard door
Cassatierechtspraak, nu verankert in boek 5 BW.
1. Zaakwaarneming:
Dit wordt geregeld door artikel 5.128 – 5.132 BW. De definitie volgens de doctrine/rechtsleer is:
vrijwillig, maar niet uit vrijgevigheid en evenmin uit eigen belang, verrichten van een handeling ter
behartiging van de belangen van een ander buiten een wettelijke of contractuele plicht om, met of
buiten weten van die andere, maar waarvan mag worden aangenomen dat die andere deze handeling
ook zou gesteld hebben ter behartiging van zijn eigen belangen. Bron van verbintenissen met
afweging: enerzijds billijkheid en belonen van altruïsme, anderzijds ongevraagd inmengen in
andermans zaken ontmoedigen.
Bijv. stel mijn buren zijn op vakantie voor een maand, er is plotseling een onaangekondigde
storm en in de tuin van mijn buren staat een tuinhuis met waardevolle spullen en het dak
vliegt weg. Ik probeer mijn buren te bereiken, maar ze nemen niet op. Ik moet ingrijpen want
anders waardevolle spullen beschadigd, ik probeer het dak te herstellen. Daarvoor moet ik
bepaalde materialen aankopen en daarna ga ik naar mijn buren: ik heb dat vrijwillig gedaan,
maar niet uit vrijgevigheid (ik wil de gemaakte kosten niet zelf dragen) en ter bescherming
van de belangen van mijn buren niet uit eigenbelang. Kan ik de gemaakte kosten op mijn
buren gaan verhalen? Er is geen contractuele relatie, we bevinden ons in een
buitencontractuele relatie. Er is een oneigenlijk contract, zaakwaarneming.
Er kan een grijze zone zijn (bijv. het is niet de bedoeling dat ik het tuinhuis ga schilderen van de buren
omdat ik het niet mooi vind).
Talrijke toepassingen:
De zaakwaarneming kent talrijke toepassingen in de rechtspraak:
Werknemer die bedrijfswagen laat takelen en herstellen. Bijv. werknemer die
bedrijfswagen heeft en laat wagen takelen, terwijl het een verplichting is van de
werkgever (gelet op het feit dat het een leasing is).
Brandweerkorps dat brand blust in gemeente waar hun verantwoordelijkheid niet rust.
1
, Betalen van andermans schuld (bv. levensgezel die begrafeniskosten betaalt ipv
erfgenamen). Bijv. koppel woont feitelijk samen, de man komt te overlijden en de vrouw
besluit de begrafenis te betalen. Moet die dat betalen? Neen, betalen begrafenis is een
last van nalatenschap. Partner is er juridisch gezien niet toe gehouden, want last van de
nalatenschap. Er is rechtspraak dat het kwalificeert als een natuurlijke verbintenis (bijv.
als het koppel al 25 jaar samenwoont en altijd voor elkaar heeft gezorgd, morele plicht
omzetten in een juridische verbintenis als het zo door de maatschappij algemeen wordt
aanvaard) of zaakwaarneming, zal afhangen van de rechter en de feitelijke
omstandigheden.
Huurder die (dringende) herstelling laat uitvoeren aan gehuurde goed. Bijv. verhuurder
moet ervoor zorgen dat huurder rustige genot heeft van verhuurder goed, verplichting
van verhuurder. Ik als huurder zie dat er een groot lek is en dat het water binnenstroomt
en ik kan de verhuurder niet bereiken. Ik zal de dringende herstelling laten uitvoeren ook
al ben ik er krachtens de overeenkomst niet toe verplicht. De huurder kan dan aanvoeren
dat er sprake is van zaakwaarneming.
Toepassingsvoorwaarden:
1. Inzicht om belangeloos te handelen (altruïstisch) om andermans belangen te behartigen. Met
ander woorden de zaakwaarneming is een belangenbehartiging. Eerste plaats: behartiging
van andermans belangen. Altruïstisch handelen, niet handelen uit eigenbelang, maar
voornamelijk ter bescherming van andermans belang. Handelen uit mixed interests is
voldoende, als behartiging andermans belang doorweegt. Vaak zal het een mix zijn: deels
eigenbelang en deels andermans belang (bijv. kapot dak herstellen van de buren om hen te
helpen, maar ook omdat de brokstukken in mijn tuin belanden). Geen probleem voor de
rechtspraak, zolang je in hoofdzaak handelt ter behartiging van andermans belangen.
Beoordeling in abstracto, zonder dat je noodzakelijkerwijze kennis hebt van identiteit
belanghebbende. Het kan ook gebeuren in aanwezigheid belanghebbende, als deze zich niet
verzet. Dit kan gebeuren in aanwezigheid van de belanghebbende (je hoeft die zijn identiteit
ook niet te kennen). Bijv. brand breekt uit en ik hoor iemand roepen en ik loop het gebouw
binnen om te helpen, ik ken de identiteit niet en het gebeurt in aanwezigheid van de
belanghebbende. Dit kan met kosten gepaard gaan en dat brengt kosten mee voor mij en ik
zal die willen verhalen op de persoon in kwestie.
Het heeft betrekking op vermogensrechtelijke of extrapatrimoniale belangen. Belangen
wordt hier ruim geïnterpreteerd.
2. Vrijwillig gehandeld, niet op grond van de wet, rechterlijke uitspraak of overeenkomst tenzij
men meer doet dan waartoe men gehouden was. Vrijwillig, niet toe verplicht/gedwongen.
Maar wat met artikel 422bis Sw.? Volgens de Memorie van Toelichting is het geen beletsel
voor de zaakwaarneming. Bijv. ik wandel in het park en iemand in de vijver gevallen, in nood.
Ik ben strafrechtelijk verplicht die te helpen, als ik dat niet doe dan misschien schuldig aan
schuldig verzuim. In de rechtspraak lang moeite mee op burgerrechtelijk vlak, je bent
verplicht te helpen op grond van de wet (als je schade oploopt bij het helpen, dan kan je je
niet verhalen op de belanghebbende want ik was ertoe verplicht op grond van artikel 422bis).
De rechtspraak heeft er geen antwoord op.
2
V. Rechtsfeiten:
In artikel 5.3 BW heeft de wetgever zelf de bronnen van verbintenissen opgesomd. De bronnen van
verbintenissen zijn: rechtshandeling, wet, buitencontractuele aansprakelijkheid en de zogenaamde
oneigenlijke contracten. Nu de focus op de oneigenlijke contracten/quasi-contracten.
Het begrip oneigenlijke of quasi-contracten wordt geregeld door artikel 5.127 BW. Het is een vreemde
terminologie want er is geen toestemming van partijen vereist en meer gegrond op regels van het
buitencontractueel aansprakelijkheidsrecht dan op contractenrecht. Een betere term zou zijn:
rechtsfeiten.
Vreemde woordkeuze: oneigenlijke contracten. Is het dan een contract? Het is geen contract, een
oneigenlijk contract. Het gaat om situaties die lijken op contractuele relaties en contractuele
verhoudingen, maar het zijn geen contracten, het zijn oneigenlijke contracten. De wetgever zegt dat
het daden zijn die een bron van verbintenissen zijn (ze doen verbintenissen ontstaan), je haalt er een
voordeel uit zonder dat je er recht op hebt. Somt de drie oneigenlijke contracten ook op. Dit werd in
het oud BW ook al geregeld behalve ongerechtvaardigde verrijking, maar wel aanvaard door
Cassatierechtspraak, nu verankert in boek 5 BW.
1. Zaakwaarneming:
Dit wordt geregeld door artikel 5.128 – 5.132 BW. De definitie volgens de doctrine/rechtsleer is:
vrijwillig, maar niet uit vrijgevigheid en evenmin uit eigen belang, verrichten van een handeling ter
behartiging van de belangen van een ander buiten een wettelijke of contractuele plicht om, met of
buiten weten van die andere, maar waarvan mag worden aangenomen dat die andere deze handeling
ook zou gesteld hebben ter behartiging van zijn eigen belangen. Bron van verbintenissen met
afweging: enerzijds billijkheid en belonen van altruïsme, anderzijds ongevraagd inmengen in
andermans zaken ontmoedigen.
Bijv. stel mijn buren zijn op vakantie voor een maand, er is plotseling een onaangekondigde
storm en in de tuin van mijn buren staat een tuinhuis met waardevolle spullen en het dak
vliegt weg. Ik probeer mijn buren te bereiken, maar ze nemen niet op. Ik moet ingrijpen want
anders waardevolle spullen beschadigd, ik probeer het dak te herstellen. Daarvoor moet ik
bepaalde materialen aankopen en daarna ga ik naar mijn buren: ik heb dat vrijwillig gedaan,
maar niet uit vrijgevigheid (ik wil de gemaakte kosten niet zelf dragen) en ter bescherming
van de belangen van mijn buren niet uit eigenbelang. Kan ik de gemaakte kosten op mijn
buren gaan verhalen? Er is geen contractuele relatie, we bevinden ons in een
buitencontractuele relatie. Er is een oneigenlijk contract, zaakwaarneming.
Er kan een grijze zone zijn (bijv. het is niet de bedoeling dat ik het tuinhuis ga schilderen van de buren
omdat ik het niet mooi vind).
Talrijke toepassingen:
De zaakwaarneming kent talrijke toepassingen in de rechtspraak:
Werknemer die bedrijfswagen laat takelen en herstellen. Bijv. werknemer die
bedrijfswagen heeft en laat wagen takelen, terwijl het een verplichting is van de
werkgever (gelet op het feit dat het een leasing is).
Brandweerkorps dat brand blust in gemeente waar hun verantwoordelijkheid niet rust.
1
, Betalen van andermans schuld (bv. levensgezel die begrafeniskosten betaalt ipv
erfgenamen). Bijv. koppel woont feitelijk samen, de man komt te overlijden en de vrouw
besluit de begrafenis te betalen. Moet die dat betalen? Neen, betalen begrafenis is een
last van nalatenschap. Partner is er juridisch gezien niet toe gehouden, want last van de
nalatenschap. Er is rechtspraak dat het kwalificeert als een natuurlijke verbintenis (bijv.
als het koppel al 25 jaar samenwoont en altijd voor elkaar heeft gezorgd, morele plicht
omzetten in een juridische verbintenis als het zo door de maatschappij algemeen wordt
aanvaard) of zaakwaarneming, zal afhangen van de rechter en de feitelijke
omstandigheden.
Huurder die (dringende) herstelling laat uitvoeren aan gehuurde goed. Bijv. verhuurder
moet ervoor zorgen dat huurder rustige genot heeft van verhuurder goed, verplichting
van verhuurder. Ik als huurder zie dat er een groot lek is en dat het water binnenstroomt
en ik kan de verhuurder niet bereiken. Ik zal de dringende herstelling laten uitvoeren ook
al ben ik er krachtens de overeenkomst niet toe verplicht. De huurder kan dan aanvoeren
dat er sprake is van zaakwaarneming.
Toepassingsvoorwaarden:
1. Inzicht om belangeloos te handelen (altruïstisch) om andermans belangen te behartigen. Met
ander woorden de zaakwaarneming is een belangenbehartiging. Eerste plaats: behartiging
van andermans belangen. Altruïstisch handelen, niet handelen uit eigenbelang, maar
voornamelijk ter bescherming van andermans belang. Handelen uit mixed interests is
voldoende, als behartiging andermans belang doorweegt. Vaak zal het een mix zijn: deels
eigenbelang en deels andermans belang (bijv. kapot dak herstellen van de buren om hen te
helpen, maar ook omdat de brokstukken in mijn tuin belanden). Geen probleem voor de
rechtspraak, zolang je in hoofdzaak handelt ter behartiging van andermans belangen.
Beoordeling in abstracto, zonder dat je noodzakelijkerwijze kennis hebt van identiteit
belanghebbende. Het kan ook gebeuren in aanwezigheid belanghebbende, als deze zich niet
verzet. Dit kan gebeuren in aanwezigheid van de belanghebbende (je hoeft die zijn identiteit
ook niet te kennen). Bijv. brand breekt uit en ik hoor iemand roepen en ik loop het gebouw
binnen om te helpen, ik ken de identiteit niet en het gebeurt in aanwezigheid van de
belanghebbende. Dit kan met kosten gepaard gaan en dat brengt kosten mee voor mij en ik
zal die willen verhalen op de persoon in kwestie.
Het heeft betrekking op vermogensrechtelijke of extrapatrimoniale belangen. Belangen
wordt hier ruim geïnterpreteerd.
2. Vrijwillig gehandeld, niet op grond van de wet, rechterlijke uitspraak of overeenkomst tenzij
men meer doet dan waartoe men gehouden was. Vrijwillig, niet toe verplicht/gedwongen.
Maar wat met artikel 422bis Sw.? Volgens de Memorie van Toelichting is het geen beletsel
voor de zaakwaarneming. Bijv. ik wandel in het park en iemand in de vijver gevallen, in nood.
Ik ben strafrechtelijk verplicht die te helpen, als ik dat niet doe dan misschien schuldig aan
schuldig verzuim. In de rechtspraak lang moeite mee op burgerrechtelijk vlak, je bent
verplicht te helpen op grond van de wet (als je schade oploopt bij het helpen, dan kan je je
niet verhalen op de belanghebbende want ik was ertoe verplicht op grond van artikel 422bis).
De rechtspraak heeft er geen antwoord op.
2
