Introductie & principes
Het begrip belasting
Belasting = een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage aan personen of feiten die een
band hebben met het territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd is om diensten van
algemeen nut te financieren. Opgelet: benaming van de bijdrage is niet relevant.
vb. solidariteitsbijdrage.
Door de overheid:
- opgelegd door de overheid als enige drager van soevereiniteit
- federale overheid: gewest, gemeenschap, provincie en gemeente
- FOD financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren.
Eenzijdig en verplicht:
- geen keuzemogelijkheid (openbare orde)
- Waarom? Economische redenen: risico op marktfalen bij publieke goederen en schaalvoordelen
- niet alle betalingen aan de overheid zijn echter belastingen
- sancties en dwangmaatregelen
Territorialiteit:
- gevolg van soevereiniteit
- overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (nexus) is met het territorium
- digitale economie?
Voor algemeen nut:
- uitgave dient om kosten van de overheid te dekken
- politieke discretionair
- afwezigheid aanwijsbare en individuele tegenprestatie
Andere heffingen en bijzondere categorieën
Retributie = vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang begunstigde
(geïndividualiseerde dienst).
- is geen belasting
- je doet een beroep op een dienst uit eigen belang (vb. tolgelden, haven- en kadegelden)
- het bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende dienst
Sociale zekerheidsbijdrage = gesteund op het solidariteits- en het
verzekeringsbeginsel (bijdrageplicht schept recht op ontvangst voordelen),
viseren specifieke aanwending (bepaalde uitgaven).
“Een voldoende relevante band bestaat tussen de bijdrageplichtigen en het
collectief der sociaal verzekerden van wie de sociale bescherming mede door de
bijdrage wordt gefinancierd”.
Niet betaald aan FOD financiën maar aan parastatale instellingen belast met
inning ervan.
Inning door RSZ-instellingen.
Geen jaarlijkse wettelijke controle door het parlement.
Verhaalbelasting = verplichte heffing door de overheid nav specifieke prestaties, ook wanner
belastingplichtige er geen specifiek voordeel uit halen (onweerlegbaar vermoeden).
- geen individueel beslissingsmoment door de betaler dus niet vermijdbaar
- vb. aanleg riolering
,Directe belasting = raakt een voortdurende toestand en wordt periodiek geïnd via aanslag lastens diegene die
zich in belastbare toestand bevindt.
vb. personenbelasting, vennootschapsbelasting.
Indirecte belasting = treft een voorbijgaand feit of rechtshandeling en wordt afzonderlijk per transactie geïnd.
vb. erfbelasting, btw.
Niet afwentelbare belasting = economisch gedragen door degene die de wet aanduidt als schuldenaar.
vb. erfbelasting, personenbelasting.
Afwentelbare belasting = de wettelijke schuldenaar wentelt de kost economisch af (geheel/gedeeltelijk) op
een derde.
vb. accijnzen, douanerechten.
Dubbele belasting
● Juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in hoofde van dezelfde persoon
tweemaal aan dezelfde belasting onderworpen.
○ Doet zich vooral voor bij grensoverschrijdende investeringen/activiteiten (nexus)
● Economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in hoofde van twee verschillende
personen tweemaal aan belasting onderworpen.
○ vb. betaling van een vergoeding voor diensten die niet aftrekbaar is bij de betaler maar toch
belastbaar is bij de genieter.
Belastingontwijking en belastingontduiking
Belastingontduiking (fiscale fraude) is het opzettelijk ontwijken van wettelijk verschuldigde belasting.
Twee vereiste elementen:
1. materieel element: inbreuk op de fiscale wetgeving.
2. intentioneel element: het opzet om belasting te ontwijken.
vb. fictieve kosten of inkomsten, prijsbewimpeling.
Belastingontwijking is geen misdrijf. Er is een intentioneel element (bedoeling om belasting te verminderen),
maar geen materieel element (geen inbreuk op de wet).
vb. onthouding of substitutie.
⇒ belastingontwijking is dus niet strafbaar, maar kan wel door de wetgever worden tegengegaan (vb.
algemene en bijzondere antimisbruikbepalingen).
Waarom belasten?
Functies van de belasting:
Financiële functie: financiering van diensten van algemeen nut.
Herverdelende functie: aanbrengen van wijzigingen in verdeling van economische middelen binnen de
bevolking.
- progressieve belastingen en belastingvrije som draagkrachtbeginsel
- belastbaar voorwerp; belasten van inkomsten uit arbeid of kapitaal; vermogens(winst)belasting
Manieren om vermogen te belasten:
- vruchten belasten
- vermogenswinstbelasting
- vermogensbelasting
Gedragssturende functie: wenselijk gedrag stimuleren door er een fiscaal voordeel aan te
verbinden/onwenselijk gedrag ontmoedigen door fiscaal nadelig te maken.
- complexiteit van regelgeving
- functies van belastingen communiceren met elkaar; gedrag demotiveren = afname fiscale ontvangsten
Rechtvaardiging belasting
Omwille van de functies van de belasting wordt het bestaan ervan maar zelden in vraag gesteld:
● Het betreft voornamelijk een politiek-filosofische vraag die vanuit de verschillende stromingen
benaderd wordt (welke rol moet de overheid bekleden? Hoe absoluut is het eigendomsrecht?).
, ○ profijtbeginsel: persoon die voordeel haalt uit een overheidsdienst moet bijdragen aan deze
overheidsdienst (sociaal contract).
○ soevereiniteit: het individu maakt deel uit van een gemeenschap en is daarom onderworpen
aan de soevereiniteit van de overheid.
■ het algemeen belang rechtvaardigt het bestaan van belastingen, niet het individuele
voordeel.
Hoe belasten?
Beginselen van het belastingrecht:
Er bestaat geen uniforme lijst van vereisten waaraan een goed belastingstelsel moet voldoen of aan moet
beantwoorden: historisch wordt vaak teruggegrepen op de beginselen van Adam Smith.
- billijkheid
- rechtszekerheid
- praktische uitvoerbaarheid
- efficiëntie
Er bestaat geen uniforme lijst van vereisten waaraan een goed belastingstelsel moet voldoen of aan moet
beantwoorden: vanuit een juridisch oogpunt kunnen een aantal beginselen opgesomd worden die bepalen hoe
een belasting vormgegeven moet worden:
- het legaliteitsbeginsel
- het eenjarigheidsbeginsel
- het gelijkheidsbeginsel
- het openbare-orde karakter van de fiscale wet
- het verbod op retroactiviteit
- algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Het fiscaal legaliteitsbeginsel
= de invoering van een belasting of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet: no taxation
without representation.
De wetgevende macht moet de essentiële bestanddelen van de belasting bepalen
- vastellen van subject/object/belastbare grondslag/tarief/modaliteiten van een belasting
Het bepalen van niet-essentiële bestanddelen hoeft niet bij de wetgevende macht te liggen.
- vaststellen van de aangiftetermijnen, de wijze van aangifte
Het uitvoeren van de belastingwetten is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende macht.
- de uitvoerende macht zorgt ervoor dat de belastingwetten worden nageleefd.
- de koning maakt besluiten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de wetten
- interpretatie en toepassing van de wet verduidelijken kan door de administratie voorzien worden
Uitzonderingen op het fiscale legaliteitsbeginsel
- De delegatie van het bepalen van een essentiële bestanddelen van een belastingwet kan in bepaalde
situaties door de uitvoerende macht.
- noodzaak
- machtiging 'uitdrukkelijk' en 'ondubbelzinnig'
- wettelijke bekrachtiging vb. volmacht wetten en kaderwetten
Gevolgen van het fiscale legaliteitsbeginsel
- de fiscale wet moet strikt geïnterpreteerd worden
- indien een fiscaalrechtelijke bepaling onduidelijk is moet gekeken worden naar de bedoeling
van de wetgever (ratio legis)
- de fiscale administratie mag niet afwijken van de wet
- de fiscale wet mag niet naar analogie geïnterpreteerd worden
Het fiscaal eenjarigheidsbeginsel
= vloeit voort uit het fiscaal legaliteitsbeginsel.
Belastingheffing door de uitvoerende vereist de jaarlijkse fiscale machtiging van de wetgevende macht aan de
uitvoerende macht.
, Vrijstellingen, verminderingen en fiscale voorrechten kunnen slechts door een wet geïntroduceerd worden.
- Verbonden met het fiscaal legaliteitsbeginsel
- De naleving van het gelijkheidsbeginsel vormt niet steeds een zwart-wit benadering.
Een belasting moet het gelijkheidsbeginsel respecteren: iedere belastingplichtige is gelijk voor de wet.
- Stap 1: zijn situaties vergelijkbaar (in het licht van de regel)
- Stap 2: kan een verschillende behandeling van vergelijkbare belastingplichtigen gerechtvaardigd
worden?
Belastingen zijn van fundamenteel belang om de werking van de overheid te financieren.
- Omwille van dit fundamentele belang zijn fiscale wetten van openbare orde: dit heeft belangrijke
gevolgen
- De fiscale wet is dwingend: zij moet toegepast worden ook al zijn de gevolgen onaangenaam
- De administratie mag omwille van het dwingend karakter niet afwijken van de fiscale wet
Het verbod op retroactive wetgeving
De fiscale wet kan enkel uitwerking hebben voor de toekomst.
- Is niet in Belgische grondwet opgenomen
- Grondwettelijk hof heeft het rechtszekerheidsbeginsel gekoppeld aan het gelijkheidsbeginsel
- Een fiscale wet is retroactief wanneer zij van toepassing is op feiten, handelingen of toestanden
die definitief voltrokken zijn op het moment waarop de wet in werking is getreden.
Centrale vraag: wanneer is een feit definitief voltrokken?
Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Bij het uitoefenen van haar bevoegdheden moet de administratie de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur naleven.
- vertrouwensbeginsel: de overheid moet de gerechtvaardigde verwachtingen die ze bij burgers opwerkt
honoreren.
- geen zwart-wit verhaal
Invloed van internationaal en Europees recht
Introduceert ook grenzen waarmee de Belgische wetgever rekening moet houden.
Verbintenissen van België via internationale verdragen:
- Dubbelbelastingverdragen: instrumenten die de problematiek rond inkomstenbelastingen in
grensoverschrijdende situaties wensen op te lossen.
EU-recht:
- Primair unierecht: Belgische fiscale wetgeving moet in overeenstemming zijn met het primaire recht
van de EU.
- Fundamentele vrijheden, verbod op staatssteun
- Secundair unierecht: Belgische fiscaal recht krijgt vorm door de omzetting van Europese richtlijnen.
Fundamentele rechten:
- het belang van mensenrechten op vlak van fiscaliteit is de laatste jaren erg toegenomen: EVRM
- recht op eigendom
- recht op een eerlijk proces (Engel-criteria)
- Non bis in idem
Het begrip belasting
Belasting = een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage aan personen of feiten die een
band hebben met het territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd is om diensten van
algemeen nut te financieren. Opgelet: benaming van de bijdrage is niet relevant.
vb. solidariteitsbijdrage.
Door de overheid:
- opgelegd door de overheid als enige drager van soevereiniteit
- federale overheid: gewest, gemeenschap, provincie en gemeente
- FOD financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren.
Eenzijdig en verplicht:
- geen keuzemogelijkheid (openbare orde)
- Waarom? Economische redenen: risico op marktfalen bij publieke goederen en schaalvoordelen
- niet alle betalingen aan de overheid zijn echter belastingen
- sancties en dwangmaatregelen
Territorialiteit:
- gevolg van soevereiniteit
- overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (nexus) is met het territorium
- digitale economie?
Voor algemeen nut:
- uitgave dient om kosten van de overheid te dekken
- politieke discretionair
- afwezigheid aanwijsbare en individuele tegenprestatie
Andere heffingen en bijzondere categorieën
Retributie = vergoeding voor tegenprestatie door overheid in rechtstreeks en onmiddellijk belang begunstigde
(geïndividualiseerde dienst).
- is geen belasting
- je doet een beroep op een dienst uit eigen belang (vb. tolgelden, haven- en kadegelden)
- het bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende dienst
Sociale zekerheidsbijdrage = gesteund op het solidariteits- en het
verzekeringsbeginsel (bijdrageplicht schept recht op ontvangst voordelen),
viseren specifieke aanwending (bepaalde uitgaven).
“Een voldoende relevante band bestaat tussen de bijdrageplichtigen en het
collectief der sociaal verzekerden van wie de sociale bescherming mede door de
bijdrage wordt gefinancierd”.
Niet betaald aan FOD financiën maar aan parastatale instellingen belast met
inning ervan.
Inning door RSZ-instellingen.
Geen jaarlijkse wettelijke controle door het parlement.
Verhaalbelasting = verplichte heffing door de overheid nav specifieke prestaties, ook wanner
belastingplichtige er geen specifiek voordeel uit halen (onweerlegbaar vermoeden).
- geen individueel beslissingsmoment door de betaler dus niet vermijdbaar
- vb. aanleg riolering
,Directe belasting = raakt een voortdurende toestand en wordt periodiek geïnd via aanslag lastens diegene die
zich in belastbare toestand bevindt.
vb. personenbelasting, vennootschapsbelasting.
Indirecte belasting = treft een voorbijgaand feit of rechtshandeling en wordt afzonderlijk per transactie geïnd.
vb. erfbelasting, btw.
Niet afwentelbare belasting = economisch gedragen door degene die de wet aanduidt als schuldenaar.
vb. erfbelasting, personenbelasting.
Afwentelbare belasting = de wettelijke schuldenaar wentelt de kost economisch af (geheel/gedeeltelijk) op
een derde.
vb. accijnzen, douanerechten.
Dubbele belasting
● Juridische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in hoofde van dezelfde persoon
tweemaal aan dezelfde belasting onderworpen.
○ Doet zich vooral voor bij grensoverschrijdende investeringen/activiteiten (nexus)
● Economische dubbele belasting: dezelfde belastbare basis wordt in hoofde van twee verschillende
personen tweemaal aan belasting onderworpen.
○ vb. betaling van een vergoeding voor diensten die niet aftrekbaar is bij de betaler maar toch
belastbaar is bij de genieter.
Belastingontwijking en belastingontduiking
Belastingontduiking (fiscale fraude) is het opzettelijk ontwijken van wettelijk verschuldigde belasting.
Twee vereiste elementen:
1. materieel element: inbreuk op de fiscale wetgeving.
2. intentioneel element: het opzet om belasting te ontwijken.
vb. fictieve kosten of inkomsten, prijsbewimpeling.
Belastingontwijking is geen misdrijf. Er is een intentioneel element (bedoeling om belasting te verminderen),
maar geen materieel element (geen inbreuk op de wet).
vb. onthouding of substitutie.
⇒ belastingontwijking is dus niet strafbaar, maar kan wel door de wetgever worden tegengegaan (vb.
algemene en bijzondere antimisbruikbepalingen).
Waarom belasten?
Functies van de belasting:
Financiële functie: financiering van diensten van algemeen nut.
Herverdelende functie: aanbrengen van wijzigingen in verdeling van economische middelen binnen de
bevolking.
- progressieve belastingen en belastingvrije som draagkrachtbeginsel
- belastbaar voorwerp; belasten van inkomsten uit arbeid of kapitaal; vermogens(winst)belasting
Manieren om vermogen te belasten:
- vruchten belasten
- vermogenswinstbelasting
- vermogensbelasting
Gedragssturende functie: wenselijk gedrag stimuleren door er een fiscaal voordeel aan te
verbinden/onwenselijk gedrag ontmoedigen door fiscaal nadelig te maken.
- complexiteit van regelgeving
- functies van belastingen communiceren met elkaar; gedrag demotiveren = afname fiscale ontvangsten
Rechtvaardiging belasting
Omwille van de functies van de belasting wordt het bestaan ervan maar zelden in vraag gesteld:
● Het betreft voornamelijk een politiek-filosofische vraag die vanuit de verschillende stromingen
benaderd wordt (welke rol moet de overheid bekleden? Hoe absoluut is het eigendomsrecht?).
, ○ profijtbeginsel: persoon die voordeel haalt uit een overheidsdienst moet bijdragen aan deze
overheidsdienst (sociaal contract).
○ soevereiniteit: het individu maakt deel uit van een gemeenschap en is daarom onderworpen
aan de soevereiniteit van de overheid.
■ het algemeen belang rechtvaardigt het bestaan van belastingen, niet het individuele
voordeel.
Hoe belasten?
Beginselen van het belastingrecht:
Er bestaat geen uniforme lijst van vereisten waaraan een goed belastingstelsel moet voldoen of aan moet
beantwoorden: historisch wordt vaak teruggegrepen op de beginselen van Adam Smith.
- billijkheid
- rechtszekerheid
- praktische uitvoerbaarheid
- efficiëntie
Er bestaat geen uniforme lijst van vereisten waaraan een goed belastingstelsel moet voldoen of aan moet
beantwoorden: vanuit een juridisch oogpunt kunnen een aantal beginselen opgesomd worden die bepalen hoe
een belasting vormgegeven moet worden:
- het legaliteitsbeginsel
- het eenjarigheidsbeginsel
- het gelijkheidsbeginsel
- het openbare-orde karakter van de fiscale wet
- het verbod op retroactiviteit
- algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Het fiscaal legaliteitsbeginsel
= de invoering van een belasting of een belastingvrijstelling moet zijn oorsprong vinden in een wet: no taxation
without representation.
De wetgevende macht moet de essentiële bestanddelen van de belasting bepalen
- vastellen van subject/object/belastbare grondslag/tarief/modaliteiten van een belasting
Het bepalen van niet-essentiële bestanddelen hoeft niet bij de wetgevende macht te liggen.
- vaststellen van de aangiftetermijnen, de wijze van aangifte
Het uitvoeren van de belastingwetten is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende macht.
- de uitvoerende macht zorgt ervoor dat de belastingwetten worden nageleefd.
- de koning maakt besluiten die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de wetten
- interpretatie en toepassing van de wet verduidelijken kan door de administratie voorzien worden
Uitzonderingen op het fiscale legaliteitsbeginsel
- De delegatie van het bepalen van een essentiële bestanddelen van een belastingwet kan in bepaalde
situaties door de uitvoerende macht.
- noodzaak
- machtiging 'uitdrukkelijk' en 'ondubbelzinnig'
- wettelijke bekrachtiging vb. volmacht wetten en kaderwetten
Gevolgen van het fiscale legaliteitsbeginsel
- de fiscale wet moet strikt geïnterpreteerd worden
- indien een fiscaalrechtelijke bepaling onduidelijk is moet gekeken worden naar de bedoeling
van de wetgever (ratio legis)
- de fiscale administratie mag niet afwijken van de wet
- de fiscale wet mag niet naar analogie geïnterpreteerd worden
Het fiscaal eenjarigheidsbeginsel
= vloeit voort uit het fiscaal legaliteitsbeginsel.
Belastingheffing door de uitvoerende vereist de jaarlijkse fiscale machtiging van de wetgevende macht aan de
uitvoerende macht.
, Vrijstellingen, verminderingen en fiscale voorrechten kunnen slechts door een wet geïntroduceerd worden.
- Verbonden met het fiscaal legaliteitsbeginsel
- De naleving van het gelijkheidsbeginsel vormt niet steeds een zwart-wit benadering.
Een belasting moet het gelijkheidsbeginsel respecteren: iedere belastingplichtige is gelijk voor de wet.
- Stap 1: zijn situaties vergelijkbaar (in het licht van de regel)
- Stap 2: kan een verschillende behandeling van vergelijkbare belastingplichtigen gerechtvaardigd
worden?
Belastingen zijn van fundamenteel belang om de werking van de overheid te financieren.
- Omwille van dit fundamentele belang zijn fiscale wetten van openbare orde: dit heeft belangrijke
gevolgen
- De fiscale wet is dwingend: zij moet toegepast worden ook al zijn de gevolgen onaangenaam
- De administratie mag omwille van het dwingend karakter niet afwijken van de fiscale wet
Het verbod op retroactive wetgeving
De fiscale wet kan enkel uitwerking hebben voor de toekomst.
- Is niet in Belgische grondwet opgenomen
- Grondwettelijk hof heeft het rechtszekerheidsbeginsel gekoppeld aan het gelijkheidsbeginsel
- Een fiscale wet is retroactief wanneer zij van toepassing is op feiten, handelingen of toestanden
die definitief voltrokken zijn op het moment waarop de wet in werking is getreden.
Centrale vraag: wanneer is een feit definitief voltrokken?
Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Bij het uitoefenen van haar bevoegdheden moet de administratie de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur naleven.
- vertrouwensbeginsel: de overheid moet de gerechtvaardigde verwachtingen die ze bij burgers opwerkt
honoreren.
- geen zwart-wit verhaal
Invloed van internationaal en Europees recht
Introduceert ook grenzen waarmee de Belgische wetgever rekening moet houden.
Verbintenissen van België via internationale verdragen:
- Dubbelbelastingverdragen: instrumenten die de problematiek rond inkomstenbelastingen in
grensoverschrijdende situaties wensen op te lossen.
EU-recht:
- Primair unierecht: Belgische fiscale wetgeving moet in overeenstemming zijn met het primaire recht
van de EU.
- Fundamentele vrijheden, verbod op staatssteun
- Secundair unierecht: Belgische fiscaal recht krijgt vorm door de omzetting van Europese richtlijnen.
Fundamentele rechten:
- het belang van mensenrechten op vlak van fiscaliteit is de laatste jaren erg toegenomen: EVRM
- recht op eigendom
- recht op een eerlijk proces (Engel-criteria)
- Non bis in idem
