1: Gedrag
Wat ons definieerd is ons groot brein.
Homo sapiens; een bijzonder paradox
- intelligent, sociaal
- zelfzuchtig, strategisch
- hulpvaardig, meevoelend
Wie is de homo sapiens?
Groot brein: lange kindertijd: kunst/taal/abstractie.
Paradoxaal gedrag = gedrag dat onlogisch of tegenstrijdig lijkt.
Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot
geweld, destructie.
Grote ecologische voetafdruk.
Gedragswetenschappen zijn een huwelijk tussen rationalisme en empirie.
Rationalisme: theorievorming
Empire: dataverzameling
Structuralisme: W. Wundt
- Experimentele analyse van de onderdelen van het bewustzijn.
- Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
Functionalisme: W. James
- Onderzoekt functie van het bewustzijn.
- Invloed van het Darwinisme: het bewustzijn heeft overlevingswaarde.
Conflict leidt tot waaier van wetenschappelijke benaderingen.
Behaviorisme: B. F. Skinner
- Bestudeert enkel het observeerbare gedrag.
- Alles is aangeleerd, vrije wil is een illusie.
Psychodynamica: S. Freud
- Bestudeert de onbewuste drijfveren van het gedrag.
Humanisme: C. Rogers
- Mensen zijn veranderbaar.
- Focus op zelfrealisatie.
,Moderne benaderingen:
Biologische:
Gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en biochemische processen.
Cognitieve:
Hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen en verwerkt?
Evolutionaire:
Evolutie door selectie; bestudeert universele tendensen; berust op assumpties uit het
verleden.
Socio-culturele:
Gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context.
Waarom gedragswetenschappen voor economen?
1. Begrip voor economische anomalieën
Afkeer voor onrechtvaardigheid.
Vertrouwen (fundament van coöperatie).
Belang van verhalen.
2. Gedrag en bedrijfskunde
Werknemers zijn ‘human resources’
Hawthorne studies: Werkcondities beïnvloeden productiviteit via hun invloed op de
verwachtingen van werknemers.
3. Een goede theorie is domeinoverschrijdend en biedt toepassingsmogelijkheden in
diverse uiteenlopende gebieden.
Voorbeeld: belang controlegevoel
- Effect van stress op tumorgroei
- Controleverlies draagt bij tot:
- Medisch: aangeleerde hulpeloosheid.
- Maatschappelijk: passieve houding van daklozen en werklozen; argwaan tov
vaccins.
- Controlegevoel draagt bij tot:
- Medisch: minder gezondheidsproblemen.
- Economisch: succesvolle CEO’s; productievere werknemers.
=> Niets is zo praktisch als een goede theorie.
, 2: De biologische basis van het gedrag
Doelstellingen
Begrip opbrengen voor de biologie achter het menselijk gedrag. Daarvoor bestuderen we:
1. Kernideeën in de evolutieleer: evolutie via natuurlijke selectie,
verwantschapsselectie, seksuele selectie, culturele groepsselectie.
2. Genetische en epigenetische overerving.
3. De sociale hersenen hypothese.
4. De hersenen sturen gedrag: organisatie en werking van het zenuwstelsel;
5. Economie in het brein (neuro economie)
1. Kernideeën in de evolutieleer
Pleistoceen + Holoceen
Charles darwin bestudeert verschillende dingen:
- Individuen in een populatie verschillen in eigenschappen.
- Deze eigenschappen hebben een erfelijk component.
- In de omgeving van de populatie heerst er competitie.
- Sommige eigenschappen bieden een omgeving-specifiek competitief voordeel.
- Individuen met een competitief voordeel hebben meer nageslacht.
- De genen die bijdragen tot de eigenschappen met meer voortplantingssucces nemen
toe in de populatie.
Adaptatie: een erfelijke eigenschap die toeneemt in een populatie en (1) door natuurlijke
selectie tot stand komt, en (2) de fitness van een individu vermeerdert.
Fitness (kwantitatief): aantal afstammelingen van een individu (dankzij de adaptieve
eigenschap) per generatie in vergelijking met het aantal afstammelingen in de gehele
populatie voor die generatie.
= evolutionaire eenheidsmunt
, In hoeverre is het gedrag van mensen adaptief?
Sommige gedragingen moeilijk te verklaren met natuurlijke selectie:
- mensen houden rekening met het lot van anderen.
- Gedrag vertoont vaak contra-adaptieve neigingen
overdreven consumptie, extreem risicogedrag, conformeren aan sociale normen.
Evolutie via verwantschapsselectie.
Natuurlijke selectie op basis van inclusieve fitness = de som van het individueel
voortplantingssucces + het voortplantingssucces van alle verwanten die dezelfde genen
hebben.
Geldt als één van de verklaringsgronden voor altruïsme (sociale insecten)
Wet van Hamilton: altruïsme kan bestaan wanneer
C<Bxr
C = fitness kost van de weldoener
B = fitness voordeel van de ontvanger
r = graad van verwantschap
Evolutie via seksuele selectie
Komt voor bij de competitie voor seksuele partners.
Sommige eigenschappen bieden een voordeel bij het aantrekken van een partner.
- competitieve eigenschappen: voordeel om rivaal uit te schakelen; berust op agressie
(steenbok hoorns)
- begerenswaardige eigenschappen: voordeel om als partner verkozen te worden
(pauwenstaart)
Wanneer het erfelijk is, verhogen ze de fitness omdat hun voordeel bij de voortplanting
mogelijke nadelen op andere gebieden overtreft.
Via seksuele selectie kan een eigenschap die ogenschijnlijk niet fit is, toch voortbestaan.
Culturele groepsselectie en gen-cultuur co-evolutie
Vervangt de gedebatteerde groepselectie om altruisme te verklaren.
Met cultuur kan een altruïstische eigenschap die indruist tegen het individueel belang toch
afgedwongen worden.
Evolutie van culturele normen is veel sneller dan evolutie van genen.
Gen-cultuur co-evolutie:
vb. melksuikers verteren en veeteelt;
empathie en coöperatieve kinderzorg (allo-ouders)
2. Genetische en epigenetische overerving
Bevruchting + baarmoeder + kinderjaren
Er zijn geen systematische genetische verschillen tussen groepen
→ Hoe dragen genen dan bij om diversiteit tussen mensen te verklaren?
Genen zijn niet deterministisch → geen een-op-een overeenstemming tussen gen en
gedrag.
Er kunnen meerdere varianten voor een gen bestaan.
een gen = één eiwit
Elke persoon heeft 2 varianten van elk gen.
Wat ons definieerd is ons groot brein.
Homo sapiens; een bijzonder paradox
- intelligent, sociaal
- zelfzuchtig, strategisch
- hulpvaardig, meevoelend
Wie is de homo sapiens?
Groot brein: lange kindertijd: kunst/taal/abstractie.
Paradoxaal gedrag = gedrag dat onlogisch of tegenstrijdig lijkt.
Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een neiging tot
geweld, destructie.
Grote ecologische voetafdruk.
Gedragswetenschappen zijn een huwelijk tussen rationalisme en empirie.
Rationalisme: theorievorming
Empire: dataverzameling
Structuralisme: W. Wundt
- Experimentele analyse van de onderdelen van het bewustzijn.
- Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
Functionalisme: W. James
- Onderzoekt functie van het bewustzijn.
- Invloed van het Darwinisme: het bewustzijn heeft overlevingswaarde.
Conflict leidt tot waaier van wetenschappelijke benaderingen.
Behaviorisme: B. F. Skinner
- Bestudeert enkel het observeerbare gedrag.
- Alles is aangeleerd, vrije wil is een illusie.
Psychodynamica: S. Freud
- Bestudeert de onbewuste drijfveren van het gedrag.
Humanisme: C. Rogers
- Mensen zijn veranderbaar.
- Focus op zelfrealisatie.
,Moderne benaderingen:
Biologische:
Gedrag verklaren aan de hand van genetische, neurologische en biochemische processen.
Cognitieve:
Hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen en verwerkt?
Evolutionaire:
Evolutie door selectie; bestudeert universele tendensen; berust op assumpties uit het
verleden.
Socio-culturele:
Gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context.
Waarom gedragswetenschappen voor economen?
1. Begrip voor economische anomalieën
Afkeer voor onrechtvaardigheid.
Vertrouwen (fundament van coöperatie).
Belang van verhalen.
2. Gedrag en bedrijfskunde
Werknemers zijn ‘human resources’
Hawthorne studies: Werkcondities beïnvloeden productiviteit via hun invloed op de
verwachtingen van werknemers.
3. Een goede theorie is domeinoverschrijdend en biedt toepassingsmogelijkheden in
diverse uiteenlopende gebieden.
Voorbeeld: belang controlegevoel
- Effect van stress op tumorgroei
- Controleverlies draagt bij tot:
- Medisch: aangeleerde hulpeloosheid.
- Maatschappelijk: passieve houding van daklozen en werklozen; argwaan tov
vaccins.
- Controlegevoel draagt bij tot:
- Medisch: minder gezondheidsproblemen.
- Economisch: succesvolle CEO’s; productievere werknemers.
=> Niets is zo praktisch als een goede theorie.
, 2: De biologische basis van het gedrag
Doelstellingen
Begrip opbrengen voor de biologie achter het menselijk gedrag. Daarvoor bestuderen we:
1. Kernideeën in de evolutieleer: evolutie via natuurlijke selectie,
verwantschapsselectie, seksuele selectie, culturele groepsselectie.
2. Genetische en epigenetische overerving.
3. De sociale hersenen hypothese.
4. De hersenen sturen gedrag: organisatie en werking van het zenuwstelsel;
5. Economie in het brein (neuro economie)
1. Kernideeën in de evolutieleer
Pleistoceen + Holoceen
Charles darwin bestudeert verschillende dingen:
- Individuen in een populatie verschillen in eigenschappen.
- Deze eigenschappen hebben een erfelijk component.
- In de omgeving van de populatie heerst er competitie.
- Sommige eigenschappen bieden een omgeving-specifiek competitief voordeel.
- Individuen met een competitief voordeel hebben meer nageslacht.
- De genen die bijdragen tot de eigenschappen met meer voortplantingssucces nemen
toe in de populatie.
Adaptatie: een erfelijke eigenschap die toeneemt in een populatie en (1) door natuurlijke
selectie tot stand komt, en (2) de fitness van een individu vermeerdert.
Fitness (kwantitatief): aantal afstammelingen van een individu (dankzij de adaptieve
eigenschap) per generatie in vergelijking met het aantal afstammelingen in de gehele
populatie voor die generatie.
= evolutionaire eenheidsmunt
, In hoeverre is het gedrag van mensen adaptief?
Sommige gedragingen moeilijk te verklaren met natuurlijke selectie:
- mensen houden rekening met het lot van anderen.
- Gedrag vertoont vaak contra-adaptieve neigingen
overdreven consumptie, extreem risicogedrag, conformeren aan sociale normen.
Evolutie via verwantschapsselectie.
Natuurlijke selectie op basis van inclusieve fitness = de som van het individueel
voortplantingssucces + het voortplantingssucces van alle verwanten die dezelfde genen
hebben.
Geldt als één van de verklaringsgronden voor altruïsme (sociale insecten)
Wet van Hamilton: altruïsme kan bestaan wanneer
C<Bxr
C = fitness kost van de weldoener
B = fitness voordeel van de ontvanger
r = graad van verwantschap
Evolutie via seksuele selectie
Komt voor bij de competitie voor seksuele partners.
Sommige eigenschappen bieden een voordeel bij het aantrekken van een partner.
- competitieve eigenschappen: voordeel om rivaal uit te schakelen; berust op agressie
(steenbok hoorns)
- begerenswaardige eigenschappen: voordeel om als partner verkozen te worden
(pauwenstaart)
Wanneer het erfelijk is, verhogen ze de fitness omdat hun voordeel bij de voortplanting
mogelijke nadelen op andere gebieden overtreft.
Via seksuele selectie kan een eigenschap die ogenschijnlijk niet fit is, toch voortbestaan.
Culturele groepsselectie en gen-cultuur co-evolutie
Vervangt de gedebatteerde groepselectie om altruisme te verklaren.
Met cultuur kan een altruïstische eigenschap die indruist tegen het individueel belang toch
afgedwongen worden.
Evolutie van culturele normen is veel sneller dan evolutie van genen.
Gen-cultuur co-evolutie:
vb. melksuikers verteren en veeteelt;
empathie en coöperatieve kinderzorg (allo-ouders)
2. Genetische en epigenetische overerving
Bevruchting + baarmoeder + kinderjaren
Er zijn geen systematische genetische verschillen tussen groepen
→ Hoe dragen genen dan bij om diversiteit tussen mensen te verklaren?
Genen zijn niet deterministisch → geen een-op-een overeenstemming tussen gen en
gedrag.
Er kunnen meerdere varianten voor een gen bestaan.
een gen = één eiwit
Elke persoon heeft 2 varianten van elk gen.
