HOOFDSTUK III: URO-
GYNAECOLOGIE
1. ALGEMEEN
Worden pas actief vanaf de puberteit
Primaire geslachtsorganen/ gonaden: testes (teelballen) & ovaria (eierstokken):
o Vorming geslachtscellen (gameten): zaadcel (spermatozoïde) & eicel (ovum)
- Zaadcel in juist omstandigheden in cc. met eicel zaadcel dringt eicel binnen
(bevruchting) vormt 1e cel van nieuwe individu
o Produceren en secreteren geslachtshormonen: testes produceren androgenen &
ovaria produceren oestrogenen & progesteron
2. HET MANNELIJK GESLACHTSSTELSEL
2.1. ANATOMIE VAN HET MANNELIJK GESLACHTSSTELSEL
2 testes in het scrotum (balzak = uitpuiling van het abdomen; steunstructuur voor de
testes)
o Testes liggen zo buiten het lichaam, temp. is 3-tal graden lager dan
lichaamstemperatuur
o Ideaal voor productie en overleving van zaadcellen
Cryptorchidie = testes dalen niet in in het scrotum
o Onbehandeld leidt dit tot steriliteit (cellen betrokken bij initiële stadia van
spermatogenese: vernietigd bij hoge temp. in pelvisruimte)
o Verhoogd risico op teelbalkanker
o Chirurgische correctie nodig (liefst voor de baby 18 maand oud is)
Spermacellen naar buiten geleid via: epididymis (bijbal) ductus/ vas deferens
(zaadleider) urethra (urinebuis)
,Voor uitmondig van zaadleider in urinebuis: zijtak naar zaadblaasjes (vesicula seminalis)
Prostaat omgeeft de urinebuis & de zaadleider; juist onder de blaas waar zaadleider in
urinebuis uitmondt
Zaadblaasjes produceren vocht: mengt tijdens ejaculatie met zaad (60% van
ejaculaatvolume met elementen die overleving van zaadcellen & bevruchting
bevorderen)
- Stoffen om zuurtegraad vagina te neutraliseren(onder zure omstandigheden
overleven zaadcellen niet)
Prostaat produceert secreet: 30% van ejaculaatvolume met elementen die spermacellen
activeren
1/3 van mannen boven 60j: prostaat wordt 2 – 4 keer boven de normale grootte
vernauwde urethra frequent urineren, verminderde kracht van urinestraal,
nadruppelen, gevoel van onvolledige lediging van de blaas
Gehalte prostaat specifiek antigen (PSA) in bloed stijgt hier (ook bij andere
prostaataandoeningen)
Meestal goedaardig (benigne), soms ook kwaadaardige tumor
- Medicatie: α1-blokkers (tamsulosine) hebben relaxerend effect op gladde
spiercellen bij prostatische urethra & blaashals OF 5-α-reductase-
inhibitoren (finasteride) die omzetting van testosteron tot
dihydrotestosteron verminderen
- Chirurgie: TransUterale Resectie (TUR)
- Anti-androgene GM indien het een hormoondependente vorm is
(androgeenblokkers & analogen van gonadotropine releasing hormoon
GnRH vrijstelling van gonadotropines LH en FSH uit hypofyse inhiberen)
o Beletten stimulatie van prostaat prostaatweefsel regresseert
problemen bij urineren verbeteren
Schacht (corpus) + eikel (glans penis)
o 2 corpora cavernosa & 1 corpus spongiosum
o Sponsachtig weefsel & gladde spiercellen: vullen met bloed om
adequate erectie mogelijk te maken
o Eikel omgeven met huidplooi: voorhuid/ preputium (bij besnijdenis/
circumcisie wordt voorhuid volledig of gedeeltelijk verwijderd)
- Ev. voor minder urineweginfecties, bescherming tegen
peniskanker, verminderd risico op SOA’s
o Urethra: afvoer van urine uit blaas + passage van ejaculaat uit testes/ epididymis
2.2. DE VORMING VAN DE SPERMACELLEN (SPERMATOGENESE)
Testes: kluwen van buisjes/ tubuli seminiferi (= zaadbuisjes)
o Wand: kiemepitheel met cellen (spermatogonia) die zich zeer snel
vermenigvuldigen door mitotische deling (kerndeling)
o Meiose (reductiedeling) spermatocyten die differentiëren tot spermatiden
rijpe zaadcellen (spermatozoa) aan luminale zijde van epitheel, komen zo in lumen
van zaadbuisjes terecht
, o Wand bestaat uit verschillende lagen waar cellen meer en meer gedifferentieerd
zijn
o Vrijgekomen uit zaadbuiswand: migreren naar bijbal waar alle zaadbuisjes
samenkomen (zaadcel komt hier volledig tot rijping)
Tussen zaadbuisjes: intersitiële cellen van Leydig (synthetiseren & secreteren
belangrijkste mannelijk geslachtshormoon: testosteron)
Wand van zaadbuisjes: Sertoli-cellen tussen differentiërende geslachtscellen (steun,
bescherming & voeding geslachtsellen)
o Mediëren effecten van testosteron en FSH op spermatogenese
o Produceren inhibine, substantie die FSH-secretie inhibeert + invloed heeft op
productie van spermacellen
o Controleren vrijkomen van spermacellen in lumen van zaadbuisjes
Verlies van voortplantingscapaciteit bij mannen trager dan bij vrouwen (gezonde man:
reproductief tot 80-90j)
o 55j: achteruitgang testosteronsynthese verlies in spierkracht, minder
overlevende spermacellen & daling libido
2.3. DE HORMONALE REGELING VAN DE MANNELIJKE FERTILITEIT
Geregeld door hersenen (hypothalamus & hypofyse) + testes
Hypothalamus stelt gonadotropine releasing hormoon (GnRH) vrij bereikt via portaal
systeem adenohypofyse stimuleert vrijstelling van gonadotropinen: LH en FSH
o LH: stimuleert Leydig cellen tot secretie van testosteron bevordert
spermatogenese & viriliserende invloed
o FSH: werkt op Sertoli cellen versterkt invloed van testosteron op
spermatogenese & stimuleert vrijstelling inhibine
Vrijstelling gonadotropines door hypofyse gecontroleerd door
terugkoppelingsmechanisme via hormon uit bloed:
o Testosteron: inhibeert vrijstelling van GnRH en LH
o Inhibine: inhibeert vrijstelling FSH
Zaadcelproductie stopt & testes atrofiëren indien afwezigheid van GnRH, FSH & LH
o Pre-puberteit: concentraties testosteron, FSH en LH laag
o Begin van de puberteit: hypothalamus minder gevoelig voor inhiberende
terugkoppeling van testosteron concentraties FSH en LH, dus ook testosteron
nemen toe start spermatogenese en ontwikkeling voortplantingsmechanismen
(testes, prostaat, libido
Geen vorming testosteron man is steriel
Testosteron zorgt voor secundaire mannelijke geslachtskenmerken (viriliserende
werking):
o Haargroei op pubis, oksels, aangezicht, benen, borst
o Vergroting larynx + verdikking stembanden zwaardere stem
GYNAECOLOGIE
1. ALGEMEEN
Worden pas actief vanaf de puberteit
Primaire geslachtsorganen/ gonaden: testes (teelballen) & ovaria (eierstokken):
o Vorming geslachtscellen (gameten): zaadcel (spermatozoïde) & eicel (ovum)
- Zaadcel in juist omstandigheden in cc. met eicel zaadcel dringt eicel binnen
(bevruchting) vormt 1e cel van nieuwe individu
o Produceren en secreteren geslachtshormonen: testes produceren androgenen &
ovaria produceren oestrogenen & progesteron
2. HET MANNELIJK GESLACHTSSTELSEL
2.1. ANATOMIE VAN HET MANNELIJK GESLACHTSSTELSEL
2 testes in het scrotum (balzak = uitpuiling van het abdomen; steunstructuur voor de
testes)
o Testes liggen zo buiten het lichaam, temp. is 3-tal graden lager dan
lichaamstemperatuur
o Ideaal voor productie en overleving van zaadcellen
Cryptorchidie = testes dalen niet in in het scrotum
o Onbehandeld leidt dit tot steriliteit (cellen betrokken bij initiële stadia van
spermatogenese: vernietigd bij hoge temp. in pelvisruimte)
o Verhoogd risico op teelbalkanker
o Chirurgische correctie nodig (liefst voor de baby 18 maand oud is)
Spermacellen naar buiten geleid via: epididymis (bijbal) ductus/ vas deferens
(zaadleider) urethra (urinebuis)
,Voor uitmondig van zaadleider in urinebuis: zijtak naar zaadblaasjes (vesicula seminalis)
Prostaat omgeeft de urinebuis & de zaadleider; juist onder de blaas waar zaadleider in
urinebuis uitmondt
Zaadblaasjes produceren vocht: mengt tijdens ejaculatie met zaad (60% van
ejaculaatvolume met elementen die overleving van zaadcellen & bevruchting
bevorderen)
- Stoffen om zuurtegraad vagina te neutraliseren(onder zure omstandigheden
overleven zaadcellen niet)
Prostaat produceert secreet: 30% van ejaculaatvolume met elementen die spermacellen
activeren
1/3 van mannen boven 60j: prostaat wordt 2 – 4 keer boven de normale grootte
vernauwde urethra frequent urineren, verminderde kracht van urinestraal,
nadruppelen, gevoel van onvolledige lediging van de blaas
Gehalte prostaat specifiek antigen (PSA) in bloed stijgt hier (ook bij andere
prostaataandoeningen)
Meestal goedaardig (benigne), soms ook kwaadaardige tumor
- Medicatie: α1-blokkers (tamsulosine) hebben relaxerend effect op gladde
spiercellen bij prostatische urethra & blaashals OF 5-α-reductase-
inhibitoren (finasteride) die omzetting van testosteron tot
dihydrotestosteron verminderen
- Chirurgie: TransUterale Resectie (TUR)
- Anti-androgene GM indien het een hormoondependente vorm is
(androgeenblokkers & analogen van gonadotropine releasing hormoon
GnRH vrijstelling van gonadotropines LH en FSH uit hypofyse inhiberen)
o Beletten stimulatie van prostaat prostaatweefsel regresseert
problemen bij urineren verbeteren
Schacht (corpus) + eikel (glans penis)
o 2 corpora cavernosa & 1 corpus spongiosum
o Sponsachtig weefsel & gladde spiercellen: vullen met bloed om
adequate erectie mogelijk te maken
o Eikel omgeven met huidplooi: voorhuid/ preputium (bij besnijdenis/
circumcisie wordt voorhuid volledig of gedeeltelijk verwijderd)
- Ev. voor minder urineweginfecties, bescherming tegen
peniskanker, verminderd risico op SOA’s
o Urethra: afvoer van urine uit blaas + passage van ejaculaat uit testes/ epididymis
2.2. DE VORMING VAN DE SPERMACELLEN (SPERMATOGENESE)
Testes: kluwen van buisjes/ tubuli seminiferi (= zaadbuisjes)
o Wand: kiemepitheel met cellen (spermatogonia) die zich zeer snel
vermenigvuldigen door mitotische deling (kerndeling)
o Meiose (reductiedeling) spermatocyten die differentiëren tot spermatiden
rijpe zaadcellen (spermatozoa) aan luminale zijde van epitheel, komen zo in lumen
van zaadbuisjes terecht
, o Wand bestaat uit verschillende lagen waar cellen meer en meer gedifferentieerd
zijn
o Vrijgekomen uit zaadbuiswand: migreren naar bijbal waar alle zaadbuisjes
samenkomen (zaadcel komt hier volledig tot rijping)
Tussen zaadbuisjes: intersitiële cellen van Leydig (synthetiseren & secreteren
belangrijkste mannelijk geslachtshormoon: testosteron)
Wand van zaadbuisjes: Sertoli-cellen tussen differentiërende geslachtscellen (steun,
bescherming & voeding geslachtsellen)
o Mediëren effecten van testosteron en FSH op spermatogenese
o Produceren inhibine, substantie die FSH-secretie inhibeert + invloed heeft op
productie van spermacellen
o Controleren vrijkomen van spermacellen in lumen van zaadbuisjes
Verlies van voortplantingscapaciteit bij mannen trager dan bij vrouwen (gezonde man:
reproductief tot 80-90j)
o 55j: achteruitgang testosteronsynthese verlies in spierkracht, minder
overlevende spermacellen & daling libido
2.3. DE HORMONALE REGELING VAN DE MANNELIJKE FERTILITEIT
Geregeld door hersenen (hypothalamus & hypofyse) + testes
Hypothalamus stelt gonadotropine releasing hormoon (GnRH) vrij bereikt via portaal
systeem adenohypofyse stimuleert vrijstelling van gonadotropinen: LH en FSH
o LH: stimuleert Leydig cellen tot secretie van testosteron bevordert
spermatogenese & viriliserende invloed
o FSH: werkt op Sertoli cellen versterkt invloed van testosteron op
spermatogenese & stimuleert vrijstelling inhibine
Vrijstelling gonadotropines door hypofyse gecontroleerd door
terugkoppelingsmechanisme via hormon uit bloed:
o Testosteron: inhibeert vrijstelling van GnRH en LH
o Inhibine: inhibeert vrijstelling FSH
Zaadcelproductie stopt & testes atrofiëren indien afwezigheid van GnRH, FSH & LH
o Pre-puberteit: concentraties testosteron, FSH en LH laag
o Begin van de puberteit: hypothalamus minder gevoelig voor inhiberende
terugkoppeling van testosteron concentraties FSH en LH, dus ook testosteron
nemen toe start spermatogenese en ontwikkeling voortplantingsmechanismen
(testes, prostaat, libido
Geen vorming testosteron man is steriel
Testosteron zorgt voor secundaire mannelijke geslachtskenmerken (viriliserende
werking):
o Haargroei op pubis, oksels, aangezicht, benen, borst
o Vergroting larynx + verdikking stembanden zwaardere stem
