Hoofdstuk 13 – De schildklier
13.1 Basisbegrippen
13.1.1 Embryologie
Schildklier ontstaat uit de pharynxbodem, ter hoogte van het foramen
caecum.
Daalt caudaalwaarts via de ductus thyroglossus.
Resten hiervan → ductus thyroglossuscyste of ectopisch
schildklierweefsel.
13.1.2 Morfologie
Schildklier:
o 2 lobben + isthmus
o soms lobus pyramidalis
o sterk gevasculariseerd
o ligging: anterieur van trachea. ,
Microscopisch:
o follikels gevuld met colloïd/thyreoglobuline
o folliculaire cellen → T4/T3-productie
o parafolliculaire C-cellen → calcitonine.
13.1.3 Biochemie en fysiologie
Schildklier maakt vooral T4, minder T3.
T3 = biologisch actiever dan T4.
T4 → perifeer omgezet naar T3 via dejodinasen.
Synthese vereist:
o jodiumopname via NIS
o thyreoglobuline
o thyroïdperoxidase, TPO
o organificatie en koppeling van jodium aan tyrosines.
In circulatie:
o meeste T4/T3 gebonden aan TBG, albumine, transthyretine
o vrije fractie = biologisch actief
o FT4 en FT3 zijn dus klinisch belangrijker dan totaal T4/T3.
Effecten van schildklierhormoon:
o ↑ basaal metabolisme
o ↑ warmteproductie
, o invloed op hart, CZS, skelet, spieren, darm, voortplanting
o versterkt β-adrenerge respons. ,
13.1.4 TSH en regulatie
Hypothalamus: TRH → hypofyse: TSH → schildklier: T4/T3.
T4/T3 geven negatieve feedback op TRH en TSH.
TSH is zeer gevoelig:
o FT4 licht ↓ → TSH sterk ↑
o FT4 licht ↑ → TSH sterk ↓
Daarom is TSH de beste screeningstest bij vermoeden van primaire
schildklierfunctiestoornis.
13.2 Diagnostische exploratie bij schildklierlijden
Functioneel versus morfologisch
Functioneel:
o hyperthyreoïdie / thyreotoxicose
o hypothyreoïdie.
Morfologisch:
o struma
o solitaire nodus
o multinodulair struma
o schildkliercarcinoom.
Beide kunnen samen voorkomen:
o bv. multinodulair struma + hyperthyreoïdie.
Stapsgewijze functionele diagnostiek
1. TSH bepalen.
2. Bij afwijkend TSH → FT4, eventueel FT3.
3. Antistoffen indien relevant:
o anti-TPO / anti-Tg bij auto-immuunthyroïditis
o TSI/TRAb bij Graves.
4. Aanvullend:
o echo
o scintigrafie
o FNAC bij nodus
o zelden CT/MRI/PET.
, Interpretatie labo
Primair hyperthyreoïdie:
o TSH ↓
o FT4/FT3 ↑.
Subklinische hyperthyreoïdie:
o TSH ↓
o FT4/FT3 normaal.
Primair hypothyreoïdie:
o TSH ↑
o FT4 ↓.
Subklinische hypothyreoïdie:
o TSH ↑
o FT4 normaal.
Centrale schildklierstoornis:
o TSH is niet betrouwbaar als barometer
o bv. FT4 ↓ met TSH niet adequaat ↑.
Morfologische diagnostiek
Echografie = eerste keuze bij nodus/struma.
Scintigrafie:
o vooral bij laag of laag-normaal TSH
o onderscheid warme versus koude nodus.
FNAC:
o bij verdachte echografische kenmerken of relevante grootte.
Calcitonine:
o belangrijk bij solitaire nodus om medullair carcinoom niet te missen.
13.3 Thyrotoxicose
Definitie
Thyreotoxicose = teveel schildklierhormoon in het lichaam.
Hyperthyreoïdie = overproductie door hyperfunctionele schildklier.
Dus:
o Graves = hyperthyreoïdie én thyreotoxicose
o thyroiditis = thyreotoxicose door lekkage, geen echte
hyperproductie
13.1 Basisbegrippen
13.1.1 Embryologie
Schildklier ontstaat uit de pharynxbodem, ter hoogte van het foramen
caecum.
Daalt caudaalwaarts via de ductus thyroglossus.
Resten hiervan → ductus thyroglossuscyste of ectopisch
schildklierweefsel.
13.1.2 Morfologie
Schildklier:
o 2 lobben + isthmus
o soms lobus pyramidalis
o sterk gevasculariseerd
o ligging: anterieur van trachea. ,
Microscopisch:
o follikels gevuld met colloïd/thyreoglobuline
o folliculaire cellen → T4/T3-productie
o parafolliculaire C-cellen → calcitonine.
13.1.3 Biochemie en fysiologie
Schildklier maakt vooral T4, minder T3.
T3 = biologisch actiever dan T4.
T4 → perifeer omgezet naar T3 via dejodinasen.
Synthese vereist:
o jodiumopname via NIS
o thyreoglobuline
o thyroïdperoxidase, TPO
o organificatie en koppeling van jodium aan tyrosines.
In circulatie:
o meeste T4/T3 gebonden aan TBG, albumine, transthyretine
o vrije fractie = biologisch actief
o FT4 en FT3 zijn dus klinisch belangrijker dan totaal T4/T3.
Effecten van schildklierhormoon:
o ↑ basaal metabolisme
o ↑ warmteproductie
, o invloed op hart, CZS, skelet, spieren, darm, voortplanting
o versterkt β-adrenerge respons. ,
13.1.4 TSH en regulatie
Hypothalamus: TRH → hypofyse: TSH → schildklier: T4/T3.
T4/T3 geven negatieve feedback op TRH en TSH.
TSH is zeer gevoelig:
o FT4 licht ↓ → TSH sterk ↑
o FT4 licht ↑ → TSH sterk ↓
Daarom is TSH de beste screeningstest bij vermoeden van primaire
schildklierfunctiestoornis.
13.2 Diagnostische exploratie bij schildklierlijden
Functioneel versus morfologisch
Functioneel:
o hyperthyreoïdie / thyreotoxicose
o hypothyreoïdie.
Morfologisch:
o struma
o solitaire nodus
o multinodulair struma
o schildkliercarcinoom.
Beide kunnen samen voorkomen:
o bv. multinodulair struma + hyperthyreoïdie.
Stapsgewijze functionele diagnostiek
1. TSH bepalen.
2. Bij afwijkend TSH → FT4, eventueel FT3.
3. Antistoffen indien relevant:
o anti-TPO / anti-Tg bij auto-immuunthyroïditis
o TSI/TRAb bij Graves.
4. Aanvullend:
o echo
o scintigrafie
o FNAC bij nodus
o zelden CT/MRI/PET.
, Interpretatie labo
Primair hyperthyreoïdie:
o TSH ↓
o FT4/FT3 ↑.
Subklinische hyperthyreoïdie:
o TSH ↓
o FT4/FT3 normaal.
Primair hypothyreoïdie:
o TSH ↑
o FT4 ↓.
Subklinische hypothyreoïdie:
o TSH ↑
o FT4 normaal.
Centrale schildklierstoornis:
o TSH is niet betrouwbaar als barometer
o bv. FT4 ↓ met TSH niet adequaat ↑.
Morfologische diagnostiek
Echografie = eerste keuze bij nodus/struma.
Scintigrafie:
o vooral bij laag of laag-normaal TSH
o onderscheid warme versus koude nodus.
FNAC:
o bij verdachte echografische kenmerken of relevante grootte.
Calcitonine:
o belangrijk bij solitaire nodus om medullair carcinoom niet te missen.
13.3 Thyrotoxicose
Definitie
Thyreotoxicose = teveel schildklierhormoon in het lichaam.
Hyperthyreoïdie = overproductie door hyperfunctionele schildklier.
Dus:
o Graves = hyperthyreoïdie én thyreotoxicose
o thyroiditis = thyreotoxicose door lekkage, geen echte
hyperproductie
