Materieel strafrecht in context
Periode 2, master Strafrecht UU
2025-2026
Week 1 (week 46)..........................................................................................3
Hoorcollege 1 – Inleiding en strafrechtelijke rechtsvergelijking (10 november 2025)
(Bijlsma).......................................................................................................................... 3
Literatuur college 1...................................................................................................... 5
Gastcollege 1 – Grondslagen van het strafrecht (12 november 2025) (ONLINE) (F. de
Jong)................................................................................................................................ 9
Literatuur gastcollege................................................................................................ 15
Week 2 (week 47).........................................................................................20
Hoorcollege 2 – Ontoerekenbaarheid in rechtsvergelijkend perspectief (17 november
2025) (Bijlsma).............................................................................................................. 20
Literatuur college 2.................................................................................................... 25
Werkgroep 1 – Criteria voor ontoerekenbaarheid (18 november 2025) (Bijlsma)..........30
Week 3 (week 48).........................................................................................31
Hoorcollege 3 – Het Nederlandse euthanasierecht (24 november 2025) (Bijlsma)........31
Literatuur college 3.................................................................................................... 37
Gastcollege 2 – Euthanasie: praktijk en actuele onderwerpen (26 november 2025) (Dr.
H.A.M. Weyers).............................................................................................................. 43
Week 4 (week 49).........................................................................................48
Hoorcollege 4 – Aanmerkelijke kans: verschillende benaderingen (1 december 2025)
(Nauta).......................................................................................................................... 48
Literatuur college 4.................................................................................................... 55
Werkgroep 2 – Casusoefening aanmerkelijke kans (2 december 2025) (Nauta)............63
Week 5 (week 50).........................................................................................65
Hoorcollege 5 – Het demonstratierecht in actueel perspectief (8 december 2025)
(Bijlsma)........................................................................................................................ 65
Literatuur college 5.................................................................................................... 70
Hoorcollege 6 – Uitingsdelicten en hate speech (10 december 2025) (Nauta)..............74
Literatuur college 6.................................................................................................... 81
Week 6 (week 51).........................................................................................86
Hoorcollege 7 – De Nederlandse zedenwetgeving in historisch en vergelijkend
perspectief (15 december 2025) (Bijlsma)....................................................................86
Literatuur college 7.................................................................................................... 91
Werkgroep 3 – Wet seksuele misdrijven: consent en de invoering van
schuldverkrachting (16 december 2025) (Nauta)..........................................................91
Literatuur werkgroep 3............................................................................................... 92
Week 7 (week 2)..........................................................................................93
, Hoorcollege 8 – Het risicostrafrecht, punitief populisme en de strafrechtswetenschap (5
januari 2026) (Nauta).................................................................................................... 93
Literatuur college 8.................................................................................................... 99
Hoor- en gastcollege 9 – Risicostrafrecht: ontwikkeling en begrenzing (7 januari 2026)
(Bijlsma en de Vries)................................................................................................... 102
Literatuur college 9.................................................................................................. 107
2
,Week 1 (week 46)
Inleiding, rechtsvergelijking en grondslagen
Hoorcollege 1 – Inleiding en strafrechtelijke rechtsvergelijking (10 november
2025) (Bijlsma)
In het eerste deel van dit hoorcollege wordt het vak geïntroduceerd. Het tweede deel is een
inleiding in rechtsvergelijkend onderzoek. Rechtsvergelijking is een populaire methode van
rechtswetenschappelijk onderzoek. Aan de hand van een concreet rechtsvergelijkend
onderzoek tussen ontoerekenbaarheid in Nederland en de insanity defense in de VS (zie ook
week 2) worden mogelijkheden en beperkingen van rechtsvergelijkend onderzoek geschetst.
Literatuur
- M. Adams, ‘Wat de rechtsvergelijking vermag. Over onderzoeksdesign’, Ars Aequi
2011, p. 192-201 (alleen on campus-toegang).
- J.A.W. Lensing, Amerikaans strafrecht. Een vergelijkende inleiding, Arnhem: Gouda
Quint 1996, p. 5-25, 71-84.
- J. Bijlsma, Stoornis en strafuitsluiting. Op zoek naar een toetsingskader voor
ontoerekenbaarheid (diss. Amsterdam VU), Oisterwijk: Wolf Legal Publishers 2016, p.
75-84.
Deel 1: inleiding
Opzet van het vak
• verschillende contexten die het materiële strafrecht beïnvloeden
• (uiteraard) forensische psychiatrie, maar ook:
• andere wetenschappen
• maatschappelijke ontwikkelingen
• rechtsvergelijking
• mensenrechten
• rol van de rechter in de democratische rechtsstaat
Een voorbeeld dat dit illustreert is de recente wetswijziging op het gebied van seksuele
misdrijven, waarbij dwang niet langer een vereiste is om van verkrachting te spreken. Deze
verandering is mede gebaseerd op nieuwe wetenschappelijke inzichten, zoals het besef dat niet
iedereen zich fysiek verzet in een bedreigende situatie. Het zou dan vreemd zijn als de mate van
verzet doorslaggevend zou zijn. Dit laat zien dat het recht voortdurend wordt gevormd door
veranderende kennis en maatschappelijke opvattingen.
Ook ontwikkelingen rondom onderwerpen als euthanasie en abortus laten zien hoe het strafrecht
meebeweegt met maatschappelijke en ethische discussies. Deze thema’s zullen in de loop van
het vak verder aan bod komen.
Deel 2: strafrechtelijke rechtsvergelijking
Rechtsvergelijking is een belangrijke methode binnen de rechtswetenschap. Zij stelt
onderzoekers in staat om verschillen en overeenkomsten tussen rechtsstelsels te bestuderen en
te begrijpen waarom bepaalde regelingen in het ene land anders zijn vormgegeven dan in het
andere.
Volgens Adams draait rechtsvergelijking om de vraag waarom een specifieke rechtsregeling zich
in de ene jurisdictie op een bepaalde manier manifesteert, terwijl die in een andere context
anders is ingericht. Dit vergt kennis van de sociologie, geschiedenis en politicologie, omdat recht
3
Periode 2, master Strafrecht UU
2025-2026
Week 1 (week 46)..........................................................................................3
Hoorcollege 1 – Inleiding en strafrechtelijke rechtsvergelijking (10 november 2025)
(Bijlsma).......................................................................................................................... 3
Literatuur college 1...................................................................................................... 5
Gastcollege 1 – Grondslagen van het strafrecht (12 november 2025) (ONLINE) (F. de
Jong)................................................................................................................................ 9
Literatuur gastcollege................................................................................................ 15
Week 2 (week 47).........................................................................................20
Hoorcollege 2 – Ontoerekenbaarheid in rechtsvergelijkend perspectief (17 november
2025) (Bijlsma).............................................................................................................. 20
Literatuur college 2.................................................................................................... 25
Werkgroep 1 – Criteria voor ontoerekenbaarheid (18 november 2025) (Bijlsma)..........30
Week 3 (week 48).........................................................................................31
Hoorcollege 3 – Het Nederlandse euthanasierecht (24 november 2025) (Bijlsma)........31
Literatuur college 3.................................................................................................... 37
Gastcollege 2 – Euthanasie: praktijk en actuele onderwerpen (26 november 2025) (Dr.
H.A.M. Weyers).............................................................................................................. 43
Week 4 (week 49).........................................................................................48
Hoorcollege 4 – Aanmerkelijke kans: verschillende benaderingen (1 december 2025)
(Nauta).......................................................................................................................... 48
Literatuur college 4.................................................................................................... 55
Werkgroep 2 – Casusoefening aanmerkelijke kans (2 december 2025) (Nauta)............63
Week 5 (week 50).........................................................................................65
Hoorcollege 5 – Het demonstratierecht in actueel perspectief (8 december 2025)
(Bijlsma)........................................................................................................................ 65
Literatuur college 5.................................................................................................... 70
Hoorcollege 6 – Uitingsdelicten en hate speech (10 december 2025) (Nauta)..............74
Literatuur college 6.................................................................................................... 81
Week 6 (week 51).........................................................................................86
Hoorcollege 7 – De Nederlandse zedenwetgeving in historisch en vergelijkend
perspectief (15 december 2025) (Bijlsma)....................................................................86
Literatuur college 7.................................................................................................... 91
Werkgroep 3 – Wet seksuele misdrijven: consent en de invoering van
schuldverkrachting (16 december 2025) (Nauta)..........................................................91
Literatuur werkgroep 3............................................................................................... 92
Week 7 (week 2)..........................................................................................93
, Hoorcollege 8 – Het risicostrafrecht, punitief populisme en de strafrechtswetenschap (5
januari 2026) (Nauta).................................................................................................... 93
Literatuur college 8.................................................................................................... 99
Hoor- en gastcollege 9 – Risicostrafrecht: ontwikkeling en begrenzing (7 januari 2026)
(Bijlsma en de Vries)................................................................................................... 102
Literatuur college 9.................................................................................................. 107
2
,Week 1 (week 46)
Inleiding, rechtsvergelijking en grondslagen
Hoorcollege 1 – Inleiding en strafrechtelijke rechtsvergelijking (10 november
2025) (Bijlsma)
In het eerste deel van dit hoorcollege wordt het vak geïntroduceerd. Het tweede deel is een
inleiding in rechtsvergelijkend onderzoek. Rechtsvergelijking is een populaire methode van
rechtswetenschappelijk onderzoek. Aan de hand van een concreet rechtsvergelijkend
onderzoek tussen ontoerekenbaarheid in Nederland en de insanity defense in de VS (zie ook
week 2) worden mogelijkheden en beperkingen van rechtsvergelijkend onderzoek geschetst.
Literatuur
- M. Adams, ‘Wat de rechtsvergelijking vermag. Over onderzoeksdesign’, Ars Aequi
2011, p. 192-201 (alleen on campus-toegang).
- J.A.W. Lensing, Amerikaans strafrecht. Een vergelijkende inleiding, Arnhem: Gouda
Quint 1996, p. 5-25, 71-84.
- J. Bijlsma, Stoornis en strafuitsluiting. Op zoek naar een toetsingskader voor
ontoerekenbaarheid (diss. Amsterdam VU), Oisterwijk: Wolf Legal Publishers 2016, p.
75-84.
Deel 1: inleiding
Opzet van het vak
• verschillende contexten die het materiële strafrecht beïnvloeden
• (uiteraard) forensische psychiatrie, maar ook:
• andere wetenschappen
• maatschappelijke ontwikkelingen
• rechtsvergelijking
• mensenrechten
• rol van de rechter in de democratische rechtsstaat
Een voorbeeld dat dit illustreert is de recente wetswijziging op het gebied van seksuele
misdrijven, waarbij dwang niet langer een vereiste is om van verkrachting te spreken. Deze
verandering is mede gebaseerd op nieuwe wetenschappelijke inzichten, zoals het besef dat niet
iedereen zich fysiek verzet in een bedreigende situatie. Het zou dan vreemd zijn als de mate van
verzet doorslaggevend zou zijn. Dit laat zien dat het recht voortdurend wordt gevormd door
veranderende kennis en maatschappelijke opvattingen.
Ook ontwikkelingen rondom onderwerpen als euthanasie en abortus laten zien hoe het strafrecht
meebeweegt met maatschappelijke en ethische discussies. Deze thema’s zullen in de loop van
het vak verder aan bod komen.
Deel 2: strafrechtelijke rechtsvergelijking
Rechtsvergelijking is een belangrijke methode binnen de rechtswetenschap. Zij stelt
onderzoekers in staat om verschillen en overeenkomsten tussen rechtsstelsels te bestuderen en
te begrijpen waarom bepaalde regelingen in het ene land anders zijn vormgegeven dan in het
andere.
Volgens Adams draait rechtsvergelijking om de vraag waarom een specifieke rechtsregeling zich
in de ene jurisdictie op een bepaalde manier manifesteert, terwijl die in een andere context
anders is ingericht. Dit vergt kennis van de sociologie, geschiedenis en politicologie, omdat recht
3
