Samenvatting Het leren stimuleren | Leertheorieën | Arteveldehogeschool | 2026/27

HET LEREN STIMULEREN
LEREN
WAT IS LEREN?
 Op verschillende plaatsen
 Verschillend van aard
o Schools leren
 Formeel/intentioneel
o Buitenschools leren
 Informeel/incidenteel
 Verschillende inhouden

Definitie
Leren is een mentaal proces waarbij als gevolg van leeractiviteiten een relatief
stabiele gedragsverandering tot stand komt.


VISIES OP LEREN

LEERTHEORIEËN
1. Behaviorisme
a. Klassieke conditionering
b. Operante conditionering
c. Leren door imiteren/modelleren/sociaal leren
2. Cognitivisme
a. Inzichtelijk leren
3. Sociaal-constructivisme
4. Connectivisme




BEHAVIORISME



1

,KLASSIEKE CONDITIONERING
 Black-box-benadering: relatie tussen prikkel en waarneembaar gedrag




 Mentale leerprocessen worden buiten beschouwing gelaten
 Experiment van Pavlov




o
 Experiment van Watson




o
 Kenmerken
o Uitdoving of extinctie
o Een uitgedoofde reactie is wel gemakkelijk te herconditioneren
o Stimulusveralgemening of -generalisatie (bv: alles wat wit en fluffy was)
o Stimulusdiscriminatie (bv: enkel bij lage tonen ging hij kwijlen)
 Samengevat
o Herhalingsprincipe
o Associatieprincipe
o Onwillekeurige / reflexmatige gedragingen:
 =buiten onze wil, hebben we niet direct greep op
 Een reflex is een automatische reactie op een specifieke prikkel




OPERANTE CONDITIONERING
 Experiment van Skinner en Thorndike



2

, o
 De wet van effect:
o Gedrag/reactie + bekrachtiging  gedrag/reactie zal steeds vaker
voorkomen = aanleren
o Gedrag/reactie + geen bekrachtiging  gedrag/reactie zal steeds minder
voorkomen = afleren
 Gedrag verandert door de gevolgen die het heeft/
 Voorwaarde tijdens leerproces: directe bekrachtiging!
 Didactische principes
o Motivatieprincipe
o geleidelijkheidsprincipe

LEREN DOOR IMITEREN/MODELLEREN/SOCIAAL LEREN
 Experiment van Bandura
 Kenmerken
o Gevolgen van gedrag bij ander waarnemen
o Aandachtig en bewust waarnemen
o Imitern als je er een motief voor hebt, met andere woorden gemotiveerd
zijn om geobserveerde gedrag te imiteren
o Lerende wil gelijkenis vertonen met model
o In staat zijn om geobserveerde gedrag te reproduceren

COGNITIVISME
Kritiek op behaviorisme: focus enkel op waarneembare, meetbare gedragingen.

INZICHTELIJK LEREN
 De black-box gaat open
 Informatietheoretische benadering: leren is het verwerken en opslaan van
informatie



 De lerende geeft betekenis aan informatie
 Kenmerken
o Aha-erlebnis
o Inzicht kan in gelijkaardige situaties worden gebruikt (transfer)
o Oplossing die geen resultaat oplevert, gaat men niet meer proberen
o Men gebruikt volledige situatie om tot inzicht te komen




SOCIAAL-CONSTRUCTIVISME
Kritiek op cognitivisme:

3

,  Sterk accent op cognitief leren
 Spontane, natuurlijk leren ontbreekt (context)
 Individueel, sociaal leren ontbreekt

Sociaal-constructivisme
 Bouwt gedeeltelijk voor op de cognitivistische visie op leren
 Leren = een actief en sociaal proces waarbij nieuwe kennis wordt gekoppeld aan
voorkennis
 Lerende zelf staat centraal en bouwt zelf zijn kennis op

8 kenmerken, leren is een…
1. actief,
2. betekenis verlenend (=constructief),
3. individueel verschillend,
4. cumulatief, (= nieuwe kennis wordt opgebouwd op basis van bestaande
voorkennis)
5. zelfregulerend,
6. doelgericht,
7. sociaal,
8. gesitueerd proces van kennisverwerving, betekenisgeving en
vaardigheidsontwikkeling.

CONNECTIVISME
 Technologie
 Nieuwe trends op vlak van leren:
o Informeel leren
o Continu proces
o Gedecentraliseerd (zit verspreid in mensen, netwerken, tools en
algoritmes)
o Technologisch ondersteunend
o Kritisch en reflectief
 Leeractiviteiten: technologie en verbinding
o Leidt tot veranderingen met betrekking tot waarmee, hoe en waar we leren




HET GEHEUGEN


4