Samenvatting Socialezekerheidsrecht – De werkloosheidsverzekering:
IV. De gezinsbijslagenverzekering:
Een derde sociale verzekering: de gezinsbijslagenverzekering. Het woord verzekering is hier stilaan
ongepast. De gezinsbijslagenverzekering is iets anders dan wat we tot nu toe hebben gezien. We gaan
de regeling bekijken zoals die geldt binnen de Vlaamse gemeenschap.
1. Schets van de historische ontwikkeling:
Ontstaan in interbellum uit initiatief werkgevers:
Strijd tussen vakbonden en patronaat om bevoogding arbeiders na WO I. De
gezinsbijslagenverzekering is wat anders. Anders dan de werkloosheidsverzekering die ontstaat in de
hulpacties van de vakbonden en anders dan de ziekteverzekering die begint in de onderlinge
voorziening van arbeiders. De verzekering komt niet in ontwikkeling in de ellendige 19 de eeuw, maar
de 20ste eeuw. Het zijn de werkgevers die met het initiatief komen. Na de eerste Wereldoorlog is de
oude maatschappij gekraakt. Er is een georganiseerde arbeidersbeweging met syndicaten en politieke
partijen die de rechten van de arbeiders verdedigen. De machtspositie van de werkgevers over de
arbeiders was aan het wankelen geraakt. Werkgevers hadden het gevoel de grip verloren te zijn. In
plaats van de strijd aan te gaan, komt er een initiatief om het vertrouwen te winnen van de arbeiders
en synergie te kweken.
Werkgevers industriële sector kennen naar Frans voorbeeld “complement familial de salaire”
(loontoeslag gezinshoofden) toe. Het initiatief komt uit Frankrijk waar de bloeiende sectoren
proberen vermijden dat de werknemers om extra loon zouden vragen. Ze zouden zich gaan focussen
op de arbeiders met een groot gezin en die een extra loontoeslag geven om te ondersteunen in de
opvoeding. Het initiatief wordt genomen ‘complement familial de salaire”. Een familiale toeslag op je
loon ter ondersteuning van de opvoeding van de kinderen. De algemene loonsverhoging werd
vermeden en de arbeiders met een groot gezin zijn blij met de extra steun. De werkgevers in België
binnen hetzelfde toe te passen: de werknemers met een groot gezin worden gesteund door de
werkgevers door een extra toeslag. Dit is een loonbeleid.
Oprichting compensatiekassen ter voorkoming onderlinge concurrentie. Er ontstaat in de
concurrentie want in de ene fabriek zal je meer toeslag krijgen dan in de andere fabriek. De arbeiders
met de grote gezinnen gaan naar de fabrieken waar ze het meeste extra krijgen. Als weerslag van het
initiatief ontstaat er concurrentie tussen de werkgevers. ZO komt er een volgende stap in de
ontwikkeling: in plaats van apart toeslagen uit te keren gaan de werkgevers zich samen zetten. Het
geld dat ze er voor over hebben plaatsen in een kas en zo de werknemers uit de streek betalen zodat
ze de betaling krijgen uit de kas en niet van de werkgevers. De werkgevers gaan geld overmaken naar
compensatiekassen en die gaan uitkeren.
1930: Wet houdende veralgemeening van den kinderbijslag ten voordeele van de loontrekkende
arbeiders (“Kinderbijslagwet Werknemers”):
Verplicht werkgevers aan te sluiten bij compensatiekas, regelt financiering bijslagen uit bijdragen
werkgevers, past bijslagen aan. Men gaat het systeem voor alle werknemers veralgemenen. Deze wet
is belangrijk voor de ontwikkeling van de bijslag: alle werkgevers verplicht aan te sluiten bij de kassen
(het is gedaan met de vrijwilligheid zich aan te sluiten). De wet bepaalt hoeveel de werkgevers
moeten betalen aan de kas en onder welke voorwaarden de toelage kan worden uitgekeerd en welke
hoogte. Het is een echte sociale verzekering uitsluitend verzekerd door de werkgevers.
1
, Coördinatie anno 1939.
Besluitwet 28 december 1944: aanpassing bedragen bijslagen, financiering uit verhoogde bijdragen
werkgevers, oprichting nationale compensatiekas. In 1944 wordt het Sociaal Pact omgezet in de
besluitwet. Niet zo’n grote verandering voor de bijslagen: hogere bedragen uitkeren, hogere
bijdragen van de enige financierders namelijk de werkgevers (meer betalen voor de hogere bijdragen
te kunnen uitkeren). Er komt een nationale kas om de bestaande kassen de beheren en te overzien.
Navolgende uitbreiding personele werkingssfeer tot werknemers en ambtenaren in overheidsdienst,
maar met eigen administratieve en financiële organisatie voor publieke sector. Er is een uitbreiding
van de personele werkingssfeer: ambtenaren in overheidsdienst komen erbij. De verzekering voor
werknemers gaat zich uitbreiden naar andere beroepscategorieën namelijk de werknemers en
ambtenaren in overheidsdienst.
1937: invoering gezinsbijslagenverzekering voor zelfstandigen:
Eigenheid: lagere bijdragen en bijslagen dan in regeling werknemers. Er komt een verzekering voor de
zelfstandigen. In plaats van de zelfstandigen op te nemen in de bestaande verzekering waar de
ambtenaren al inzaten, gaan ze een aparte verzekering maken voor de zelfstandigen. De zelfstandigen
vinden het wel interessant dat er ondersteuning zou zijn voor de kinderen. De ondersteuning zou
bijdragen vragen en dan zou het naar de overheidsgestuurde sociale verzekeringen gaan. Ze stonden
hier weigerachtig over en wouden een eigen regeling: lagere bijdragen dan de werkgevers en dus ook
lagere bijslagen.
Na WO II: tendens tot gelijkschakeling met regeling werknemers. De navolgende decennia zijn een
evolutie van zelfstandigen waar ze aanspraak maken op hogere bijdragen en dus meer moeten
bijdragen.
2014: drie fundamentele hervormingen:
In 2014 zijn er drie fundamentele hervormingen voor de gezinsbijslagenverzekering.
Integratie verzekering zelfstandigen in regeling werknemers:
Opheffing bijzondere reglementering zelfstandigen. Wijziging Kinderbijslagwet Werknemers tot
Algemene Kinderbijslagwet (“AKBW”): eenvormige regeling voor werknemers, ambtenaren én
zelfstandigen, gemodelleerd op vroegere regeling werknemers.
De bezegeling van 80 jaar evolutie in de verzekering van de werknemers en de ambtenaren en de
aparte regeling voor de zelfstandigen. Men stopt met de aparte regeling. Men gaat de regeling voor
zelfstandigen opheffen en integreren in de regeling voor werknemers. Het gaf een bijzondere
complexiteit voorheen als er een gezin met een zelfstandige en een werknemer was. De regeling voor
werknemers werd algemeen qua voorwaarden en prestaties voor zelfstandigen, ambtenaren en
werknemers in een wettelijk kader. Dit was een opstap naar de volgende stap.
Overdracht bevoegdheid gezinsbijslagen van federale overheid naar gemeenschappen:
Bevoegdheid inzake gezinsbijslagen afgesplitst van algemene bevoegdheid inzake sociale zekerheid
(art. 5 BWHI). De defederalisering van de gezinsbijslagenverzekering. De bevoegdheid voor de
gezinsbijslagen moet worden afgesplitst van de algemene bevoegdheid van de sociale verzekering van
de federale overheid. De bevoegdheid wordt overgedragen van de gemeenschappen. Daarom is er
een discussie tussen sociale zekerheid en gezinsbijslagen: er is een onderscheid in België tussen
sociale zekerheid als federale bevoegdheid en gezinsbijslagen als gemeenschapsbevoegdheid.
2
, Overeenstemmende aanpassing financiering gezinsbijslagenverzekering: niet langer uit middelen
Globaal Beheer sociale zekerheid werknemers en Globaal Beheer zelfstandigen, maar via dotatie van
de federale overheid aan de gemeenschappen. De financiering is daarom ook aangepast. Sociale
verzekeringen worden gefinancierd uit bijdragen van werknemers, werkgevers en zelfstandigen (of
combinaties). De verzekering hier werd gefinancierd door de werkgevers voor de werknemers of door
de zelfstandigen voor zichzelf. Het wordt ui de sociale zekerheid gehaald dus geen financiering door
socialezekerheidsbijdragen. Men is het gaan fiscaliseren. De federale overheid geeft een dotatie uit
fiscale middelden om de verzekering te betalen. De werkgevers betalen sindsdien geen bijdragen
meer. De hele bevolking betaalt het nu via fiscale middelen.
Gezinsbijslagen gerangschikt onder “persoonsgebonden aangelegenheden”. Persoonsgebonden
bevoegdheid voor de gemeenschappen.
- Bevoegdheid Vlaamse, Franstalige en Duitstalige Gemeenschap
- Bijzondere situatie Tweetalig taalgebied Brussel Hoofdstad: Gemeenschappelijke
Gemeenschapscommissie is bevoegd. Brussel wordt ook bevoegd voor de eigen
gezinsbijslagen in een bicommunautaire instelling: Gemeenschappelijke
Gemeenschapscommissie: bevoegd voor de bicommunautaire aangelegenheden (die de
Franstalige en de Nederlandstalige aanbelangen). Hoe zijn ze samengesteld? Er is een
Vlaamse gemeenschapscommissie en de Franstalige gemeenschapscommissie voor de
gemeenschapsaangelegenheden van hun gemeenschap, tenzij het bicommunautaire
aangelegenheden zijn dan zetten ze zich samen. Deze commissie is bevoegd voor de
gezinsbijslagen.
Omvang overgedragen bevoegdheid ratione materiae:
• Kraamgeld, adoptiepremie, kinderbijslag én gewaarborgde kinderbijslag
• Volledige legislatieve bevoegdheid inzake afbakening toepassingsgebied, voorwaarden
toekenning prestaties, prestaties, uitbetaling en administratieve organisatie
• Géén toewijzing bevoegdheid tot heffing sociale bijdragen
Wat is de omvang van de overgedragen bevoegdheid? De bevoegdheid is totaal. De federale overheid
heeft geen voorbehouden bevoegdheidsaspect. Alles ligt in het domein van de gemeenschappen.
Geen bevoegdheid voor de gemeenschap om sociale bijdragen te heffen want dat is sociale zekerheid
en federale overheid. De kinderbijslagen worden uit de sociale zekerheid gehaald dus geen
bevoegdheid voor de sociale bijdragen te heffen.
Territoriale reikwijdte overgedragen bevoegdheid beperkt tot onderscheiden taalgebieden: risico op
wetsconflicten en nood aan samenwerking(sakkoorden). De gemeenschappen zijn enkel bevoegd
voor de taalgebieden waar ze op geënt zijn. Wat als je werkt in Antwerpen en woont in Brussel? Wie
is er dan bevoegd voor de gezinsbijslagen? Er is een risico op wetsconflicten. Dit heeft de materie
complex gemaakt.
3
IV. De gezinsbijslagenverzekering:
Een derde sociale verzekering: de gezinsbijslagenverzekering. Het woord verzekering is hier stilaan
ongepast. De gezinsbijslagenverzekering is iets anders dan wat we tot nu toe hebben gezien. We gaan
de regeling bekijken zoals die geldt binnen de Vlaamse gemeenschap.
1. Schets van de historische ontwikkeling:
Ontstaan in interbellum uit initiatief werkgevers:
Strijd tussen vakbonden en patronaat om bevoogding arbeiders na WO I. De
gezinsbijslagenverzekering is wat anders. Anders dan de werkloosheidsverzekering die ontstaat in de
hulpacties van de vakbonden en anders dan de ziekteverzekering die begint in de onderlinge
voorziening van arbeiders. De verzekering komt niet in ontwikkeling in de ellendige 19 de eeuw, maar
de 20ste eeuw. Het zijn de werkgevers die met het initiatief komen. Na de eerste Wereldoorlog is de
oude maatschappij gekraakt. Er is een georganiseerde arbeidersbeweging met syndicaten en politieke
partijen die de rechten van de arbeiders verdedigen. De machtspositie van de werkgevers over de
arbeiders was aan het wankelen geraakt. Werkgevers hadden het gevoel de grip verloren te zijn. In
plaats van de strijd aan te gaan, komt er een initiatief om het vertrouwen te winnen van de arbeiders
en synergie te kweken.
Werkgevers industriële sector kennen naar Frans voorbeeld “complement familial de salaire”
(loontoeslag gezinshoofden) toe. Het initiatief komt uit Frankrijk waar de bloeiende sectoren
proberen vermijden dat de werknemers om extra loon zouden vragen. Ze zouden zich gaan focussen
op de arbeiders met een groot gezin en die een extra loontoeslag geven om te ondersteunen in de
opvoeding. Het initiatief wordt genomen ‘complement familial de salaire”. Een familiale toeslag op je
loon ter ondersteuning van de opvoeding van de kinderen. De algemene loonsverhoging werd
vermeden en de arbeiders met een groot gezin zijn blij met de extra steun. De werkgevers in België
binnen hetzelfde toe te passen: de werknemers met een groot gezin worden gesteund door de
werkgevers door een extra toeslag. Dit is een loonbeleid.
Oprichting compensatiekassen ter voorkoming onderlinge concurrentie. Er ontstaat in de
concurrentie want in de ene fabriek zal je meer toeslag krijgen dan in de andere fabriek. De arbeiders
met de grote gezinnen gaan naar de fabrieken waar ze het meeste extra krijgen. Als weerslag van het
initiatief ontstaat er concurrentie tussen de werkgevers. ZO komt er een volgende stap in de
ontwikkeling: in plaats van apart toeslagen uit te keren gaan de werkgevers zich samen zetten. Het
geld dat ze er voor over hebben plaatsen in een kas en zo de werknemers uit de streek betalen zodat
ze de betaling krijgen uit de kas en niet van de werkgevers. De werkgevers gaan geld overmaken naar
compensatiekassen en die gaan uitkeren.
1930: Wet houdende veralgemeening van den kinderbijslag ten voordeele van de loontrekkende
arbeiders (“Kinderbijslagwet Werknemers”):
Verplicht werkgevers aan te sluiten bij compensatiekas, regelt financiering bijslagen uit bijdragen
werkgevers, past bijslagen aan. Men gaat het systeem voor alle werknemers veralgemenen. Deze wet
is belangrijk voor de ontwikkeling van de bijslag: alle werkgevers verplicht aan te sluiten bij de kassen
(het is gedaan met de vrijwilligheid zich aan te sluiten). De wet bepaalt hoeveel de werkgevers
moeten betalen aan de kas en onder welke voorwaarden de toelage kan worden uitgekeerd en welke
hoogte. Het is een echte sociale verzekering uitsluitend verzekerd door de werkgevers.
1
, Coördinatie anno 1939.
Besluitwet 28 december 1944: aanpassing bedragen bijslagen, financiering uit verhoogde bijdragen
werkgevers, oprichting nationale compensatiekas. In 1944 wordt het Sociaal Pact omgezet in de
besluitwet. Niet zo’n grote verandering voor de bijslagen: hogere bedragen uitkeren, hogere
bijdragen van de enige financierders namelijk de werkgevers (meer betalen voor de hogere bijdragen
te kunnen uitkeren). Er komt een nationale kas om de bestaande kassen de beheren en te overzien.
Navolgende uitbreiding personele werkingssfeer tot werknemers en ambtenaren in overheidsdienst,
maar met eigen administratieve en financiële organisatie voor publieke sector. Er is een uitbreiding
van de personele werkingssfeer: ambtenaren in overheidsdienst komen erbij. De verzekering voor
werknemers gaat zich uitbreiden naar andere beroepscategorieën namelijk de werknemers en
ambtenaren in overheidsdienst.
1937: invoering gezinsbijslagenverzekering voor zelfstandigen:
Eigenheid: lagere bijdragen en bijslagen dan in regeling werknemers. Er komt een verzekering voor de
zelfstandigen. In plaats van de zelfstandigen op te nemen in de bestaande verzekering waar de
ambtenaren al inzaten, gaan ze een aparte verzekering maken voor de zelfstandigen. De zelfstandigen
vinden het wel interessant dat er ondersteuning zou zijn voor de kinderen. De ondersteuning zou
bijdragen vragen en dan zou het naar de overheidsgestuurde sociale verzekeringen gaan. Ze stonden
hier weigerachtig over en wouden een eigen regeling: lagere bijdragen dan de werkgevers en dus ook
lagere bijslagen.
Na WO II: tendens tot gelijkschakeling met regeling werknemers. De navolgende decennia zijn een
evolutie van zelfstandigen waar ze aanspraak maken op hogere bijdragen en dus meer moeten
bijdragen.
2014: drie fundamentele hervormingen:
In 2014 zijn er drie fundamentele hervormingen voor de gezinsbijslagenverzekering.
Integratie verzekering zelfstandigen in regeling werknemers:
Opheffing bijzondere reglementering zelfstandigen. Wijziging Kinderbijslagwet Werknemers tot
Algemene Kinderbijslagwet (“AKBW”): eenvormige regeling voor werknemers, ambtenaren én
zelfstandigen, gemodelleerd op vroegere regeling werknemers.
De bezegeling van 80 jaar evolutie in de verzekering van de werknemers en de ambtenaren en de
aparte regeling voor de zelfstandigen. Men stopt met de aparte regeling. Men gaat de regeling voor
zelfstandigen opheffen en integreren in de regeling voor werknemers. Het gaf een bijzondere
complexiteit voorheen als er een gezin met een zelfstandige en een werknemer was. De regeling voor
werknemers werd algemeen qua voorwaarden en prestaties voor zelfstandigen, ambtenaren en
werknemers in een wettelijk kader. Dit was een opstap naar de volgende stap.
Overdracht bevoegdheid gezinsbijslagen van federale overheid naar gemeenschappen:
Bevoegdheid inzake gezinsbijslagen afgesplitst van algemene bevoegdheid inzake sociale zekerheid
(art. 5 BWHI). De defederalisering van de gezinsbijslagenverzekering. De bevoegdheid voor de
gezinsbijslagen moet worden afgesplitst van de algemene bevoegdheid van de sociale verzekering van
de federale overheid. De bevoegdheid wordt overgedragen van de gemeenschappen. Daarom is er
een discussie tussen sociale zekerheid en gezinsbijslagen: er is een onderscheid in België tussen
sociale zekerheid als federale bevoegdheid en gezinsbijslagen als gemeenschapsbevoegdheid.
2
, Overeenstemmende aanpassing financiering gezinsbijslagenverzekering: niet langer uit middelen
Globaal Beheer sociale zekerheid werknemers en Globaal Beheer zelfstandigen, maar via dotatie van
de federale overheid aan de gemeenschappen. De financiering is daarom ook aangepast. Sociale
verzekeringen worden gefinancierd uit bijdragen van werknemers, werkgevers en zelfstandigen (of
combinaties). De verzekering hier werd gefinancierd door de werkgevers voor de werknemers of door
de zelfstandigen voor zichzelf. Het wordt ui de sociale zekerheid gehaald dus geen financiering door
socialezekerheidsbijdragen. Men is het gaan fiscaliseren. De federale overheid geeft een dotatie uit
fiscale middelden om de verzekering te betalen. De werkgevers betalen sindsdien geen bijdragen
meer. De hele bevolking betaalt het nu via fiscale middelen.
Gezinsbijslagen gerangschikt onder “persoonsgebonden aangelegenheden”. Persoonsgebonden
bevoegdheid voor de gemeenschappen.
- Bevoegdheid Vlaamse, Franstalige en Duitstalige Gemeenschap
- Bijzondere situatie Tweetalig taalgebied Brussel Hoofdstad: Gemeenschappelijke
Gemeenschapscommissie is bevoegd. Brussel wordt ook bevoegd voor de eigen
gezinsbijslagen in een bicommunautaire instelling: Gemeenschappelijke
Gemeenschapscommissie: bevoegd voor de bicommunautaire aangelegenheden (die de
Franstalige en de Nederlandstalige aanbelangen). Hoe zijn ze samengesteld? Er is een
Vlaamse gemeenschapscommissie en de Franstalige gemeenschapscommissie voor de
gemeenschapsaangelegenheden van hun gemeenschap, tenzij het bicommunautaire
aangelegenheden zijn dan zetten ze zich samen. Deze commissie is bevoegd voor de
gezinsbijslagen.
Omvang overgedragen bevoegdheid ratione materiae:
• Kraamgeld, adoptiepremie, kinderbijslag én gewaarborgde kinderbijslag
• Volledige legislatieve bevoegdheid inzake afbakening toepassingsgebied, voorwaarden
toekenning prestaties, prestaties, uitbetaling en administratieve organisatie
• Géén toewijzing bevoegdheid tot heffing sociale bijdragen
Wat is de omvang van de overgedragen bevoegdheid? De bevoegdheid is totaal. De federale overheid
heeft geen voorbehouden bevoegdheidsaspect. Alles ligt in het domein van de gemeenschappen.
Geen bevoegdheid voor de gemeenschap om sociale bijdragen te heffen want dat is sociale zekerheid
en federale overheid. De kinderbijslagen worden uit de sociale zekerheid gehaald dus geen
bevoegdheid voor de sociale bijdragen te heffen.
Territoriale reikwijdte overgedragen bevoegdheid beperkt tot onderscheiden taalgebieden: risico op
wetsconflicten en nood aan samenwerking(sakkoorden). De gemeenschappen zijn enkel bevoegd
voor de taalgebieden waar ze op geënt zijn. Wat als je werkt in Antwerpen en woont in Brussel? Wie
is er dan bevoegd voor de gezinsbijslagen? Er is een risico op wetsconflicten. Dit heeft de materie
complex gemaakt.
3
