Samenvatting Socialezekerheidsrecht – De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en
uitkeringen:
II. De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen:
1. Schets van de historische ontwikkeling:
Oorsprong in zelfvoorziening:
Het ontstaan van de arbeidersklasse en nieuwe vormen van bestaansonzekerheid in de eerste helft
van de 19e eeuw. De oprichting van maatschappijen van onderlinge bijstand – eerste vorm van
“sociale verzekering via bijdragen”.
De 19de eeuw waarbij het arbeidsproletariaat aanzwelt omdat er hongersnoden zijn. Het zet een
dynamiek in gang, het was de doodsteek voor het platteland. Men ging naar de steden om in de
fabrieken te werken waar ze hun lijf aanbieden om te mogen komen werken. Sommige kregen geld,
andere stukloon maar andere jetons waarbij ze terug bij de werkgever moesten gaan kopen (het
truck-systeem). De mensen werden uitgeperst en niet betaald waardoor er ellende was onder de
bevolking. De arbeiders proberen te voorzien in hun problemen want als ze niet kunnen werken dan
worden ze niet betaald (door arbeidsongeschiktheid of ziekte). Voor die dagen zijn er geen inkomsten
voor het gezin. Soms is er ook medicatie nodig om te kunnen genezen maar dit kost ook geld net
zoals de medische controle. Er is geen geld bij ziekte en niet voldoende geld om te sparen waardoor
men sterft. DE arbeiders proberen zelf te voorzien: als je 5x of 6x per week hebt gewerkt dan kan je
een deel afstaan en in de maatschappij van onderlinge bijstand steken. Er heerste in de ambachten
een solidariteit en men ging vergaderen en wat men kon missen ging in de solidariteitsbeurs. Als je
ziek werd en je had geen inkomen en er waren kosten dan kon je een deel uit de pot krijgen om de
kosten te vergoeden. Het volstond niet maar het kon het scherpste eraf halen.
Deze organisatie waren de maatschappijen van onderlinge bijstand wat solidariteitspraktijken onder
de mens waren en ze geraakten verspreid en ze organiseerden zich lokaal. Men ging samen sparen
om elkaar in te dekken. Het is de eerste vorm van sociale verzekering via bijdragen.
Eerste overheidsinterventie:
- 1851: wetgeving ter erkenning en controle van de maatschappijen van onderlinge bijstand;
strijd tussen “arbeid” en “kapitaal”, rol overheid. Hoe gaat de overheid hiermee om? Het was
wetgeving om de organisatie op orde te stellen en te vermijden dat er radicale elementen in
zouden vloeien. Uit de arbeidsellende en het onderling overleg konden radicale opvattingen
komen bijv. katholieke argumenten of het feit dat de economisch systeem verkeerd gebouwd
is (socialisme: de werknemers moeten de baas hebben). De wetgeving wou dus de
organisatie ordenen maar ook directe controle mogelijk maken en de ontbinding te kunnen
opleggen. Ze werden erkend als officiële maatschappijen van onderlinge bijstand als ze
voldeden aan de voorwaarden (overzicht van de leden, van de financiën). Als je erkend werd
dan moest je geen zegelrechten betalen op de correspondentie en kreeg je voorrechten. Als
je ze er niet aan beantwoordde dan werd je bestraft. De staat als nachtwakersstaat maar niet
op sociaal vlak tussenkomen want dat was slecht voor de economie.
1
, - 1894: versoepeling van het wetgevend kader, stijging leden erkende maatschappijen; kiem
techniek coöperatie en overleg in sociale zaken. Er is nog steeds een argwanende positie, de
overheid verandert het geweer van schouder omdat ze de emancipatie niet konden breken
dus integreren in het parlementair bestel. Er is een officiële erkenning mits voorwaarden voor
erkenning die soepeler gemaakt worden EN men kan niet zomaar meer eenzijdig ontbinden
EN ze kunnen verenigen in grotere verbonden (en zelfs op landsniveau verenigen: de
landsbonden waarbij een overleg wordt voorzien – dialoog in plaats van repressie). Er komen
meer leden van erkende maatschappijen. Het is de kiem van een overleg en
coöperatiestructuur.
- Eeuwwisseling: politiek van “gesubsidieerde vrijheid”, toekenning rijkstoelagen – vroege vorm
van “fiscalisering” sociale verzekering. Waar de maatschappijen functioneren is er minder
revolte, dus de overheid gaat het stimuleren want het is goed voor de vrede. Men gaat de
initiatieven uit de privé financieel ondersteunen door rijkstoelagen toe te kennen (subsidies
naar de maatschappijen). De eerste keer dat begrotingsmiddelen worden gefinancierd in
sociale zekerheid. Belastingmiddelen zijn een belangrijke rol van de financiële molen en de
eerste kiem ligt hier.
Sociaal pact en besluitwet 28 december 1944:
Omzetting vrijwillige verzekering in verplichte verzekering voor werknemers. Er is een eerste
besluitwet van 28 december 1944 die refereert aan het sociaal pact. Na WOII komt de regering uit
ballingschap terug en ze zien dat het niet verder kan met de ellende. ZE willen sociale zekerheid en
geen oorlog meer. De regering neemt het plan over dat is voorbereid door mensne uit de werkgevers-
en werknemersorganisaties. IN het sociaal pact werd gezegd dat de ziekteverzekering die vrijwillig
was door aansluiting bij de maatschappijen, verplicht moest worden. Iedereen moest aangesloten
zijn zodat men de kosten en de arbeidsongeschiktheid gecompenseerd zag. Men ging de verzekering
verplicht maken en meteen voor werknemers (met een ambitie om verder te gaan). Een verplichte
verzekering voor werknemers van de kosten van geneeskundige verzorging en de
arbeidsongeschiktheid.
Opsplitsing:
1963: opsplitsing verzekering in sector geneeskundige verzorging en sector uitkeringen. Daarna
uitbreiding qua rechten en de beschermde (personeel toepassingsgebied). Er komen gevoeligheden
naar boven en men beslist in 1963 om op te splitsen tussen geneeskundige verzorging (ziektekosten)
en uitkeringen (arbeidsongeschiktheid). De uitbreiding komt er maar niet voor iedereen gelijk.
Graduele uitbreiding personeel toepassingsgebied verzekering geneeskundige verzorging (art. 32
GVU-Wet):
- Zelfstandigen (“grote risico’s”). De eerste stap is er naar de zelfstandigen die geen dekking
hadden voor de medische kosten of de arbeidsongeschiktheid. Ze wilden ook niet zozeer een
verzekering want vanaf de 19de eeuw ontwikkelt de zelfstandigheid zich rondom vrijheid en
verantwoordelijkheid (liberale ideologie). Men wou niet afhankelijk zijn van de staat want
dan moest men geld betalen en was men dat kwijt. De mentaliteit begon te veranderen en
eigenlijk was het gebrek aan dekking een probleem. Ze waren bereid om te gaan naar een
ziektekostenverzekering. De tak arbeidsongeschiktheid kent een andere evolutie. De
zelfstandigen stappen in met een voorbehoud, ze wouden niet de volledige dekking zoals de
werknemers. Ze startten met een minimumpakket: de grote risico’s (een afgebakende lijst van
ziekte die grote kosten met zich meebrengen bijv. kanker, TBC, chirurgische ingreep, ... Ze
stapten mee in de ziektekostenverzekering maar niet volledig, enkel de zware risico’s.
2
, Er was ook een lijst van kleine risico’s waardoor het pakket van de werknemers door twee
werd gedeeld door de zelfstandigen. De zelfstandigen konden een bijkomende verzekering
nemen voor de kleine risico’s die gesubsidieerd werd door de staat, het werd gestimuleerd
maar de verplichte verzekering gold enkel voor de grote risico’s.
- Ambtenaren. De ambtenaren werden gewoon mee onder het systeem van de werknemers
gebracht.
- Ingezetenen (art. 32, 15° GVU-Wet). Alle persoon ingeschreven in het rijksregister van
natuurlijke personen vallen onder de wet (het vreemdelingenregister van de niet-onderdanen
die wettig verblijven & de onderdanen). Iedereen die op het grondgebied wettig verblijft voor
een periode is verplicht zich te verzekeren. Hierbij wordt het een volksverzekering en
hiervoor was het een professioneel categoriale verzekering.
- Zelfstandigen (“kleine risico’s”). Een groei naar het verlangen naar gelijke dekking waardoor
de lijst met grote risico’s uitgebreid werd en begon meer te gelijken op de dekking van de
werknemers. Het enige kleine risico na een tijd was nog tandzorg (je kon een zelfstandige en
werknemers uit elkaar houden door naar de tanden te kijken). Alle risico’s worden
gelijkgeschakeld ze krijgen hetzelfde pakket aan risico’s.
Resultaat: “volksverzekering”. De geneeskundige verzorging groeit uit tot een
volksverzekering.
Beperkte uitbreiding personeel toepassingsgebied uitkeringsverzekering. Er is een uitbreiding
geweest van het toepassingsgebied maar op een andere manier:
- Van toepassing op “werknemers” (m.i.v. werknemers gerechtigd op vergoeding wegens
onregelmatige beëindiging arbeidsovereenkomst, beëindiging arbeidsovereenkomst in
gemeenschappelijk akkoord, …). Het is verplicht voor de werknemers en gaandeweg voor
andere categorieën (bijv. werkloos geworden nog steeds gedekt door de
uitkeringsverzekering). Een ruime categorie van werknemers en niet strikt voor diegene die
arbeid uitoefenen onder arbeidsovereenkomst.
- Géén uitbreiding tot ambtenaren : specifieke regeling rechtspositie middels systeem
ziektedagen (ongeveer 660), disponibiliteit en “invaliditeitspensioen”; vanaf 2028 gradueel
vervangen door systeem “tijdelijke arbeidsongeschiktheid”. Geen uitbreiding naar de
ambtenaren dus asymmetrie. De ambtenaren hebben een dekking nodig voor medische
kosten maar niet voor de arbeidsongeschiktheid omdat ambtenaren hebben ziektedagen die
een gewaarborgd loon hebben. Als de ziektedagen op zijn dan word je gevraagd op
invaliditeitspensioen te gaan (een pensioen om je invaliditeit te dekken). Geen nood om aan
de uitkeringsverzekering van de werknemers te voldoen. Men gaat dit aanpassen nar een
tijdelijke arbeidsongeschiktheid.
- Wél uitbreiding tot zelfstandigen (1971), koning kan uitzonderingen voorzien. Wel een
uitbreiding naar zelfstandigen, maar wat later. De Koning kan een regelgeving maken die
aangepast is aan de zelfstandigen. Men wordt onder het systeem van de werknemers
gebracht, maar daarbinnen een mini-verzekering uitbouwen in het zelfstandigenstatuut (de
Koning kan dit voorzien).
Navolgende indeling uitkeringsverzekering in “arbeidsongeschiktheidsverzekering” en
“ouderschapsverzekering” ter dekking van moederschaps- en vaderschapsverlof. Nadien een
ontwikkeling dat arbeidsongeschiktheidsverzekering samen wordt gebracht met moederschaps- en
vaderschapsverzekering waardoor er een ouderschapsverzekering is die het moederschaps- en
vaderschapsverlof regelt met uitkeringen. Deze ouderschapsverzekering geldt niet voor ambtenaren,
daar is ook een aparte regelgeving voorzien.
3
uitkeringen:
II. De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen:
1. Schets van de historische ontwikkeling:
Oorsprong in zelfvoorziening:
Het ontstaan van de arbeidersklasse en nieuwe vormen van bestaansonzekerheid in de eerste helft
van de 19e eeuw. De oprichting van maatschappijen van onderlinge bijstand – eerste vorm van
“sociale verzekering via bijdragen”.
De 19de eeuw waarbij het arbeidsproletariaat aanzwelt omdat er hongersnoden zijn. Het zet een
dynamiek in gang, het was de doodsteek voor het platteland. Men ging naar de steden om in de
fabrieken te werken waar ze hun lijf aanbieden om te mogen komen werken. Sommige kregen geld,
andere stukloon maar andere jetons waarbij ze terug bij de werkgever moesten gaan kopen (het
truck-systeem). De mensen werden uitgeperst en niet betaald waardoor er ellende was onder de
bevolking. De arbeiders proberen te voorzien in hun problemen want als ze niet kunnen werken dan
worden ze niet betaald (door arbeidsongeschiktheid of ziekte). Voor die dagen zijn er geen inkomsten
voor het gezin. Soms is er ook medicatie nodig om te kunnen genezen maar dit kost ook geld net
zoals de medische controle. Er is geen geld bij ziekte en niet voldoende geld om te sparen waardoor
men sterft. DE arbeiders proberen zelf te voorzien: als je 5x of 6x per week hebt gewerkt dan kan je
een deel afstaan en in de maatschappij van onderlinge bijstand steken. Er heerste in de ambachten
een solidariteit en men ging vergaderen en wat men kon missen ging in de solidariteitsbeurs. Als je
ziek werd en je had geen inkomen en er waren kosten dan kon je een deel uit de pot krijgen om de
kosten te vergoeden. Het volstond niet maar het kon het scherpste eraf halen.
Deze organisatie waren de maatschappijen van onderlinge bijstand wat solidariteitspraktijken onder
de mens waren en ze geraakten verspreid en ze organiseerden zich lokaal. Men ging samen sparen
om elkaar in te dekken. Het is de eerste vorm van sociale verzekering via bijdragen.
Eerste overheidsinterventie:
- 1851: wetgeving ter erkenning en controle van de maatschappijen van onderlinge bijstand;
strijd tussen “arbeid” en “kapitaal”, rol overheid. Hoe gaat de overheid hiermee om? Het was
wetgeving om de organisatie op orde te stellen en te vermijden dat er radicale elementen in
zouden vloeien. Uit de arbeidsellende en het onderling overleg konden radicale opvattingen
komen bijv. katholieke argumenten of het feit dat de economisch systeem verkeerd gebouwd
is (socialisme: de werknemers moeten de baas hebben). De wetgeving wou dus de
organisatie ordenen maar ook directe controle mogelijk maken en de ontbinding te kunnen
opleggen. Ze werden erkend als officiële maatschappijen van onderlinge bijstand als ze
voldeden aan de voorwaarden (overzicht van de leden, van de financiën). Als je erkend werd
dan moest je geen zegelrechten betalen op de correspondentie en kreeg je voorrechten. Als
je ze er niet aan beantwoordde dan werd je bestraft. De staat als nachtwakersstaat maar niet
op sociaal vlak tussenkomen want dat was slecht voor de economie.
1
, - 1894: versoepeling van het wetgevend kader, stijging leden erkende maatschappijen; kiem
techniek coöperatie en overleg in sociale zaken. Er is nog steeds een argwanende positie, de
overheid verandert het geweer van schouder omdat ze de emancipatie niet konden breken
dus integreren in het parlementair bestel. Er is een officiële erkenning mits voorwaarden voor
erkenning die soepeler gemaakt worden EN men kan niet zomaar meer eenzijdig ontbinden
EN ze kunnen verenigen in grotere verbonden (en zelfs op landsniveau verenigen: de
landsbonden waarbij een overleg wordt voorzien – dialoog in plaats van repressie). Er komen
meer leden van erkende maatschappijen. Het is de kiem van een overleg en
coöperatiestructuur.
- Eeuwwisseling: politiek van “gesubsidieerde vrijheid”, toekenning rijkstoelagen – vroege vorm
van “fiscalisering” sociale verzekering. Waar de maatschappijen functioneren is er minder
revolte, dus de overheid gaat het stimuleren want het is goed voor de vrede. Men gaat de
initiatieven uit de privé financieel ondersteunen door rijkstoelagen toe te kennen (subsidies
naar de maatschappijen). De eerste keer dat begrotingsmiddelen worden gefinancierd in
sociale zekerheid. Belastingmiddelen zijn een belangrijke rol van de financiële molen en de
eerste kiem ligt hier.
Sociaal pact en besluitwet 28 december 1944:
Omzetting vrijwillige verzekering in verplichte verzekering voor werknemers. Er is een eerste
besluitwet van 28 december 1944 die refereert aan het sociaal pact. Na WOII komt de regering uit
ballingschap terug en ze zien dat het niet verder kan met de ellende. ZE willen sociale zekerheid en
geen oorlog meer. De regering neemt het plan over dat is voorbereid door mensne uit de werkgevers-
en werknemersorganisaties. IN het sociaal pact werd gezegd dat de ziekteverzekering die vrijwillig
was door aansluiting bij de maatschappijen, verplicht moest worden. Iedereen moest aangesloten
zijn zodat men de kosten en de arbeidsongeschiktheid gecompenseerd zag. Men ging de verzekering
verplicht maken en meteen voor werknemers (met een ambitie om verder te gaan). Een verplichte
verzekering voor werknemers van de kosten van geneeskundige verzorging en de
arbeidsongeschiktheid.
Opsplitsing:
1963: opsplitsing verzekering in sector geneeskundige verzorging en sector uitkeringen. Daarna
uitbreiding qua rechten en de beschermde (personeel toepassingsgebied). Er komen gevoeligheden
naar boven en men beslist in 1963 om op te splitsen tussen geneeskundige verzorging (ziektekosten)
en uitkeringen (arbeidsongeschiktheid). De uitbreiding komt er maar niet voor iedereen gelijk.
Graduele uitbreiding personeel toepassingsgebied verzekering geneeskundige verzorging (art. 32
GVU-Wet):
- Zelfstandigen (“grote risico’s”). De eerste stap is er naar de zelfstandigen die geen dekking
hadden voor de medische kosten of de arbeidsongeschiktheid. Ze wilden ook niet zozeer een
verzekering want vanaf de 19de eeuw ontwikkelt de zelfstandigheid zich rondom vrijheid en
verantwoordelijkheid (liberale ideologie). Men wou niet afhankelijk zijn van de staat want
dan moest men geld betalen en was men dat kwijt. De mentaliteit begon te veranderen en
eigenlijk was het gebrek aan dekking een probleem. Ze waren bereid om te gaan naar een
ziektekostenverzekering. De tak arbeidsongeschiktheid kent een andere evolutie. De
zelfstandigen stappen in met een voorbehoud, ze wouden niet de volledige dekking zoals de
werknemers. Ze startten met een minimumpakket: de grote risico’s (een afgebakende lijst van
ziekte die grote kosten met zich meebrengen bijv. kanker, TBC, chirurgische ingreep, ... Ze
stapten mee in de ziektekostenverzekering maar niet volledig, enkel de zware risico’s.
2
, Er was ook een lijst van kleine risico’s waardoor het pakket van de werknemers door twee
werd gedeeld door de zelfstandigen. De zelfstandigen konden een bijkomende verzekering
nemen voor de kleine risico’s die gesubsidieerd werd door de staat, het werd gestimuleerd
maar de verplichte verzekering gold enkel voor de grote risico’s.
- Ambtenaren. De ambtenaren werden gewoon mee onder het systeem van de werknemers
gebracht.
- Ingezetenen (art. 32, 15° GVU-Wet). Alle persoon ingeschreven in het rijksregister van
natuurlijke personen vallen onder de wet (het vreemdelingenregister van de niet-onderdanen
die wettig verblijven & de onderdanen). Iedereen die op het grondgebied wettig verblijft voor
een periode is verplicht zich te verzekeren. Hierbij wordt het een volksverzekering en
hiervoor was het een professioneel categoriale verzekering.
- Zelfstandigen (“kleine risico’s”). Een groei naar het verlangen naar gelijke dekking waardoor
de lijst met grote risico’s uitgebreid werd en begon meer te gelijken op de dekking van de
werknemers. Het enige kleine risico na een tijd was nog tandzorg (je kon een zelfstandige en
werknemers uit elkaar houden door naar de tanden te kijken). Alle risico’s worden
gelijkgeschakeld ze krijgen hetzelfde pakket aan risico’s.
Resultaat: “volksverzekering”. De geneeskundige verzorging groeit uit tot een
volksverzekering.
Beperkte uitbreiding personeel toepassingsgebied uitkeringsverzekering. Er is een uitbreiding
geweest van het toepassingsgebied maar op een andere manier:
- Van toepassing op “werknemers” (m.i.v. werknemers gerechtigd op vergoeding wegens
onregelmatige beëindiging arbeidsovereenkomst, beëindiging arbeidsovereenkomst in
gemeenschappelijk akkoord, …). Het is verplicht voor de werknemers en gaandeweg voor
andere categorieën (bijv. werkloos geworden nog steeds gedekt door de
uitkeringsverzekering). Een ruime categorie van werknemers en niet strikt voor diegene die
arbeid uitoefenen onder arbeidsovereenkomst.
- Géén uitbreiding tot ambtenaren : specifieke regeling rechtspositie middels systeem
ziektedagen (ongeveer 660), disponibiliteit en “invaliditeitspensioen”; vanaf 2028 gradueel
vervangen door systeem “tijdelijke arbeidsongeschiktheid”. Geen uitbreiding naar de
ambtenaren dus asymmetrie. De ambtenaren hebben een dekking nodig voor medische
kosten maar niet voor de arbeidsongeschiktheid omdat ambtenaren hebben ziektedagen die
een gewaarborgd loon hebben. Als de ziektedagen op zijn dan word je gevraagd op
invaliditeitspensioen te gaan (een pensioen om je invaliditeit te dekken). Geen nood om aan
de uitkeringsverzekering van de werknemers te voldoen. Men gaat dit aanpassen nar een
tijdelijke arbeidsongeschiktheid.
- Wél uitbreiding tot zelfstandigen (1971), koning kan uitzonderingen voorzien. Wel een
uitbreiding naar zelfstandigen, maar wat later. De Koning kan een regelgeving maken die
aangepast is aan de zelfstandigen. Men wordt onder het systeem van de werknemers
gebracht, maar daarbinnen een mini-verzekering uitbouwen in het zelfstandigenstatuut (de
Koning kan dit voorzien).
Navolgende indeling uitkeringsverzekering in “arbeidsongeschiktheidsverzekering” en
“ouderschapsverzekering” ter dekking van moederschaps- en vaderschapsverlof. Nadien een
ontwikkeling dat arbeidsongeschiktheidsverzekering samen wordt gebracht met moederschaps- en
vaderschapsverzekering waardoor er een ouderschapsverzekering is die het moederschaps- en
vaderschapsverlof regelt met uitkeringen. Deze ouderschapsverzekering geldt niet voor ambtenaren,
daar is ook een aparte regelgeving voorzien.
3
