Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
Samenvatting Algemene microbiologie
H1: History of microbiology
1. Historical roots
• Anton Van Leeuwenhoek (17eE)
o Eerste microscoop voor textiel analyse
o Tand analyse na poetsen met zout → eerste kiem observatie
2. Germ theory of disease
Aristotle
• Seksuele en aseksuele reproductie
• Spontane reproductie of abiogenese (niet te verklaren)
o Moeilijk concept dat iets uit niets ontstaat
Francesco Redi
• Steak in fles die vliegen aantrekken → leggen eitjes etc
• Eerste experiment tegen abiogenese
Lazzaro Spallanzani
• Fles verwarmen met bouillon → na opwarmen dicht doen
o Er komen geen kiemen bij → geen spontane groei
• MAAR door koken geen O2 + door afsluiten geen O2 meer erbij dus
slecht experiment
Louis Pasteur
• Effectief bewijs tegen abiogenese → start van wetenschappelijke
methode
• Bouillon in fles met zwanenhals → verwarmen en jaren laten staan
→ geen vorming van leven MAAR toegang tot O2
• Dan fles kantelen opdat stof in bouillon kan → bouillon wordt
troebel dus bouillon is levensvatbaar → bewijs tegen abiogenese
• Pasteurisatie = kort hoog opwarmen opdat kiemen gedood worden maar melk niet van
smaak verandert
• Vaccin tegen rabiës (hondsdolheid) → schuimende mond door speeksel dat niet
doorgeslikt wordt door ziekte in hersenen (virale infectieziekte)
• Fermentatie = project met zure en goede wijn (rode wijn) → 2 soorten kiemen (grote
bollen en kleine staafjes)
o Spontane fermentatie → geen wijn
o Fles met zwanenhals → geen wijn
o Druivensap opwarmen en dan bep bacterie toevoegen
▪ Kleine staafjes → zure wijn
▪ Grote bollen → lekkere wijn
Pagina 1 van 44
,Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
Robert Koch
• “Kiem maakt je ziek” → Koch’s postulates
• Eerste agarplaat (door aardappelschijfjes te gebruiken)
• Bacillus anthracis → geeft anthrax
o Cutane anthrax
▪ In wond komen de bacillus anthracis (door contact met vee)
o Inhalatie anthrax
▪ Enveloppe met wit poeder op TV (kiem met talk poeder)
= biologische oorlogsvoering
• Koch’s postulaten
o Micro-organisme moet aanwezig zijn in elk geval van de ziekte MAAR bij gezonde
moet deze afwezig zijn
o Het verdachte micro-organisme moet geïsoleerd kunnen worden en opgegroeid
kunnen worden
o Dezelfde ziekte moet geïntroduceerd worden wanneer hetzelfde geïsoleerde
micro-organisme wordt ingebracht
o Hetzelfde micro-organisme moet opnieuw geïsoleerd kunnen worden van de
zieke gastheer
Edward Jenner
• Start van vaccinatie, in deze periode kwamen pokken veel voor met hoge mortaliteit
• Vaccinia virus (koepokken) gaf immuniteit tegen het humaan variola virus (pokken)
o Deze mens zag dit en testte dit op zoon van tuinman
Ignaz Semmelweis + Joseph Lister
• Oostenrijkse dokter die zag dat zwangere vrouwen 25% kan tot overleiden hadden
• Oorzaak:
o Arts was met lijk bezig → vrouw in bevalling dus ging hierheen MAAR handen niet
wassen → kiemen van lijk overbrengen
• Oplossing:
o Hypochloorzuur (Javel) gebruiken voor ontsmetten van handen
• Joseph Lister → introductie van aseptische technieken
(desinfectie)
Paul Ehrlich
• Duitse chemist die compound 606 vond tegen syphilis
o Magische kogel genoemd → oftewel stierf je van ziekte of van behandeling
Alexander Fleming
• Man wou kiem opgroeien op agarplaat → plaat besmet met schimmel →
staphylococcus kon niet verder groeien op plaat
o De schimmel penicillium notatum maakte → penicilline
Moderne microbiologie
• SARS (zoals Covid-19 = komt terug), griepvirus (vogelgriep kan soms nieuw virus
aanmaken), probiotica, bioterrorisme, antiretrovirale therapy (HIV)
Pagina 2 van 44
,Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
H2: Characteristics of prokaryotic cells
1. Groote, vorm en organisatie
Grootte
• Grootte verschillen in afmetingen
o Bacteriën: 1-3µm
o Virussen: 30 – 300 nm (pokken – polio)
Vorm en organisatie
• 1 coccus
o Deze groei lineair = Streptococcus
▪ Vb. streptococcus pyogenus (keelontsteking)
o Deze groei 3D = staphylococcus
▪ Vb. staphylococcus epidermidis (typisch microbioom op huid)
• 2 cocci na elkaar (licht afgeplat) = diplococcus
▪ Vb. neisseria meningitis (hersenvliesontsteking)
• Staafje = bacillus
▪ Vb. bacillus anthracis
o Meerder bacilli achter elkaar = Streptobacillus
▪ Vb. Lactobacillus Bulgaris (in yoghurt)
• Soort komma = vibrio
▪ Vb. Vibrio cholerae (waterige diarree)
• Soort worm = Spirocheet
▪ Vb. treponema pallidum, borrelia burgdoferi (ziekte van Lyme)
2. Overzicht van structuur
• 3 delen:
o Celmembraan omgeven met celwand
o Bacterieel chromosoom
o Structuren op de buitenkant
Celwand
• Celmembraan bij mens heeft cholesterol → membraan fluïditeit en sterkte
o AWEZIG BIJ PROKARYOOT ➔ NOOD aan celwand
(peptido-glycaan laag)
o Functie: vorm, bescherming tegen springen door
osmotische druk
Peptidoglycaan of Murein (TEKENEN)
• Afwezig bij mens dus goed aangrijppunt voor behandeling
• NAG-NAM dimeer wordt herhaald (N-acetylglucosamine –
N-acetylmuramine zuur)
o 2 suikerlagen over elkaar → moeten vast zitten
o Op NAM: L-Ala – D-Glu – DAP – D-Ala (tetrapeptide)
▪ 3-4 peptide brug linkt D-Ala met DAP
Pagina 3 van 44
, Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
Gram-negatieve Gram-positieve
• Gram negatieve
o Op plaats 3 staat er DAP → verbonden 3,4 met D-Ala
• Gram positieve
o Op plaats 3 staat er L-Lys → 3,4 verbonden met D-Ala via 5 Gly
Gram-Positieve bacterie (TEKENEN)
• Celmembraan met proteïnen (porines) met dikke peptidoglycaan laag
(50nm)
o Hierin lipotechoïne of Techoïne zuren en eiwitten
• Celwand is voornamelijk peptidoglycaan
• Lipotechoïne en techoïne zuren
o Bestaat uit glycerol met R groep (suiker of AZ) met 2 fosfaatgroepen
▪ Aan fosfaat hangt opnieuw glycerol → antenne vorming
o Glycerol kan ook ingewisseld worden voor ribitol (5C)
o Door alle fosfaatgroepen → negatief geladen
▪ Ca2+ en Mg2+ vervoeren
o Door restgroepen → Oppervlakte antigen
• Eiwitten
o Porines
o Buitekant celwand → adhesie, capsule productie,
penicilline binding protein (PBP)
Gram-Negatieve bacterie (TEKENEN)
• Veel dunnere peptidoglycaanlaag (10nm)
• Nog buitenste extra membraan met antennes
o Periplasmatische ruimte = ruimte tussen celmembraan en
buitenste membraan (waar peptidoglycaanlaag tussen zit)
▪ Hier zitten ook katabole enzymen
• Eiwitten (zie gram positief)
• Antennes → verschillen van gram positieven
o Bestaan uit Lipopolysacchariden (/LPS/Endotoxines)
▪ Bestaat uit Lipid A, core polysacchariden en O
(somatisch) antigen
▪ 2 NAG aan elkaar (dimeer) met fosfaatgroepen
aan = Lipid A
• Hieraan zitten kortketen vetzuren (C14 vb)
▪ Hierop zit Core polysachradiden = C6 – C7 – C8
suikers
▪ Hierop zit O-Ag = C6 suikers
• Hier zit meeste variatie (tussen bacterieen)
o PROBLEEM = Lipid A
▪ Steriele fles (doden van alle bacteriën) → patiënt toch in shock
▪ Lipid A is sterk thermostabiel → KOORTS, BD daling ~ soort sepsisch
▪ LPS kan gemakkelijk aan glas aanhechten
▪ (enkel gevaarlijk in bloedbaan)
o Negatieve lading → beschermende barrière door binding van Ca2+ (EDTA nodig)
Pagina 4 van 44
3Ba BMW
2025-2026
Samenvatting Algemene microbiologie
H1: History of microbiology
1. Historical roots
• Anton Van Leeuwenhoek (17eE)
o Eerste microscoop voor textiel analyse
o Tand analyse na poetsen met zout → eerste kiem observatie
2. Germ theory of disease
Aristotle
• Seksuele en aseksuele reproductie
• Spontane reproductie of abiogenese (niet te verklaren)
o Moeilijk concept dat iets uit niets ontstaat
Francesco Redi
• Steak in fles die vliegen aantrekken → leggen eitjes etc
• Eerste experiment tegen abiogenese
Lazzaro Spallanzani
• Fles verwarmen met bouillon → na opwarmen dicht doen
o Er komen geen kiemen bij → geen spontane groei
• MAAR door koken geen O2 + door afsluiten geen O2 meer erbij dus
slecht experiment
Louis Pasteur
• Effectief bewijs tegen abiogenese → start van wetenschappelijke
methode
• Bouillon in fles met zwanenhals → verwarmen en jaren laten staan
→ geen vorming van leven MAAR toegang tot O2
• Dan fles kantelen opdat stof in bouillon kan → bouillon wordt
troebel dus bouillon is levensvatbaar → bewijs tegen abiogenese
• Pasteurisatie = kort hoog opwarmen opdat kiemen gedood worden maar melk niet van
smaak verandert
• Vaccin tegen rabiës (hondsdolheid) → schuimende mond door speeksel dat niet
doorgeslikt wordt door ziekte in hersenen (virale infectieziekte)
• Fermentatie = project met zure en goede wijn (rode wijn) → 2 soorten kiemen (grote
bollen en kleine staafjes)
o Spontane fermentatie → geen wijn
o Fles met zwanenhals → geen wijn
o Druivensap opwarmen en dan bep bacterie toevoegen
▪ Kleine staafjes → zure wijn
▪ Grote bollen → lekkere wijn
Pagina 1 van 44
,Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
Robert Koch
• “Kiem maakt je ziek” → Koch’s postulates
• Eerste agarplaat (door aardappelschijfjes te gebruiken)
• Bacillus anthracis → geeft anthrax
o Cutane anthrax
▪ In wond komen de bacillus anthracis (door contact met vee)
o Inhalatie anthrax
▪ Enveloppe met wit poeder op TV (kiem met talk poeder)
= biologische oorlogsvoering
• Koch’s postulaten
o Micro-organisme moet aanwezig zijn in elk geval van de ziekte MAAR bij gezonde
moet deze afwezig zijn
o Het verdachte micro-organisme moet geïsoleerd kunnen worden en opgegroeid
kunnen worden
o Dezelfde ziekte moet geïntroduceerd worden wanneer hetzelfde geïsoleerde
micro-organisme wordt ingebracht
o Hetzelfde micro-organisme moet opnieuw geïsoleerd kunnen worden van de
zieke gastheer
Edward Jenner
• Start van vaccinatie, in deze periode kwamen pokken veel voor met hoge mortaliteit
• Vaccinia virus (koepokken) gaf immuniteit tegen het humaan variola virus (pokken)
o Deze mens zag dit en testte dit op zoon van tuinman
Ignaz Semmelweis + Joseph Lister
• Oostenrijkse dokter die zag dat zwangere vrouwen 25% kan tot overleiden hadden
• Oorzaak:
o Arts was met lijk bezig → vrouw in bevalling dus ging hierheen MAAR handen niet
wassen → kiemen van lijk overbrengen
• Oplossing:
o Hypochloorzuur (Javel) gebruiken voor ontsmetten van handen
• Joseph Lister → introductie van aseptische technieken
(desinfectie)
Paul Ehrlich
• Duitse chemist die compound 606 vond tegen syphilis
o Magische kogel genoemd → oftewel stierf je van ziekte of van behandeling
Alexander Fleming
• Man wou kiem opgroeien op agarplaat → plaat besmet met schimmel →
staphylococcus kon niet verder groeien op plaat
o De schimmel penicillium notatum maakte → penicilline
Moderne microbiologie
• SARS (zoals Covid-19 = komt terug), griepvirus (vogelgriep kan soms nieuw virus
aanmaken), probiotica, bioterrorisme, antiretrovirale therapy (HIV)
Pagina 2 van 44
,Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
H2: Characteristics of prokaryotic cells
1. Groote, vorm en organisatie
Grootte
• Grootte verschillen in afmetingen
o Bacteriën: 1-3µm
o Virussen: 30 – 300 nm (pokken – polio)
Vorm en organisatie
• 1 coccus
o Deze groei lineair = Streptococcus
▪ Vb. streptococcus pyogenus (keelontsteking)
o Deze groei 3D = staphylococcus
▪ Vb. staphylococcus epidermidis (typisch microbioom op huid)
• 2 cocci na elkaar (licht afgeplat) = diplococcus
▪ Vb. neisseria meningitis (hersenvliesontsteking)
• Staafje = bacillus
▪ Vb. bacillus anthracis
o Meerder bacilli achter elkaar = Streptobacillus
▪ Vb. Lactobacillus Bulgaris (in yoghurt)
• Soort komma = vibrio
▪ Vb. Vibrio cholerae (waterige diarree)
• Soort worm = Spirocheet
▪ Vb. treponema pallidum, borrelia burgdoferi (ziekte van Lyme)
2. Overzicht van structuur
• 3 delen:
o Celmembraan omgeven met celwand
o Bacterieel chromosoom
o Structuren op de buitenkant
Celwand
• Celmembraan bij mens heeft cholesterol → membraan fluïditeit en sterkte
o AWEZIG BIJ PROKARYOOT ➔ NOOD aan celwand
(peptido-glycaan laag)
o Functie: vorm, bescherming tegen springen door
osmotische druk
Peptidoglycaan of Murein (TEKENEN)
• Afwezig bij mens dus goed aangrijppunt voor behandeling
• NAG-NAM dimeer wordt herhaald (N-acetylglucosamine –
N-acetylmuramine zuur)
o 2 suikerlagen over elkaar → moeten vast zitten
o Op NAM: L-Ala – D-Glu – DAP – D-Ala (tetrapeptide)
▪ 3-4 peptide brug linkt D-Ala met DAP
Pagina 3 van 44
, Samenvatting Algemene microbiologie PH
3Ba BMW
2025-2026
Gram-negatieve Gram-positieve
• Gram negatieve
o Op plaats 3 staat er DAP → verbonden 3,4 met D-Ala
• Gram positieve
o Op plaats 3 staat er L-Lys → 3,4 verbonden met D-Ala via 5 Gly
Gram-Positieve bacterie (TEKENEN)
• Celmembraan met proteïnen (porines) met dikke peptidoglycaan laag
(50nm)
o Hierin lipotechoïne of Techoïne zuren en eiwitten
• Celwand is voornamelijk peptidoglycaan
• Lipotechoïne en techoïne zuren
o Bestaat uit glycerol met R groep (suiker of AZ) met 2 fosfaatgroepen
▪ Aan fosfaat hangt opnieuw glycerol → antenne vorming
o Glycerol kan ook ingewisseld worden voor ribitol (5C)
o Door alle fosfaatgroepen → negatief geladen
▪ Ca2+ en Mg2+ vervoeren
o Door restgroepen → Oppervlakte antigen
• Eiwitten
o Porines
o Buitekant celwand → adhesie, capsule productie,
penicilline binding protein (PBP)
Gram-Negatieve bacterie (TEKENEN)
• Veel dunnere peptidoglycaanlaag (10nm)
• Nog buitenste extra membraan met antennes
o Periplasmatische ruimte = ruimte tussen celmembraan en
buitenste membraan (waar peptidoglycaanlaag tussen zit)
▪ Hier zitten ook katabole enzymen
• Eiwitten (zie gram positief)
• Antennes → verschillen van gram positieven
o Bestaan uit Lipopolysacchariden (/LPS/Endotoxines)
▪ Bestaat uit Lipid A, core polysacchariden en O
(somatisch) antigen
▪ 2 NAG aan elkaar (dimeer) met fosfaatgroepen
aan = Lipid A
• Hieraan zitten kortketen vetzuren (C14 vb)
▪ Hierop zit Core polysachradiden = C6 – C7 – C8
suikers
▪ Hierop zit O-Ag = C6 suikers
• Hier zit meeste variatie (tussen bacterieen)
o PROBLEEM = Lipid A
▪ Steriele fles (doden van alle bacteriën) → patiënt toch in shock
▪ Lipid A is sterk thermostabiel → KOORTS, BD daling ~ soort sepsisch
▪ LPS kan gemakkelijk aan glas aanhechten
▪ (enkel gevaarlijk in bloedbaan)
o Negatieve lading → beschermende barrière door binding van Ca2+ (EDTA nodig)
Pagina 4 van 44
