Samenvatting Fysiologie van het kraambed 2 | eerstejaar| SEM 2

FYSIOLOGIE VAN HET KRAAMBED
DOEL EN ORGANISATIE VAN DE ZORG VOOR MOEDER EN KIND IN DE LATE
POSTNATALE PERIODE
Wat is het postpartum?

Synoniemen voor postpartum

 Kraambed  Postnatale periode  Postpartumperiode

Indeling van het postpartum

1. Onmiddellijk postpartum (eerste 24 uur) 3. Late postpartum (dag 8–42)
2. Vroege postpartum (dag 1–7)

Definitie late postpartum

De late postnatale periode duurt ongeveer vijf weken, van dag 8 tot dag 42 na de bevalling.

Waarom opvolging in deze periode belangrijk is

 De eerste weken zijn een intense aanpassingsperiode voor moeder, baby en partner.
 Verschillende zorgverleners ondersteunen het gezin: vroedvrouw, huisarts, K&G-verpleegkundige,
pediater, gynaecoloog, kinesist…

Doelen van postnatale zorg

1. Aanpassing aan het moederschap ondersteunen
2. Fysisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
3. Psychisch welbevinden van moeder en kind bevorderen en observeren
4. Gezondheidspromotie en voorlichting over noden en ontwikkeling van het kind voor moeder en
familie

Waar vindt de zorg plaats?

Zorg in het late postpartum is ambulant/extramuraal:
→ de zorgverlener komt naar de moeder, of de moeder gaat naar de praktijk.

Organisatie van zorg in de late postnatale periode

Betrokken hulpverleners

 Vroedvrouw  Pediater  Andere disciplines
 Huisarts  Gynaecoloog indien nodig
 Verpleegkundige van  Kinesist
Kind & Gezin

Rol van de vroedvrouw

De vroedvrouw:

 Bewaakt de fysiologie van het volledige  Communiceert met andere hulpverleners
kraambed voor continue en complementaire zorg
 Volgt moeder en kind medisch op  Werkt volgens een postnataal zorgpad
 Begeleidt de gekozen babyvoeding  Evalueert en past dit zorgpad aan bij elk
 Geeft levensstijladvies contactmoment




1

,Waar vindt de zorg plaats?

 Thuisbevalling/poliklinisch: volledige zorg thuis
 Ziekenhuisbevalling: deel in ziekenhuis, deel thuis of op praktijk

Bezoeken door de vroedvrouw

Minimale huisbezoeken

 Aantal bezoeken hangt af van noden, behoeften en wensen van het gezin.
 Bezoeken worden gepland op kritische momenten.
 Standaardzorg: eerste 6–8 weken postpartum
 Indien nodig: zorg mogelijk tot 1 jaar na geboorte

Aanbevolen timing in het late postpartum

 Dag 7–14  Rond 1 maand  Tussen 6–8 weken

Bezoeken kunnen thuis of op de praktijk plaatsvinden.

Betaling van postnatale bezoeken

 Elke moeder heeft recht op een minimumaantal vroedvrouwbezoeken.
 Extra bezoeken kunnen op voorschrift van de arts.
 Bezoeken door een geconventioneerde vroedvrouw worden volledig terugbetaald door de
mutualiteit.
 Mogelijke extra kosten: kilometervergoeding, dossierkosten, afhankelijk van de vroedvrouw

Schematisch overzicht (VBOV, 2016)

Moment Plaats Zorg moeder Zorg baby GVO

Dag 0 Thuis/ZH X X Gedoseerd

Dag 1 Thuis/ZH X X

Dag 2 Thuis/ZH X X

Dag 3 Thuis/ZH X X

Dag 5 Thuis X X

Dag 7–14 Thuis/praktijk X X Gedoseerd

1 maand Thuis/praktijk (Indicatie) (Indicatie) K&G Gedoseerd

6–8 weken Thuis/praktijk X/(gyn/HA) (Indicatie) K&G Gedoseerd

… –1 jaar Thuis/praktijk (Indicatie) (Indicatie) Gedoseerd



ZORG EN OBSERVATIES VOOR DE MOEDER IN DE LATE POSTNATALE PERIODE
Het welzijn van de moeder staat centraal. Tijdens elk postnataal contact beoordeelt de vroedvrouw het
fysisch, psychisch en sociaal functioneren van de kraamvrouw.




2

,Belangrijkste observaties

Observatie fysisch en algemeen welzijn

 Verloskundige  Mictie  Perineum
parameters  Defeacatie
 Vitale parmaters  Pijn

Observatie psychisch welzijn en moeheid

 Babyblues  Vermoeidheid  Partnerrelatie
 Algemene  Moeder-kind binding  Ouderschap en
raadgevingen  Moederschap opvoeden

Stimuleren postnataal onderzoek + navraag anticonceptie, hernemen seksuele activiteit en eventuele
dyspareünie (pijn bij seks) + observatie aanwijzingen/tekenen huiselijk geweld

Fysisch welzijn

Herstel naar de niet-zwangere toestand verloopt geleidelijk en individueel verschillend.
Realistische verwachtingen zijn essentieel: “Negen maanden zwanger zijn betekent vaak ook negen
maanden ontzwangeren.”

Verloskundige parameters

Uterusinvolutie

 Na 10 dagen: uterus terug in het bekken.
 Na 6–8 weken: volledig geïnvolueerd (vuistgroot, 100–150 g).

Lochia

 Duur: gemiddeld 3–6 weken, soms tot 3 maanden.
 Samenstelling en hoeveelheid variëren sterk.

Vitale parameters

In het late postpartum alleen meten op indicatie of bij vermoeden van complicaties.

Mictie

 Stressincontinentie komt vaak voor.
 Als klachten aanhouden of verergeren, doorverwijzen naar arts.

Defaecatie

 Normaal herstel: stoelgang binnen 2–3 dagen postpartum.
 Extra opvolging bij:
o Pijnlijke episiotomie/ruptuur
o Ernstige hemorroïden
o Constipatie → voeding/vocht evalueren
o Fecale incontinentie → nauw opvolgen en doorverwijzen indien geen verbetering

Pijn

 Pijn is normaal en kan lang aanhouden.
 Oorzaken:
o Vroeg postpartum: naweeën, perineale letsels
o Later postpartum: varices, hemorroïden, littekenweefsel, spier- en botpijn
 Vroedvrouw geeft medicamenteuze en niet-medicamenteuze tips.

3

, Perineum

 Eerste week: gezwollen, gekneusd, gevoelig.
 Door goede doorbloeding vaak snel herstel.
 Bij elk bezoek: vragen naar klachten, inspectie bij pijn of discomfort.

Psychisch welzijn en moeheid

Babyblues

 Normaal fenomeen door hormonale en emotionele veranderingen.
 Duurt max. 10 dagen.
 Evaluatie rond dag 10–14 is cruciaal.
 Bij aanhoudende klachten → alert voor postpartumdepressie.
 EPDS (Edinburgh Postnatal Depression Scale) is een nuttig screeningsinstrument.
o Vragenlijst, 10 vragen

Vermoeidheid

 Normaal in vroege postpartum, maar kan langdurig worden.
 Risicofactoren: oudere primipara, alleenstaande moeder, meerling, borstvoeding.
 Extreme vermoeidheid kan wijzen op laag Hb en verhoogt risico op depressie.

Moeder-kind binding

 Goede mentale gezondheid bevordert hechting.
 Vroedvrouw stimuleert bonding en kan debriefing voorzien bij traumatische bevalling.

Het moederschap

 Grote identiteitsverandering; vrouwen zoeken vaak naar hun “nieuwe ik”.
 Vroedvrouw ondersteunt met realistische info, actief luisteren en aandacht voor zelfzorg.

Partnerrelatie

 Verandert sterk door vermoeidheid, nieuwe verantwoordelijkheden en gebrek aan routine.
 Spanningen zijn normaal.
 Belangrijk: tijd maken voor elkaar, open communicatie, taken delen.

Ouderschap en opvoeden

 Start vanaf geboorte.
 Geen universele “juiste” manier.
 Ouders en kind leren elkaar kennen; ontwikkeling verloopt individueel.
 Opvoeding is een wisselwerking tussen ouder, kind en omgeving.

Het postnataal onderzoek (6–8 weken)

“Het doel is de algemene gezondheidstoestand van mama na zwangerschap en bevalling onderzoeken.”

Anamnese

 Verloop postnatale periode  Postnatale oefeningen
 Fysieke klachten  Werkhervatting
 Emotioneel evenwicht  Debriefing van arbeid en bevalling
 Toestand baby (voeding, slaap,  Bespreken van klachten die vrouwen vaak
gezondheid) verzwijgen
 Seksualiteit, cyclus, anticonceptie

 (Incontinentie, rugpijn, hemorroïden…)
4