Samenvatting Algemene Farmacologie | eerstejaar| SEM 2

ALGEMENE FARMACOLOGIE
1) WAT IS FARMACOLOGIE?

Definitie

De leer van de geneesmiddelen/wetenschap die wisselwerking onderzoekt tussen levende organismen en
scheikundige stoffen  therapeutische en/of potentieel toxische effecten van chemische verbindingen

Een geneesmiddel is elk product dat:

 In cc gebracht wordt met het organisme
 Of ingebracht wordt in het organisme om:
o De oorzaak
o De symptomen
o De gevolgen van een ziekte te bestrijden of te voorkomen

Geneesmiddelen moeten voldoen aan voorschriften van de farmacopee (officieel, van staatswege
uitgegeven handboek met voorschriften voor de bereiding van geneesmiddelen voor menselijk en dierlijk
gebruik, en vereisten waaraan zij moeten voldoen)

Werking van de geneesmiddelen

 Causale (curatieve) werking: houdt rekening met oorzaak – curatieve intentie
 Profylactische/preventieve therapie: aandoeningen voorkomen
 Substitutietherapie: ontbrekende stoffen worden vervangen of aangevuld
 Symptomatische therapie: symptomen van ziekte wegnemen zonder oorzaak aan te pakken
 Palliatieve behandeling: bijzondere vorm symptomatische behandeling – leven zo draaglijk
mogelijk maken, verlichting van klachten, ernstig lijden
 Diagnostische behandeling: oorzaak of aard van aandoening vaststellen

Grondstoffen voor geneesmiddelen

Grondstoffen met biologische oorsprong

 Mensen (bloed, plasma)
 Planten (vitamines uit fruit, digitalis uit vingerhoedskruid, lijnzaad defecatie bevorderen)
 Dierlijk
o Hormonen (insuline uit pancreas van rund of varken)
o Antitoxinen (difterieantitoxine van paarden)
o Vaccins (levende, verzwakte, gedode pathogene kiemen – bv. penicilline)
 Grondstoffen van minerale oorsprong: actieve stof of als bestandsdeel voor bereiding geneesmiddel
(zalf)
 Grondstoffen verkregen via chemische weg: aangemaakt en bewerkt door farmaceutische industrie
 Biotechnologie: genetisch gemanipuleerde MO

Naamgeving van geneesmiddelen

Bereiding in de apotheek

Magistrale bereiding

 Doktersvoorschrift
 Toedieningsvorm aangepast aan zorgontvanger
 Volledige terugbetaling of gedeeltelijke terugbetaling




1

,Officinale bereidingen

 Formules uit een farmacopee of therapeutisch magistraal formularium
 Rechtstreekse aflevering aan pt van apotheek
 Nooit terugbetaald, vrij prijs bepalen van apotheek

Farmaceutische specialiteiten

Geproduceerd door een farmaceutisch bedrijf volgens een vaste geregistreerde formule

Merkgeneesmiddelen of referentiegeneesmiddelen

 Teken ®  beschermde naam die alleen door producent mag gebruikt worden
 Speciaal gedeponeerde merknaam – beschermd door een octrooi of een patent
o Alleenrecht van productie door firma
o Werkzame stof beschermd gedurende 10-20j  niemand anders mag geneesmiddelen
kopiëren, tenzij toestemming

Generische geneesmiddelen

 Duplicaat van een merkgeneesmiddel
 Drie voorwaarden:
1. Octrooi (patent) van originele geneesmiddel is vervallen
2. Kwaliteit van generiek is vergelijkbaar met die van het origineel
3. Prijs ligt lager dan origineel
 Even werkzaam – hetzelfde werkzame bestanddeel in dezelfde sterkte, dezelfde vorm en
toedieningswijze -, door lichaam in zelfde mate opgenomen
 Dezelfde naam als werkzame bestanddeel gevolgd door naam farmaceutisch bedrijf

Voorschrijf plichtig geneesmiddel: enkel verkrijgbaar in apotheek met medisch voorschrift

Zelfzorggeneesmiddelen/over-the-counter-producten (OTC-producten): behandelen of voorkomen van
aandoeningen/symptomen die goedaardig of van voorbijgaande aard zijn – vrij verkrijgbaar + geen
voorschrift – niet terugbetaald

VOS-voorschrift

= voorschrift op stofnaam

 Stofnaam: werkzame bestanddeel van een geneesmiddel
 Alle geneesmiddelen met dezelfde stofnaam, eenzelfde sterkte en eenzelfde toedieningsvorm =
VOS-groep
 BCFI toont lijst
 Geneesmiddelengegevens:

o Stofnaam o Dagdosering
o Toedieningsvorm o Therapieduur in weken en/of
o Sterkte dagen (max. 3 maanden)

Farmacologische fasen

1. Farmaceutische fase 3. Farmacodynamische fase
2. Farmacokinetische fase 4. Farmacotherapeutische fase




2

,De farmaceutische fase

Vormgeving van geneesmiddel om beschikbaar te maken voor patiënt (hoe een geneesmiddel aangeboden
wordt)

Farmacon moet eerst in een farmaceutische vorm gebracht worden – hulpstoffen worden toegepast om
hanteerbaar product te verkrijgen

 Deze farmaceutische vorm moet werkzame stof in juiste hoeveelheid bevatten, voldoende stabiel
zijn en werkzaam bestanddeel moet in vivo in voldoende mate afgeven

Farmaceutische vorm van farmacon beïnvloedt ook manier waarop farmacon vrijkomt uit toedieningsvorm
 vorm zal dus ook bepalen hoe farmacon in lichaam komt en opgenomen wordt

Farmaceutische fase omvat dus vrijkomen van geneesmiddel uit toedieningsvorm – voor ieder
geneesmiddel verschillend en afhankelijk factoren

 Toedieningsvorm  Al dan niet nuchter innemen
 Oplosbaarheid van stof

De farmacokinetische fase

Effect van het lichaam op het geneesmiddel – wat het lichaam doet met het geneesmiddel

 Weg die geneesmiddel volgt in ons lichaam
 Lichaam gaat lichaamsvreemde stoffen afbreken en uitscheiden (dus ook geneesmiddelen)

Deze fase beschrijft tijdsverloop en concentratie van geneesmiddel in organisme – wijze waarop en snelheid
waarmee geneesmiddel zich in lichaam verplaats

4 farmacokinetische processen

1. Absorptie of resorptie: opname van GM in systemische bloedcirculatie
2. Distributie: verdeling van GM over verschillende weefsels
3. Metabolisme of biotransformatie: omzetten van GM in afbraakproducten of metabolieten
4. Excretie: uitscheiding van GM uit lichaam

Metabolisme en excretie vaak samen benoemd als eliminatie  totale proces verwijdering GM uit lichaam

De farmacodynamische fase

Effect van GM op lichaam

Precieze aard en werkingsmechanisme van farmacologische respons

Verschillende niveaus farmaconeffecten:

 Moleculair niveau  Niveau van de organen  Niveau van de
 Subcellulair niveau  Niveau van het populaties van het
 Cellulair niveau organisme organisme
 Niveau van de weefsels

Interactie op moleculair niveau meest fundamenteel niveau

 Farmaca aangekomen op plaats werking
 Farmaconmoleculen gaan in interactie met orgaanmoleculen
o Orgaanmolecule meestal eiwit  speelt cruciale rol in bepaalde (patho)fysiologische respons
 Interactie farmacon & doeleiwit  verandert activiteit van biologisch proces




3

, De farmacotherapeutische fase

Leidt farmacologische werking tot gewenst therapeutisch effect?

2) De farmaceutische fase

Vormgeving van een geneesmiddel

Toedieningsvorm van geneesmiddelen

Vaste en halfvaste vormen

Poeder

 Droge geneesmiddelen in kleine stofdeeltjes verdeeld – oplossen in water
 Uitwendig gebruik
 Inhaleren (inhalator prikt gaatje in capsule/patroon)

Tablet

Tablet/comprimé

 Poedermengsel samengeperst met zetmeel en kalk
 Doorslikken met water
 Bruistabletten: oplossen in water
o Bevatten veel natrium en moeten vermeden worden door zorgontvangers met hypertensie
die een streng zoutbeperkt (natriumarm) dieet volgen

Orodispergeerbare tabletten/smelttabletten (ODIS)

 Zacht, poederig en lossen snel op in speeksel
 Mag je inslikken
 Voordeel: kan ze onder water innemen – op tong leggen en in mond oplossen voor inslikken

Zuigtabletten

 Opzuigen – tablet lost langzaam op
 Langzame afgifte GM  gedurende een tijd stabiele concentratie in de mond
 Lokale werking in mond- en keelholte

Sublinguale tabletten

 Onder de tong
 Mondslijmvlies neemt werkzame stof op  snelle werking GM en/of omzeiling maag en first-pass
effect

Buccale tabletten

 Tussen de tanden en de wangen
 Mondslijmvlies neemt werkzame stof op  snelle werking GM en/of omzeiling maag en first-pass
effect

Kauwtablet: eerst kauwen, daarna inslikken

Retardtabletten

 Gereguleerde afgifte (controlled/slow release) → GM komt geleidelijk vrij.
 Retardtabletten bevatten meer GM dan gewone tabletten (vaak 2–3× hogere dosis).
 Voordeel → minder innames nodig, meestal 1× per 24 uur.

4