Samenvatting Anatomie en Fysiologie | eerstejaar | SEM 1

ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING IN DE ANATOMIE EN DE FYSIOLOGIE
Verband tussen anatomie & fysiologie

Anatomie = de wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met de structuur van mensen

 Interne & externe bouw
 Microscopisch & macroscopisch niveau
 Identificeren, beschrijven & classificeren verschillende delen lichaam (bv. Botten, organen, weefsels,
spieren) + hoe verbonden met elkaar

Fysiologie = de tak van de biologie die zich bezighoudt met de studie van de normale functies en processen die
plaatsvinden in het menselijk lichaam

 Hoe verschillende systemen, organen, weefsels & cellen samenwerken om processen te reguleren
o Voor homeostase = evenwicht in het interne milieu lichaam

Voorbeeld invloed van anatomie op fysiologie

Veranderingen in bouw  impact functioneren

1) Vingeramputatie
 Anatomische verandering: amputatie van een vinger
 Fysiologisch effect: vermindering tastzin, gripkracht & precisie handbewegingen
2) Septumcorrectie van de neus (septoplastiek)
 Anatomische verandering: correctie van een scheef neusseptum
 Fysiologisch effect: vergemakkelijkt luchtstroom door de neus, verbetering ademhaling,
vermindering risico sinusinfecties, algehele fysiologische balans herstellen
3) Tonsillectomie
 Anatomische verandering: verwijderen amandelen (tonsillen) in keel
 Fysiologisch effect: tonsillen deel immuunsysteem & helpen bij bestrijding infecties door mond
 beïnvloedt immuunsysteem in mond, snurken verminderen

Voorbeeld invloed fysiologie op anatomie

Verandering in functie  invloed bouw

1) Spieratrofi e & veranderingen spieraanhechtingen
 Verandering functie: afname regelmatige spieractiviteit/langdurige immobiliteit
 Invloed op anatomie: verlies aan spiermassa, spieren verbonden met botten via hun pezen  te
weinig spierstimulatie  veranderingen sterkte van pees & verzwakking aanhechtingspunten
van spieren op botten
2) Hartvergroting bij hypertrofi e
 Verandering functie: langdurige hypotensie (hoge RR)
 Invloed op anatomie: hartspier dikker om tegen hogere RR te werken, structurele verandering in
wanden van hart & beïnvloedt grootte hartkamers




3) Osteoporose & botstructuur
1

,  Verandering functie: botdichtheid neemt af (aandoening)
 Invloed op anatomie: directe invloed anatomie botten  verlies botmassa & botstructuur
(botten vatbaarder breuken, wervelkolom inzakken bij wervelfractuur  verandert algemene
anatomie wervelkolom)

Homeostase & terugkoppeling

a) Homeostatische regulering

Homeostase = het streven van een organisme naar het handhaven van een constante samenstelling van het
interne milieu

 Dynamisch proces
 Organismen houden hun interne omgeving stabiel ↔ veranderingen externe milieu
 Natuurlijke processen van homeostase in menselijk lichaam:

o Stabiele lichaamstemp. o Ademhalingssnelheid
o Zuurgraad (pH) bloed o Evenwichtige elektrolytenbalans
o RR o Evenwichtige waterbalans
o Hartslag o Constante concentratie van
o Bloedsuikerspiegel essentiële stoffen in bloed
o …

Drie anatomische structuren noodzakelijk voor homeostatische regulering

1. Receptoren = sensorische structuren of cellen die veranderingen in de omgeving detecteren
 Eerste stap
 Informatie verzamelen  parameters (temp., RR, concentratie stoffen in bloed)
 Verschillende delen lichaam
 Gespecialiseerd detecteren specifieke stimuli
2. Besturingssysteem
 Vaak zenuwstelsel & endocriene systeem
 Ontvangt informatie van receptoren  analyseert
 Bepaald of huidige omstandigheden afwijken van gewenste evenwicht (homeostase)
 Zenuwstelsel reageert snel op acute veranderingen ↔ endocriene systeem reguleert
veranderingen op lange termijn – scheidt hormonen af
 Samen sturen signalen naar effectoren
3. Effectoren = structuren (meestal spieren of klieren) die reageren op signalen van het besturingssysteem
om de omstandigheden te corrigeren
 Actie om evenwicht te herstellen (bv. temp. stijgt  zweetklieren)
 Samen feedback-lus – receptor detecteert, besturingssysteem analyseert & effector
reageert
 Essentieel voor behoud optimale omstandigheden voor cellulaire functies & welzijn
organisme als geheel

b) Negatieve terugkoppeling

= een regulerend mechanisme waarbij het resultaat van een proces de oorspronkelijke stimulus vermindert of
tegengaat

 Doel: homeostase


2

,  Voorbeelden
1) Temperatuurregulatie
 Lichaamstemp. stijgt tijdens inspanning
 Zweetklieren scheiden zweet af  verdampt op huid & onttrekt warmte aan lichaam
 Bloedvatensysteem verwijden (vasodilatie) – warmte wordt afgevoerd via huid
2) Bloeddrukregulatie
 Bloeddruk stijgt  receptoren detecteren
 Besturingssysteem signalen naar hart & bloedvaten om bloeddruk te verlagen
 Bv. minder vaak samentrekken (hartfrequentie daalt)

c) Positieve terugkoppeling

= een proces waarbij een verandering in een bepaalde variabele resulteert in een versterking van die
verandering, waardoor het systeem verder uit balans raakt

 Mechanisme om snelle veranderingen te bevorderen & systeem naar bepaald doel duwen

Voorbeelden

1) Bloedstolling
 Bloedvat beschadigd  chemische reacties geactiveerd om bloedstolling te starten & bloeden te
stoppen
 Bloedplaatjes naar plots verwonding getrokken + activeren andere bloedplaatjes  ontstaan
pos. terugkoppeling
2) Oxytocineafgifte bevalling
 Stimuleert samentrekkingen baarmoeder
 Samentrekkingen sterker  meer oxytocine vrijgegeven  nog krachtigere samentrekkingen

d) Verband tussen homeostatische regulering en ziekte

Homeostatisch evenwicht cruciaal goed functioneren cellen, weefsels & organen. Homeostase verstoord 
orgaanstelsels functioneren minder efficiënt/slecht  toestand ziekte

Ziekte ontstaat dus wanneer homeostatisch evenwicht verstoord is

Anatomische oriëntatiepunten, vlakken & richtingen

Vetgedrukte anatomische oriëntatiepunten – fi g. 1.6

Anatomische lichaamshouding

= standaardreferentiehouding om positie menselijk lichaam te beschrijven

 Staand rechtop  Handpalmen wijzen naar voren
 Voeten parallel aan elkaar en naar voren  Duimen wijzen naar buiten, parallel aan
wijzend lichaam
 Armen hangen langs lichaam

Primaire anatomische vlakken

1) Transversaal vlak (horizontaal): bovenste & onderste deel – loodrecht op sagittale & frontale vlak
2) Sagittaal vlak: linker & rechter deel – doormidden van lichaam = midsagittale/mediane vlak
3) Frontaal vlak (coronaal vlak): voorste & achterste deel – loodrecht op sagittale vlak



3