Persoonlijkheids psychologie
Inleiding
Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig?
Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier
gedraagt
Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
- cruciaal in de begeleiding van iemand!
Welke persoonlijkheidstrekken spelen volgens jou een rol in het
ontwikkelen van een verslaving?
- De verslaafde persoonlijkheid is geen diagnose
- Traits = ontwikkeling fout, niet iedereen iets bv, niet elke roker krijgt
kanker (het is niet omdat je trekken hebt dat je een verslaving ontwikkeld)
Persoonlijkheidstrekken: Impulsiviteit, neiging naar sterke prikkels, angst,
depressie, beloningsgevoeligheid,…
Wat is persoonlijkheidspsychologie niet?
- Cold reading: uitspraak wat over heel de groep van toepassing is
- Barnum effect of Forer effect (bv, horoscoop)
= situatie waarin mensen denken dat algemene info, die voor iedereen van
toepassing kan zijn, specifiek op henzelf van toepassing kan zijn
Risico’s
- Invloed op individuele beslissingen
- Invloed op feedback in groep
Die positieve feedback die over het hele team ging, ging zeker over mij!
Die kritiek die over het hele team ging, ging zeker niet over mij!
Hoe komt dat?
- Cognitieve bias: subjectieve validatie
- Vooral van toepassing op positieve uitspraken
Logisch want… positieve feedback nemen we gemakkelijker aan dan
kritiek
- Bedrijven maken hier gretig gebruik van
1
,3 analyse niveau’s (op examen kunnen toepassen en uit elkaar kunnen
houden)
Elk mens is zoals alle - Human nature
anderen - Karakter binnen de mens is universeel
- Gemeenschappelijkhede: geboren, voeden,
Met voorbeeld in quizelet social
zetten
Kenmerk dat iedereen heeft: Ergens bij willen
horen , puberteit en seksuele interesse
Elk mens is zoals sommige - Individuele verschillen en Verschillen
anderen tussen groepen
Bv. mate van perfectionisme bij sporters, Italianen
zijn extraverter dan Vlamingen
Elk mens is als geen ander - Uniek er is er maar één
- Intern
Bv, een kind krijgt therapie en nog iets anders en
de andere krijgt niet nog iets anders
Voorbeeld van de 3 niveaus
Elk mens is zoals alle anderen
: ik heb nood aan een vrienden groep
Elk mens is zoals sommige anderen
: ik ben eerder pessimistisch ingesteld
Elk mens is als geen ander
: ik gebruik sport als uitlaat klep
Persoonlijkheidspsychologie als wetenschap
Persoonlijkheid kan op 2 manieren onderzocht worden:
Nomothetisch Ideografisch
Wat Bestuderen van groep Bestuderen van één individu
Focus Between person – hoe Within person
verschillen/lijken mensen op Individuele patronen
elkaar
Waarom Universele wetmatigheden Dieper begrip van de individu
ontdekken over de mens
Hoe Zelfrapportage, statistische Kwalitatief
analyses
nadeel Weinig kennis over Moeilijk generaliseerbaar
complexiteit en dynamiek
binnen de individu
Bij ideografisch is de diepte van ervaring ook belangrijk
Interpersoonlijke verschillen en intrapersoonlijkheidsverschillen
2
, Interpersoonlijkheids verschillen Intrapersoonlijke verschillen
- Hoe en waarom verschillen we - Hoe en waarom reageer ik
van elkaar? anders in verschillende
- Nood aan grond voor situaties?
vergelijking - states
- Gebruik van traits: basis voor - Niet stabiel
persoonlijkheidsstructuur - Tijdelijke reacties
- Stabiel doorheen de tijd
- Evolutie van topologische visie
naar dimensionele
- Traits moeten stabiel zijn
Angst als trait
- Fatou is gemiddeld genomen angstiger dan haar broer, Zaïd
- Persoon X is meer angstig dan persoon Y, ongeacht de situatie
Angst als state
- Na het werk fietst Ben langs een slecht verlicht fietspad en voelt zich
angstiger dan wanneer hij een duidelijk verlicht fietspad kan gebruiken.
- Persoon X voelt zich in situatie A angstiger dan in situatie B.
Oefening: is het trait or state
- "Ik ben bang nu en voel me gespannen." state (over het nu)
- "Ik voel me vaker gespannen dan andere mensen." trait (langere
periode)
Definitie persoonlijkheid
= Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen (1)
(kenmerkend) tussen mensen in de manier waarop ze denken, zich voelen en zich
gedragen (2) (complex). Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel (3)
(consistent) en deels genetisch (4) bepaald en openbaren zich in verschillende
situaties (5) (georganiseerd)
Kenmerken individuele verschillen
Avarege tendensies = gemiddelde gedragsneiging
traits
trekpsyhologie
3
, Het domein van de trek psychologie bestudeert deze traits
Doel? Basisdimensies van persoonlijkheid
Hoe? Correlaties
3 Functie van trait psychologie:
- Beschrijvend
- Verklarend
- Voorspellend
Karakter
- Charasso = kressen onderscheid tussen andere
- Kenmerkend en typerende van de persoon dat ontwikkeld wordt door leren
en ervaring
- Stereotype beschrijving
VB: “Hij is een strever.”
Twee uitgangspunten:
Karaktertrekken als eigenschappen: Causale relatie tussen eigenschappen
die we bezitten en wat we doen/ gedrag (deze is bij verklaring)
Karaktertrekken als samenvattingen: Niet causaal
aspect Karakter Persoonlijkheid
Herkomst Ontstaat door opvoeding en Aangeboren (temperament) en
omgeving gevormd door ervaringen
Meting Moeilijk meetbaar, vaak Meetbaar via vragenlijsten
kwalitatief
Focus Morele, ethische en Gedrag, emoties en gedachten
normatieve kenmerken
veranderi Kan doorheen het leven sterk Redelijk stabiel, maar met enige
ng veranderen flexibiliteit
Temperament (aangeboren)
Ontstaan: Vloeistoffen in het lichaam
Een teveel aan Naam temperament Psychologische
beschrijving
Bloed Sanguinisch Vrolijke, vriendelijk
4
Inleiding
Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig?
Beschrijven hoe iemand in elkaar zit
Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier
gedraagt
Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
- cruciaal in de begeleiding van iemand!
Welke persoonlijkheidstrekken spelen volgens jou een rol in het
ontwikkelen van een verslaving?
- De verslaafde persoonlijkheid is geen diagnose
- Traits = ontwikkeling fout, niet iedereen iets bv, niet elke roker krijgt
kanker (het is niet omdat je trekken hebt dat je een verslaving ontwikkeld)
Persoonlijkheidstrekken: Impulsiviteit, neiging naar sterke prikkels, angst,
depressie, beloningsgevoeligheid,…
Wat is persoonlijkheidspsychologie niet?
- Cold reading: uitspraak wat over heel de groep van toepassing is
- Barnum effect of Forer effect (bv, horoscoop)
= situatie waarin mensen denken dat algemene info, die voor iedereen van
toepassing kan zijn, specifiek op henzelf van toepassing kan zijn
Risico’s
- Invloed op individuele beslissingen
- Invloed op feedback in groep
Die positieve feedback die over het hele team ging, ging zeker over mij!
Die kritiek die over het hele team ging, ging zeker niet over mij!
Hoe komt dat?
- Cognitieve bias: subjectieve validatie
- Vooral van toepassing op positieve uitspraken
Logisch want… positieve feedback nemen we gemakkelijker aan dan
kritiek
- Bedrijven maken hier gretig gebruik van
1
,3 analyse niveau’s (op examen kunnen toepassen en uit elkaar kunnen
houden)
Elk mens is zoals alle - Human nature
anderen - Karakter binnen de mens is universeel
- Gemeenschappelijkhede: geboren, voeden,
Met voorbeeld in quizelet social
zetten
Kenmerk dat iedereen heeft: Ergens bij willen
horen , puberteit en seksuele interesse
Elk mens is zoals sommige - Individuele verschillen en Verschillen
anderen tussen groepen
Bv. mate van perfectionisme bij sporters, Italianen
zijn extraverter dan Vlamingen
Elk mens is als geen ander - Uniek er is er maar één
- Intern
Bv, een kind krijgt therapie en nog iets anders en
de andere krijgt niet nog iets anders
Voorbeeld van de 3 niveaus
Elk mens is zoals alle anderen
: ik heb nood aan een vrienden groep
Elk mens is zoals sommige anderen
: ik ben eerder pessimistisch ingesteld
Elk mens is als geen ander
: ik gebruik sport als uitlaat klep
Persoonlijkheidspsychologie als wetenschap
Persoonlijkheid kan op 2 manieren onderzocht worden:
Nomothetisch Ideografisch
Wat Bestuderen van groep Bestuderen van één individu
Focus Between person – hoe Within person
verschillen/lijken mensen op Individuele patronen
elkaar
Waarom Universele wetmatigheden Dieper begrip van de individu
ontdekken over de mens
Hoe Zelfrapportage, statistische Kwalitatief
analyses
nadeel Weinig kennis over Moeilijk generaliseerbaar
complexiteit en dynamiek
binnen de individu
Bij ideografisch is de diepte van ervaring ook belangrijk
Interpersoonlijke verschillen en intrapersoonlijkheidsverschillen
2
, Interpersoonlijkheids verschillen Intrapersoonlijke verschillen
- Hoe en waarom verschillen we - Hoe en waarom reageer ik
van elkaar? anders in verschillende
- Nood aan grond voor situaties?
vergelijking - states
- Gebruik van traits: basis voor - Niet stabiel
persoonlijkheidsstructuur - Tijdelijke reacties
- Stabiel doorheen de tijd
- Evolutie van topologische visie
naar dimensionele
- Traits moeten stabiel zijn
Angst als trait
- Fatou is gemiddeld genomen angstiger dan haar broer, Zaïd
- Persoon X is meer angstig dan persoon Y, ongeacht de situatie
Angst als state
- Na het werk fietst Ben langs een slecht verlicht fietspad en voelt zich
angstiger dan wanneer hij een duidelijk verlicht fietspad kan gebruiken.
- Persoon X voelt zich in situatie A angstiger dan in situatie B.
Oefening: is het trait or state
- "Ik ben bang nu en voel me gespannen." state (over het nu)
- "Ik voel me vaker gespannen dan andere mensen." trait (langere
periode)
Definitie persoonlijkheid
= Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen (1)
(kenmerkend) tussen mensen in de manier waarop ze denken, zich voelen en zich
gedragen (2) (complex). Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel (3)
(consistent) en deels genetisch (4) bepaald en openbaren zich in verschillende
situaties (5) (georganiseerd)
Kenmerken individuele verschillen
Avarege tendensies = gemiddelde gedragsneiging
traits
trekpsyhologie
3
, Het domein van de trek psychologie bestudeert deze traits
Doel? Basisdimensies van persoonlijkheid
Hoe? Correlaties
3 Functie van trait psychologie:
- Beschrijvend
- Verklarend
- Voorspellend
Karakter
- Charasso = kressen onderscheid tussen andere
- Kenmerkend en typerende van de persoon dat ontwikkeld wordt door leren
en ervaring
- Stereotype beschrijving
VB: “Hij is een strever.”
Twee uitgangspunten:
Karaktertrekken als eigenschappen: Causale relatie tussen eigenschappen
die we bezitten en wat we doen/ gedrag (deze is bij verklaring)
Karaktertrekken als samenvattingen: Niet causaal
aspect Karakter Persoonlijkheid
Herkomst Ontstaat door opvoeding en Aangeboren (temperament) en
omgeving gevormd door ervaringen
Meting Moeilijk meetbaar, vaak Meetbaar via vragenlijsten
kwalitatief
Focus Morele, ethische en Gedrag, emoties en gedachten
normatieve kenmerken
veranderi Kan doorheen het leven sterk Redelijk stabiel, maar met enige
ng veranderen flexibiliteit
Temperament (aangeboren)
Ontstaan: Vloeistoffen in het lichaam
Een teveel aan Naam temperament Psychologische
beschrijving
Bloed Sanguinisch Vrolijke, vriendelijk
4
