Samenvatting drugsfenomenen, 15/20

DRUGSFENOMENEN – INLEIDING

Wat begrijpen we onder drugsbeleid?

Drugsbeleid = geheel van maatregelen, wetten en richtlijnen waarmee een overheid gebruik, productie,
handel en gevolgen van drugs (legaal en illegaal) probeert te reguleren (speelt op 2 niveaus)
1) Vraagzijde = mensen die drugs gebruiken
2) Aanbodzijde = producenten en handelaars

5 klassieke benaderingen van drugsbeleid
1) Preventie = informeren om gebruik te voorkomen
2) Hulpverlening = medische/psychologische zorg aan bij verslaving
3) Handhaving = controle en vervolging handel, productie en bezit
4) Regulering = bepalen onder welke voorwaarden iets legaal mag
5) Harm reduction (schadebeperking) = schade verminderen

Belangrijk; verslaving omvat in België niet enkel illegale drugs, maar ook tabak, alcohol, psychoactieve
medicatie, gokken/gamen (sinds 2016) en lachgas (sinds 2016)

Historische evolutie van het Belgisch drugsbeleid

Basis is Drugswet 1921 (ook ‘basiswet’) = maakt bezit/productie/handel verdovende middelen strafbaar
 Aanvankelijk gericht op harddrugs, maar in jaren ’70 uitgebreid met cannabis, LSD en amfetamine

Belangrijk; wetgeving is onderdeel van beleid, niet omgekeerd – beleid bepaalt hoe je met die wet omgaat

Belangrijkste mijlpalen daarna

1995 Federaal Actieplan  10 – puntenplan, focus op preventie en hulp
Toxicomanie  Johan van de Lannotte
1996 – 1997 Parlementaire  Bottom-up, multidisciplinair voorstel naar regering doen
Werkgroep Drugs  Starten met situatieschets (hoe is situatie op dit moment?)
 Pleiten voor strafrecht als ultimum remedium
 Gulden middelweg; (anti-)prohibitionistisch beleid
a. Prohibitionistisch = alles verbieden
b. Anti-prohibitionistisch = totale decriminalisering
 Vermijden dat mensen in de strafrechtsketen komen
2001 Federale Beleidsnota  Vertaling Parlementaire Werkgroep Drugs; laat want woelige jaren ’90
Drugs en heel wat hervormingen
 Integraal (= rekening alle facetten) & geïntegreerd (één geheel)
 3 pijlers
1) Preventie = zorgen dat niet-gebruikers geen gebruikers worden
2) Zorg = zorgen dat gebruik zo weinig mogelijk nadelen heeft
a. Hulpverlening = medische/psychologische hulp aan
verslaafden
b. Harm reduction = minimaliseren schade
c. Herintegratie = helpen re-integratie in samenleving
3) Repressie = bestraffen personen en organisaties betrokken bij
handel, productie en distributie
 Aanpassing  basisstructuren strafbaar (generieke wetgeving) NPS
 Iedere keer KB maken om iets te implementeren in de drugswet
2002 Samenwerkingsakkoord  Coördinatie tussen 25 ministers met drugsbevoegdheden; dus

, voor een globaal en oprichting Thematisch Vergadering Drugs van Interministeriële
geïntegreerd Conferentie Volksgezondheid met voorzitter minister van
drugsbeleid Volksgezondheid
 Algemene Cel Drugsbeleid (2008) – onbepaalde duur
a. Documenten voor vergadering voorbereiden
 Nationaal drugscoördinator (2023) – voor 5 jaar
a. Brugfuncties verschillende niveaus
b. Toezicht op samenwerking tussen actoren
 2 onafhankelijke voorzitters
a. Nieuwe strategieën maken
 Nationale drugscommissaris
a. Spreekbuis praktijk naar beleid, vertalen probleem naar beleid
2010 Gemeenschappelijke  Update door veranderende drugshandel (drugkoeriers in plaats van
verklaring van de dealpanden)
interministeriële
Conferentie Drugs
2025 Interfederale Strategie  Over verschillende niveaus heen, einddatum (periode van 2 jaar)
voor een globaal en  Drugs professioneler, via internet…
geïntegreerd  6 pijlers; (1) preventie, (2) geïntegreerde zorg, (3) aanpak illegale
drugsbeleid markten, (4) aanpak legale markten, (5) monitoring, (6) versterken
internationale coördinatie
 Inzetten op monitoring en coördinatie
 Oprichting adviespanel (2024) – 13 leden uit wetenschap, praktijk en
ervaringsdeskundigheid  evidence-informed drugsbeleid (wat missen
we in ons beleid?)

Cannabisbezit voor persoonlijk gebruik door meerderjarige krijgt laagste vervolgingsprioriteit
 Onze drugswet gaat uit van een verbod
 Beleid gaat beslissen hoe we omgaan met dat verbod
 Drugbeleid; bottom-up, integraal, geïntegreerd, volksgezondheid, past binnen internationale en
Europese drugsbeleid

Mensen denken vaak dat er maar 2 opties zijn; war on drugs (= alles verbieden/hard bestraffen) of
legalisering (= alles toelaten), maar het Belgisch beleid kiest bewust een tussenweg
 Preventie > zorg > repressie  repressie is de laatste stap




DRUGSFENOMENEN – BROXLAER

,Inleiding

Er is een stijgende lijn in druggebruik, die nu aan het afvlakken is (status quo)
 Plateau bereikt in gebruiksfrequentie
 Aantal of soorten drugs is afgevlakt
 Explosie nieuwe drugs en chemicaliën door professionalisering van syntheselabs

Klassiek ‘Big Five’
 (1) Cocaïne, (2) cannabis, (3) amfetamine, (4) XTC, (5) heroïne

Sommige stoffen veroorzaken zeer snel afhankelijkheid, sommige zaken kunnen goed behandeld worden

Prevalentie (= hoe vaak iets voorkomt) van middelenmisbruik is hoog, maar het aantal echt verslaafden ligt
veel lager dan het aantal gebruikers (vuistregel; ongeveer 6% van gebruikers wordt afhankelijk)

Het 3-M model (Zinberg)
 Verslaving hangt niet enkel af van het middel zelf
1) Drug (= middel)
2) Set (= factoren in het individu – de mens)
3) Setting (= fysieke en sociale omgeving – het milieu)
 Vandaar de voorkeur voor de term psychofarmaca (= stoffen die op psyché inwerken) boven drugs; veel
van deze stoffen begonnen ooit als geneesmiddel

Drugs = producten die men zonder medische reden inneemt om gevoelens/bewustzijn te veranderen, met
als gevolg schade aan zichzelf en/of de gemeenschap

Indeling psychoactieve stoffen
 Klassieke driedeling op basis van effect op CZS
1) Psycholeptica = onderdrukken CZS (tranquillizers, opiaten, GHB)
2) Psychoanaleptica = stimuleren CZS (cocaïne, amfetamine, cafeïne)
3) Psychodysleptica = verstoren het CZS (cannabinoïden, XTC, LSD)
 Door explosie aan nieuwe stoffen en NPS gebruikt men nu het Drugwiel (Sciensano), met 7 categorieën
1) Stimulantia
2) Hallucinogenen
3) Cannabinoïden
4) Opioïden (dempende stoffen; psycholeptica)
5) Verdovende stoffen (dempende stoffen; psycholeptica)
6) Empathogenen
7) Dissociatieven

Twee kenmerken bepalen hoe gevaarlijk een stof is
1) Potentie = kracht per gewichtseenheid
2) Hoe snel ze de hersenen bereiken (doorheen de membranen)




Psycholeptica = onderdrukken CZS

, OPIATEN/OPIOÏDEN

Historiek
 Opium is het extract van de papaverplant (papaver somiferum)
 Het melkachtige sap dat vrijkomt bij kneuzing, gedroogd tot opiumbrood
 Morfine (morfeus) is het belangrijkste actieve bestanddeel voor demping CZS
 Codeïne (in hoestsiroop) ook een bestanddeel

Morfine Morfine = zuivere, witte poederstof (enkelvoudige stof)
 Met uitvinding injectiespuit werd toediening veel efficiënter (= analgesie; pijnstilling
zonder bewustzijnsverlies)
Heroïne Heroïne = chemisch afgeleid van morfine (heroïne = diacetylmorfine)  makkelijk te maken
 Veel vet oplosbaarder  passeert sneller hersenmembranen  intensere, snellere roes
 Oorspronkelijk als hoestdrank verkocht
 Illegale heroïne is nooit zuiver (versnijden met vitamine C, lactose, talk, waspoeder…)
 Vooral geïnjecteerd (fixing, IV, in ader) of skin-popping (subcutaan, onder de huid)
 4 à 5 dosissen om de dag door te komen (eerste hele hoge dosis, gevolg door lagere)
zonder onthoudingsverschijnselen
 Klonters injecteren  littekenvorming
 Soms ook snuiven (snorting) & inhaleren (of dampen, chinezen of chasing the dragon)
 Soms via mond

Gebruik
 Manier van innemen van bepaalde dosis, bepaalt mee de grote van het effect (oraal, snuiven, inhaleren,
subcutaan, intraveneus)
1) Intraveneus (fixing)
2) Inhaleren/roken
3) Snuiven
4) Oraal (werkt nauwelijks)

Manier van innemen verschilt ook in…
 Hoeveelheid van de dosis die uiteindelijk bij het doelorgaan (hersenen) terechtkomt
 Snelheid waarmee dit gebeurt
 Piekconcentratie verschilt
 Barrières van lipiden (= vetten)
a. Vertragen de opname EN stuk van de dosis blijft kleven

Ook diverse synthetische opiaten
 Ontwikkeld om effecten pijnstilling en verslaving te scheiden
 Pethidine – buprenorfine – peritramide – oxycodon – tramadol – fentanyl  zeer krachtige pijnstillers
 Methadon = substitutietherapie (onthoudingsverschijnselen)
a. Oraal ingenomen, geeft geen euforie/kick
b. Lange halfwaarde tijd (t1/2), dus blijft lang werken en voorkomt ontwenningsverschijnselen
c. 2 toepassingen
i. Ontgiftigingsbehandeling (reductieprogramma) = stapsgewijze afbouw naar 0
 Relaps is omgekeerd evenredig met termijn in behandeling
ii. Onderhoudsbehandeling = onbepaalde tijd, harm-reduction-gericht
 Houdt craving tegen en laat mensen weer normaal functioneren
 Verhinderd ontwenningsverschijnselen
 Na +/- 1 maand gestabiliseerde patiënt
Gebruik product A (methadon) om onthoudingsverschijnselen en gewenning tgv. product B (heroïne) te
behandelen is het gevolg van het fenomeen kruistolerantie
 Tolerantie = steeds meer innemen voor zelfde effect, naarmate men langer en frequenter gebruikt