Samenvatting Geestelijke gezondheidszorg | KU Leuven | 2026/27

Inleiding Stress-kwetsbaarheidsmodel en
Psychologie en psychiatrie biopsychosociaal– komt sws op beide
- Psychiatrie examens
o Medische specialisme op gebied van psychiatrische ziekten
 Patiëntenzorg
 Wetenschappelijk onderzoek
 Onderwijs
o Toegepaste wetenschap
 Kennis
 Theorie en empirie over processen, functies, symptomen
 'Richt zich op het algemene'
 Kunde
 Het praktisch doen
 'Richt zich op het individu, de patient'
- Pathologie (examen vraag)
o Klinisch significante lijdensdruk
Of
o Disfunctie (sociaal, beroepsmatig, … andere domeinen)
- Psychiatrische ziektes
o Ziekten met psychische klachten en verschijnselen
o Geest (psyche) -> lichaam (soma)
 Bvb. Depressieve stoornis -> moeheid en gewichtsafname
 Bvb. Angst -> palpitaties, zweten, …
- Somatische ziektes
o Lichaam -> geest
 Bvb. Hypo-/hyperthyroïdie -> depressieve/angst gevoelens
 Bvb. Pijn -> emotionele symptomen
- Psychische functies
o Complexe interacties tussen individu en omgeving leidend tot automatisch en doelbewust
gedrag
 Automatische spierbewegingen
 Op omgeving gerichte handelingen
o De manieren waarop de mens informatie uit de omgeving en het eigen lichaam gebruikt




o Kenmerken
 Complex – neurale netwerken
 Uniek menselijk = zelfbewustzijn!
 Elke actie en reactie vertrekt van een innerlijke wereld
 Een patiënt doet nooit iets persoonlijk – zelf weten waarom jij getriggerd wordt
 Beleving van de patiënt staat centraal
- Psychiatrische stoornis
o Psychiatrisch syndroom gepaard met klinisch significante lijdensdruk of beperking in
functioneren
- Psychiatrisch syndroom
o Veel voorkomende psychische & lichamelijke klachten & verschijnselen
o In combinatie met beloopskenmerken
- Psychiatrisch symptoom
o Klacht of verschijnsel dat voor de psychiater betekenis heeft
o Als uiting van een stoornis in ≥1 psychische functies
- Psycho-pathologie
o Wetenschap van het bestuderen & diagnosticeren van de psychiatrische stoornissen
o Psychiatrische ziekteleer
- Pathogenese

, o Kennis van onstaansprocessen

- Etiologie
o Welke factoren dat proces op gang kunnen brengen
- Ziekte
o Samenhangend inzicht in de aard van de symptomen
o In hun onderlinge verband (syndroom)
o In wijze waarop zij onstaan (pathogenese)
o Factoren die ziekteproces op gang brengen (etiologie)

Diagnostiek en behandeling
Anamnese
- Somatische anamnese
o Lichamelijke klachten
o Voorgeschiedenis (eerdere somatische ziekten en ernstige ongevallen)
o Gebruik van medicijnen/middelen
- Psychiatrische anamnese
o Speciële anamnese = de geschiedenis van de psychiatrische stoornis
 Ook belangrijk hier = status-mentalisonderzoek
 Registreren eerste indrukken & wijze waarop de patiënt contact legt
 Stellen van explorerende vragen over bepaalde psychische klachten
 Testen van een aantal psychische functies
o Algemene psychiatrische anamnese = tractus mentalis anamnese
 Differentieel diagnostische overwegingen
 Differentiële diagnose = lijst van meerdere mogelijke aandoeningen
 Symptomen kunnen in meerder beelden passen
 Stuurt het status mentalisonderzoek
 Wordt nagegaan of de patiënt tijdens de actuele ziekte-episode (en eventueel in de
voorgeschiedenis) de kenmerkende subjectieve symptomen van andere psychiatrische
stoornissen heeft, of heeft gehad.
 Aantal ‘zeefvragen’ = detectievragen = screenen kernsymptomen
 Verder exploreren bij twijfel bij negatief antwoord
o Psychiatrische & familiale voorgeschiedenis
 Uitvoerig vragen naar
 Eerder opgetreden psychiatrische stoornissen
 Psychiatrische stoornissen in de familie
 Levert
 Belangrijke (differentieel-)diagnostische informatie op
 Nuttige aanwijzingen uit over de reacties van de patiënt op eerdere
behandelingen
o Sociale anamnese
 Bevragen van de levensomstandigheden van de patiënt
 Doel
 Vaststellen van psychiatrische symptomen in de dagelijkse context van de
patiënt
 Opsporen van mogelijke sociale oorzaken en gevolgen van psychiatrische
stoornis
 Beoordelen van het sociale steunsysteem
 Onderdelen
 eerste milieu
> leefsituatie (alleen, bij ouders, kinderen, relatie met buren, …)
> partner en kinderen (rol in gezin, problemen, relaties, …)
> sociale steun
> zelfverzorging (hygiene, huishoding, financien, …)
 tweede milieu
> huidig werk op opleiding (omstandigheden, contacten, waardering, …)

, > wanneer geen werk (oorzaak, toekomstverwarchting, …)
 derde milieu
> familierol (band met ouders, …)
> burgerrol (deelname aan maatschappelijke organisaties)
> sociale rol (contacten met vrienden en justitie)
o Biografische anamnese
 Psychiatrische symptomen in de voorgeschiedenis van de patiënt
 Predisponerende factoren (risicovol/beschermend) in ontstaan van psychiatrische
stoornis
 Factoren die betekenisvol zouden zijn bij de ontwikkeling van de psychiatrische
stoornis
 De ontwikkeling van persoonlijkheidskenmerken tijdens de levensloop en het zelfbeeld
- Hetero-anamnese
o Omgeving vragen stellen – vaak onontbeerlijk en noodzakelijk
o Aanvulling op de subjectieve beleving
 Psychische klachten worden vaak subjectief beleefd
 Informatie van naasten helpt om deze beleving beter te kaderen
o Onmisbaar bij cognitieve stoornissen
 Vooral relevant bij
 Delirium
 Dementie
 Psychosen
 Complexe, therapieresistente aandoeningen
 Verklaring: info gegeven door patient is onvoldoende, onvolledig, of weinig bruikbaar
o Verificatie en correctie van de auto-anamnese over
 Levensloop
 Persoonlijkheid
 Relationele omstandigheden
o Objectief inzicht in cognitief functioneren
 Vooral nuttig voor het beoordelen van executieve functies, zoals
 Initiatief nemen
 Plannen uitvoeren
 Complexe handelingen integreren (bv. Reizen, koken, hobby’s)
 Deze functies kunnen verstoord zijn zonder dat de patiënt dit zelf beseft
o Informatie over gevoelige onderwerpen
 Thema’s waar de patiënt mogelijk ontwijkend of terughoudend op reageert
 Alcohol- of druggebruik
 Antisociaal gedrag (inclusief delinquentie)
 Seksuele deviatie
 Andere beladen feiten, gevoelens of gedragingen
 Inzicht in belasting voor naasten
 Mogelijkheid te informeren naar de impact van de stoornis op de directe
omgeving
 belangrijk voor het behandelplan en de ondersteuning van mantelzorgers
Klinisch onderzoek
- Rode draad
o Eerste indrukken
 Uiterlijk
 Contact en houding
 Klachterpresentatie
 Gevoeles en reacties opgeroepen bij de psychiater
o Trias physica
 Cognitieve functies (bvb. Geheugen, taal, denken, …)
 Affectieve functies (bvb. Stemming en affect, emotieregulatie, …)
 Conatieve functies (bvb. Executieve functies, psychomotoriek, motivatie, …)
o Persoonlijkheid
- Soorten diagnostiek

, o Somatische diagnostiek
 Oriënterend algemeen lichamelijk en neurologisch onderzoek
 Doel = opsporen van somatische ziekten als
 Oorzaak of gevolg van de psychiatrische stoornis
 Factor waarmee bij de behandeling rekening moet worden gehouden

 Indicaties
 Vermoeden van psychiatrische en/of neurocognitieve stoornis
 Aanwijzingen somatische oorzaak in anamnese en observatie van de patiënt
 > 40 jaar (zeker bij blanco psychiatrische vg)
o Psychiatrische diagnostiek
 Methoden waarmee de psychiater gegevens verzameld over de aard en oorzaken
 Belangerijk onderdeel = descriptieve diagnostiek
 Vaststellen van de psychiatrische symptomen
 Doelen
 Psychiatrische symptomen vaststellen = grondslag voor classificatie
 Opsporen mogelijke etiologische factoren
> Lichamelijke oorzaken
> Ernstige levensgebeurtenissen
> Erfelijke belasting
> Levensloop
> Persoonlijkheidstrekken
> Copingstijlen
> Afweermechanismen
 Vaststellen van de ernst & de gevolgen = beperkingen & handicaps
 Screening
 Screenende vragelijsten - indicaties voor ziektes
> Vaak in eerstelijnshulp
 Diagnostieke vragenlijsten - diagnoses
- Status mentalis
o Op systematische manier vastleggen van informatie betreffende psychiatrische klachten
 Anamnese
 Oriënterend vragen naar belangrijkste kern symptomen psychiatrische
stoornissen
 Exploratie
 Gericht vragen naar andere specifieke/relevante‘subjectieve’ belevingen
 Observatie
 Observeren van ‘objectieve’ psychiatrische stoornissen
 Psychische toestand
 Manier van spreken
 Gevoelsuitingen
 Gedragingen
 Testen
 Specifieke vragen om objectieve symptomen vast te stellen en globaal
kwantificeren
o Belang
 Systematiek = verhoogt veiligheid, uitwisselbaarheid en betrouwbaarheid
 Geeft structuur en houvast aan psychiatrische beoordeling
- Eeerste indrukken
o Objectieve waarneming = 3e persoonsbenadering
 Zintuigen gebruiken (ogen, neus horen, …)
 Wetenschappelijke methode
 Onderzoeksresultaten zoveel mogelijk onafhankelijk van onderzoeker
 Relatief hoge interbeoordeelaarsbetrouwbaarheid
 Doel = verschijnselen vaststellen
o Subjective ervaring = 1e persoonsbenadering