Samenvatting Revalidatie in de geestelijke gezondheidszorg | KU Leuven | 2026/27

Inleiding
Wanneer professionele hulp?
- Wanneer minder goed voelen invloed heeft op
o Algemene welbevinden
o Persoonlijke relaties
o Contact met omgeving
o Werksituaties / studies kan hulp aangewezen zijn.
- Gevolgen kunnen immers zijn
o Zich isoleren
o Niet meer kunnen functioneren in het dagelijkse leven
o Arbeidsongeschiktheid

Waar kan men terecht
- Eerst = contact met de huisarts aangewezen
o Deze kan de patiënt vervolgens doorverwijzer
o de huisarts krijgt na een doorverwijzing ook informatie terug over de behandeling
 zodat de zorg niet versnipperd word
- Andere opties
o Rechtstreeks beroep doen op het centrum voor geestelijke gezondheid (cgg)
o Psychiaters of psychologen in een privépraktijk

Wat mag men verwachten?
- Niet realistisch om onmiddellijk een oplossing te vinden voor de problemen
o Vraagt tijd en inspanning van de betrokkene en de naaste omgeving
- De hulpverlener heeft een taak van ondersteuning en begeleiding
o De betrokkene en hulpverlener moeten samen uitzoeken hoe het aangepakt word
- Soort zorg
o Vroeger meer residentiele begeleiding
o Nu meer ambulante begeleiding
 advies, indicatiestelling, behandeling en begeleiding

Fasen
- Fase 1 = aanmelding bij bv. Psycholoog / psychiater
o Vaak eerst via een verwijzer (bv. Huisarts)
o Verzameling van een aantal basisgegevens
o Er wordt een afspraak gemaakt voor een intakegesprek
 In principe binnen de twee weken na de aanmelding
 Afhankelijk van de hoogdringendheid en eventuele wachtlijsten
- Fase 2 = intake en onderzoek
o De hulpverlener en patiënt maken samen de probleemanalyse
 Gepolst naar de verwachtingen van de patiënt
o Centrale vragen
 Zijn er biologische factoren waarmee men rekening moet houden (behandeling)?
 In hoeverre spelen ervaringen vanuit de ontwikkelingsgeschiedenis een rol?
 Aandacht voor psychodynamische aspecten
 Zijn er specifieke factoren (emotioneel, cognitief, gedragsmatig) die het probleem
uitlokken of in stand houden?
 Indicaties voor gedragstherapie, cognitieve therapie of een combinatie?
 Welke betekenis of functie heeft het probleem binnen het sociale netwerk van de patiënt?
- Fase 3 = behandeling
o Soorten
 Medicamenteuze therapie (biologisch)
 Psychotherapie (psychologisch)
 Een combinatie
o Er gaat meer aandacht uit naar de rol van de kinesitherapeut in de preventie en behandeling
o Kan zowel individueel plaatsvinden als met partner, met het gezin of in groep.

,Psychotherapie
- Algemeen = meestal draait therapie om diepgaande gesprekken tussen patiënt en therapeut
- 4 stromingen
o Psychodynamische therapie (~psychoanalyse) = focus op verleden
 Gericht op het opsporen van onderliggende gevoelens, gedachten en motieven.
 Veronderstelling
 Psychische en lichamelijke problemen vinden hun oorsprong in kindertijd
> Bv. Verstoorde hechting
 Bewust worden van onbewuste processen en ermee aan de slag gaan
o Cognitieve gedrastherapie = focus op het heden
 Vertrekt vanuit het idee dat gedrag aangeleerd is.
 Doel = belemmerende gedrags- en gedachtepatronen vervangen door gezondere
alternatieven
 Vormen binnen kinesitherapie
 Acceptance & commitment therapy (act)
 Mindfulness-based therapie
 Kenmerken
 Aandacht voor gedachten en lichamelijke gewaarwordingen in het moment.
 Patiënt leert bewust te kiezen hoe hijreageert, in plaats van automatisch te handelen
 Gedachten hoeven niet altijd veranderd te worden → leren accepteren
 Pijn verdwijnt niet altijd → leren omgaan met pijn is essentieel
o Ervaringsgerichte therapie = focus op het lichaam
 Uitgangspunt = gevoel en beleving in het hier en nu
 ontstaan als een tegenreactie op de psychoanalyse
 Niet het verleden, maar de actuele ervaring staat centraal.
 Voorbeeld = gestalttherapie
 Aandacht voor lichamelijke gewaarwordingen.
 Werkt met lichaamsgerichte oefeningen naast gesprekken.
 Psychische problemen uiten zich vaak lichamelijk:
 Vermoeidheid
 Spierspanning
 Spierstijfheid
 Pijn
o Systeemtherapie = focus op de omgeving
 Problemen ontstaan door interactiepatronen tussen mensen.
 Symptomen bij 1 persoon word gezien als uiting van het functioneren van het hele systeem
 Bv. Gezin, school, …
 Therapie richt zich op relaties en gezinsdynamiek.
 Voorwaarde = gezinsleden moeten bereid zijn om mee te werken.
- Casus: joren (10 jaar)
o Situatie
 Joren vertoont sinds een jaar probleemgedrag op school
 Agressief naar klasgenoten
 Weigert opdrachten te maken
 Ouders hebben vaak conflicten over opvoeding
 Eén ouder straft streng
 Andere ouder troost en biedt excuses aan
 Gevolg = spanningen tussen ouders → zusje van joren gedraagt zich angstig en
teruggetrokken
 Therapeut onderzoekt hoe gezinsinteracties bijdragen aan jorens gedrag
o Oefenvraag
 Welke patronen in het gezin houden volgens systeemtherapie het probleemgedrag van
joren in stand, en hoe kan de therapeut deze doorbreken?
o Antwoord
 Systeemtherapeutische visie
 Probleemgedrag bekeken in de context van het gezin, niet alleen bij joren

,  Patronen die gedrag in stand houden
 Tegenstrijdige opvoedingsstijlen → joren leert dat agressie aandacht oplevert of
regels kan omzeilen.
 Spanningen tussen ouders → stressvolle omgeving → joren reageert met
probleemgedrag, zusje trekt zich terug.
 Vicieuze cirkel = gedrag van joren beïnvloedt gezinsinteracties, en omgekeerd.
 Therapeutische aanpak
 Ouders leren samen en consequent op te treden → duidelijke grenzen voor joren
 Gezinsleden leren communiceren zonder escalatie → gevoelens erkennen
 Joren en zusje leren omgaan met spanningen en emoties op een gezonde manier
 Doel = gezinsdynamiek in evenwicht brengen → afname van jorens probleemgedrag

Soorten zorg
- Intramurale zorgverlening
o Definitie
 Zorg binnen een instelling waar mensen worden opgenomen en meerdere nachten blijven
o Paaz
 Onderdeel van een algemeen ziekenhuis
 2 functies
 Dringende psychiatrische crisishulpverlening
> Vooral in stedelijke gebieden
> Samenwerking met spoedgevallendiensten
 Liaisonpsychiatrie
> Psychologische en psychiatrische opvang van patiënten in niet-
psychiatrische diensten
> Hulp op verzoek van de verantwoordelijke arts
 Crisisinterventie
 Kortdurende observatie en behandeling bij acute psychiatrische crisis
 Doelgroep
> Al gekende patiënten met een plotselinge verstoring van evenwicht
> Personen met recente, acute psychiatrische problematiek
 Zorgprogramma
> Geïndividualiseerde, intensieve behandeling van korte duur
> Systeemtherapeutische interventie (partner- of gezinssessies)
 Liaisonpsychiatrie
 Verkleint de scheiding tussen psychiatrie en andere geneeskunde
 Verbetert zorg voor patiënten met lichamelijke aandoeningen
 Brugfunctie tussen
> Algemeen ziekenhuis
> Geestelijke gezondheidszorg
> Residentiële psychiatrische voorzieningen
> Behandelende artsen, psychiaters en psychologen in privépraktijken
o Psychiatrische ziekenhuizen
 Specialistische diagnosestelling en behandeling
 Multidisciplinaire aanpak
 Behandeling afgestemd op individuele behoeften
 Mogelijkheden
 Volledige opname
 Partiële hospitalisatie (dag/nacht)
 Doelgroepen
 Kinderen en jongeren
 Volwassenen
 Ouderen (niet elk ziekenhuis biedt zorg aan alle groepen)
o Psychiatrische verzorgingstehuizen (pvt)
 Voor personen met langdurige, gestabiliseerde psychische stoornis of verstandelijke
beperking

,  Beschermde collectieve woonvorm
 Geen nood aan ziekenhuisbehandeling of ononderbroken toezicht
 Niet geschikt voor zelfstandig wonen of verblijf in andere instellingen (vb. Rusthuizen)
 Doel
 Continue begeleiding
 Herwinnen van autonomie
 Eventueel terugkeer naar normaal maatschappelijk leven
o Instellingen voor personen met een verstandelijke beperking
- Tussenvoorzieningen ~ semimurale zorg
o Definitie
 Zorg voor mensen die niet zelfstandig wonen, maar ook niet opgenomen zijn in instellingen
o Deeltijdse behandeling
 Hierbij volgen patiënten bepaalde behandelingen of therapieën in een instelling, maar
verblijven ze er niet permanent
o Beschermd wonen
 Voor mensen met psychiatrische problemen zonder nood aan ziekenhuisbehandeling
 Woonvorm
 Individueel of in kleine groepjes
 Begeleider komt enkele keren per week langs
 Activiteiten
 Dagactiviteiten aangepast aan psychisch en lichamelijk functioneren
 Leef- en woonvaardigheden
 Dagbesteding
 Sociaal netwerk en sociale vaardigheden
 Aanpak
 Psychiatrische rehabilitatie
 Gericht op autonomie
 Rekening houdend met mogelijkheden en beperkingen
o Dagcentra voor personen met een beperking
 Doel = zinvolle daginvulling op basis van talenten, verwachtingen en interesses
 Activiteiten
 Creatief
 Recreatief
 Vormend
 Semi-industrieel werk
 Elk dagcentrum heeft een eigenheid → programma op maat
o Sociale/beschutte werkplaatsen
 Bedrijven met als doel = tewerkstelling van personen met een arbeidshandicap
 Kenmerk
 Arbeidsmilieu aangepast aan geestelijke en lichamelijke toestand
 Voor mensen die niet kunnen werken onder normale omstandigheden
- Ambulante zorgverlening (extramuraal)
o Definitie
 Zorg buiten instellingen, voor mensen die zelfstandig wonen maar zorg nodig hebben.
o Centra voor geestelijke gezondheidszorg (cgg)
 Consultatiebureaus voor psycho-medisch-sociale zorg
 Multidisciplinaire aanpak
 Psychiaters
 Psychologen
 Maatschappelijk werkers
 Logopedisten
 Functies
 Eerste opvang en analyse
 Doorverwijzing indien nodig
 Diagnosestelling
 Psychiatrische, psychotherapeutische en psychosociale behandeling
 Vroegtijdige detectie van psychische problemen