Manon Didriche 2025-2026
Religie, zingeving en levensbeschouwing
INLEIDING
Waarom RZL?
• Beroepsmatig: aspect van elke mens
• Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling
o Elke mens heeft een spiritualiteit en kan je appelleren op die dimensie in de
mens => aandacht geven op die dimensie van het mens-zijn
• Aanwezigheid in samenleving (2/3 van de wereldbevolking is religieus maar minder
zichtbaar in het Westen)
• Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
• KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
WAT IS RZL?
Religie – de R van RZL
Religie is aanwezig in de samenleving
• Bv. ontmoeting tussen Zelenski en Trump op begrafenis paus Franciscus, hoe komt dat?
o De diplomatie van het Vaticaan heeft hen naar aanleiding van de begrafenis van
de Paus samengebracht voor een bruggesprek; zij hebben daar veel moeite voor
gedaan
• Bv. Vaticaan probeerde bloedvergieter in Venezuela te voorkomen
o Vaticaanse diplomatie wordt gewaardeerd op wereldvlak omdat er geen agenda
is voor de eigen staat
o Men probeert gewoon om mee te werken aan wereldvrede door telkens opnieuw
daarop te hameren
• Bv. in de muziek Rosalia, liedjes gebaseerd op hagiografieën (= beschrijvingen van levens
van vrouwelijke heiligen), een lied gecomponeerd op vrouwelijke heiligen en
gecomponeerd in de taal van waar ze die heilige aantrof
Zingeving/zinbeleving – de Z van RZL
Wat is het?
• Zinbeleving (= zingeving): ruimer begrip
o Zingeving veronderstelt dat ik alleen zin moet geven aan mijn leven en de keuzes
die ik maak
o Zinbeleving ook is zin ontvangen van anderen, zin moeten kiezen, zin verliezen, …
1
,Manon Didriche 2025-2026
Wanneer?/ Wie heeft het?
• Mensen denken na over de zin van het leven als ze geconfronteerd worden met een
ervaring die leidt tot een beperking of einde van leven
o Als je veel tijd hebt, stilvalt begin je na te denken (context)
o Als je een shockervaring hebt, ga je nadenken over leven =>
herbekijken/waardering van waar je mee bezig bent
o Bv. Jimmy Fallon: hij komt tot conclusie dat hij zin ervaart in zijn job: bevestiging
van wat hij al zinvol vond
Victor Frankl
• Psychiater en neuroloog
• Boek: Man's Search for Meaning geschreven in 1946 en gebaseerd op zijn ervaringen in
WO II in 3 concentratiekampen
o Heeft zijn bril van wetenschapper opgehouden in de kampen en gekeken hoe
mensen omgaan met zwaar lijden en ontbering
o Deel 1 analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
o Deel 2 introduceert de visie van Frankl over betekenis en zinbeleving (basis voor
zijn logotherapie)
▪ Vanuit die beschrijvingen heeft hij zijn therapie opgebouwd= logotherapie
• logotherapie: betekenis en zin staan centraal
▪ Wat merkt hij? Mensen die geen betekenis/zin konden geven aan wat hen
overkwam in die concentratiekampen gingen er vroeger onderdoor dan
degene die zin en betekenis gaven aan het lijden
• De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
• Innate inner search for meaning – de aangeboren drang tot betekenis
• Uitgangspunt: we hebben veel dingen in ons leven niet in de hand, het leven stelt vragen
aan ons en wij hebben de opdracht om een antwoord te formuleren
• Kritiek op piramide van Maslow: als de basale (laagste) noden niet vervuld
zijn, dan is de nood aan zin en betekenis de meest dringende.
o Frankl gaat daar tegenin op basis van zijn ervaring in de
concentratiekampen Maslow: zelfontplooiing en bezig zijn met de
zin pas helemaal van boven
Theologie en psychologie
• Gelijkenissen:
o Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving,
o Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en persoonlijke
ontwikkeling: hoe mensen kunnen ontwikkelen en ontplooien
o Begeleiden van mensen
o Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en problemen
o Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
• Verschillen:
o Als je je voorstelt als psycholoog vs. zorgpastor gaan mensen andere dingen uit
hun verhaal halen om te vertellen
o Thesisstudie: pastor en psycholoog van de afdeling stelt andere vragen → het
beeld van de patiënt dat ontstond was veel meer multidimensioneel en men had
2
,Manon Didriche 2025-2026
meer informatie over wat mensen ten diepste motiveert als ze allebei het
intakegesprek deden dan wanneer het een van de twee was
Hernieuwde interesse voor geloof bij jongeren - Is er een revival van religie bij gen z/alpha?
• Vooronderstellingen die maken dat we dit denken:
o Religie is weggeweest vanuit paradigma secularisering (minder invloed van de
kerk + geloof/religie pluralisering, individualisering, privésfeer)
o Religie wint aan populariteit, nl. jongeren die zeggen “ik ben … gelovig” (cijfers
bevestigen dit niet)
▪ Er is een verschil tussen de cijfers maar ook hoe religie zich vandaag
opnieuw manifesteert; 5j geleden was het minder aanwezig bij jongeren
publiek, het was iets dat veel minder publiek en meer individueel
gebeurde en minder aan bod kwam
▪ Zeker in de media wordt het opgeblazen, iets veel groter
• Zoektocht naar houvast:
o Hoop en angst bij jongeren – crisis; vroeger bij oude generatie was geloof
belangrijk (had antwoorden voor alles) – nu niet meer meegegeven
o Leegte aan zingeving/zinbeleving
o Religie is één van de mogelijkheden om houvast te vinden
• Religie in andere vorm (wordt anders beleefd dan vroeger):
o Geloven wordt meer en meer persoonlijke keuze (deels opvoeding)
o Individuele invulling i.p.v. massakerk
o Maar duidelijke stijging deelname vieringen: verbondenheid
o Religie moet betekenisgevend zijn (ze gaan niet zo klakkeloos overnemen, bv. de
bijbel niet letterlijk lezen)
o Sociale en zingevende aspect!
Meer aandacht voor zingeving en zinverlies in de gezondheidszorg: coronacrisis als katalysator
• Tijdens corona hebben we beseft dat er in de gezondheidszorg enkele dingen anders
moeten, bv. contact hebben met elkaar, aanraking hebben
• Tijdens corona: er ontstond een soort van ruimte bij zorgverleners om bezig te zijn met
wat er echt toe doet; zinbeleving => corona heeft echt als katalysator ervoor gezorgd dat
spiritualiteit en iemands kader worden meegenomen in de zorg
o Voor een stuk blijven behouden dat we de mens als totaalplaatje zien; niet enkel
arts zien in ziekenhuis maar ook psycholoog, zorgpastor, …
o Maar tegelijk is het op de achtergrond verdwenen, wat bij heel veel dingen zo is
Bv. bevraging woonzorgcentrum; respect en veiligheid scoren heel hoog
zinvolle tijdsbesteding, verbondenheid scoren heel laag; ze voelen
zich niet verbonden met elkaar en met zorgverleners wat net zooo
belangrijk was tijdens corona
3
, Manon Didriche 2025-2026
Levensbeschouwing – de L van RZL
• 7 erkende levensbeschouwingen/religies (krijgen geld om de levensbeschouwing te doen
(vanuit de overheid))
o Rooms-katholieke
o Protestantse
o Orthodoxe
o Israëlitische
o Anglicaanse
o Islamitische eredienst
o Vrijzinnig humanisten
• Niet erkend: Boeddhisme
➢ Levensbeschouwing en handelingsverlegenheid
• Levensbeschouwelijke competenties in de hulpverlening zijn belangrijk!!
• Uitgangspunt:
o Geen secularisatie, maar eerder diversifiëring en pluraliteit aan
levensbeschouwingen
o Mensen die religieus zijn vinden het belangrijk dat hulpverleners weten wat
geloof voor hen betekent
o Bij jongeren: belangrijk deel van identiteitsontwikkeling
o Vaak onbegrip en afwezigheid van inlevingsvermogen bij hulpverleners
o Cultureel sensitieve zorg => levensbeschouwelijk sensitieve zorg
• Waarom belangrijk?
o Levensbeschouwing kan mensen kracht geven in herstelproces
o Aandacht voor levensbeschouwing draagt bij aan inclusieve omgeving
(ziekenhuis maakt niet enkel mensen beter, je moet je goed voelen)
• Lacune:
o Kennis van de verschillende religies (belangrijk, maar het is slechts één aspect)
o Vaardigheden
▪ Eigen levensbeschouwing, zingevingskader exploreren en kennen (!) want
dat is een bias
• Verschil tussen religieuze en niet-religieuze hulpverleners is groot
▪ Kunnen voeren van constructieve gesprekken
▪ Actief luisteren
• Als cliënt zegt dat die gelovig is en belangrijk vindt dat mee te
nemen, schieten veel zorgverleners in de alarmhouding “die moet
ik doorverwijzen, want ik ken er niets over”
• MAAR je moet niet alles over de levensbeschouwing kennen, wel
bewust zijn dat het een rol kan spelen voor een persoon en er
open voor zijn en naar luisteren => dat je je kan inleven id persoon
o Attitudes
▪ Open houding: zonder vooroordelen, bias en eigen kader leren kennen
▪ Begripvolle houding: stap verder, begrip voor visie en handelingen
4
Religie, zingeving en levensbeschouwing
INLEIDING
Waarom RZL?
• Beroepsmatig: aspect van elke mens
• Persoonlijk: aspect van jezelf, zelfontwikkeling
o Elke mens heeft een spiritualiteit en kan je appelleren op die dimensie in de
mens => aandacht geven op die dimensie van het mens-zijn
• Aanwezigheid in samenleving (2/3 van de wereldbevolking is religieus maar minder
zichtbaar in het Westen)
• Christelijk mens en wereldbeeld als gesprekspartner: kritische dialoog
• KU Leuven:
o Verbondenheid met christelijke traditie en verhaal
o Visie op onderwijs (persoonsvorming)
o Levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
WAT IS RZL?
Religie – de R van RZL
Religie is aanwezig in de samenleving
• Bv. ontmoeting tussen Zelenski en Trump op begrafenis paus Franciscus, hoe komt dat?
o De diplomatie van het Vaticaan heeft hen naar aanleiding van de begrafenis van
de Paus samengebracht voor een bruggesprek; zij hebben daar veel moeite voor
gedaan
• Bv. Vaticaan probeerde bloedvergieter in Venezuela te voorkomen
o Vaticaanse diplomatie wordt gewaardeerd op wereldvlak omdat er geen agenda
is voor de eigen staat
o Men probeert gewoon om mee te werken aan wereldvrede door telkens opnieuw
daarop te hameren
• Bv. in de muziek Rosalia, liedjes gebaseerd op hagiografieën (= beschrijvingen van levens
van vrouwelijke heiligen), een lied gecomponeerd op vrouwelijke heiligen en
gecomponeerd in de taal van waar ze die heilige aantrof
Zingeving/zinbeleving – de Z van RZL
Wat is het?
• Zinbeleving (= zingeving): ruimer begrip
o Zingeving veronderstelt dat ik alleen zin moet geven aan mijn leven en de keuzes
die ik maak
o Zinbeleving ook is zin ontvangen van anderen, zin moeten kiezen, zin verliezen, …
1
,Manon Didriche 2025-2026
Wanneer?/ Wie heeft het?
• Mensen denken na over de zin van het leven als ze geconfronteerd worden met een
ervaring die leidt tot een beperking of einde van leven
o Als je veel tijd hebt, stilvalt begin je na te denken (context)
o Als je een shockervaring hebt, ga je nadenken over leven =>
herbekijken/waardering van waar je mee bezig bent
o Bv. Jimmy Fallon: hij komt tot conclusie dat hij zin ervaart in zijn job: bevestiging
van wat hij al zinvol vond
Victor Frankl
• Psychiater en neuroloog
• Boek: Man's Search for Meaning geschreven in 1946 en gebaseerd op zijn ervaringen in
WO II in 3 concentratiekampen
o Heeft zijn bril van wetenschapper opgehouden in de kampen en gekeken hoe
mensen omgaan met zwaar lijden en ontbering
o Deel 1 analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
o Deel 2 introduceert de visie van Frankl over betekenis en zinbeleving (basis voor
zijn logotherapie)
▪ Vanuit die beschrijvingen heeft hij zijn therapie opgebouwd= logotherapie
• logotherapie: betekenis en zin staan centraal
▪ Wat merkt hij? Mensen die geen betekenis/zin konden geven aan wat hen
overkwam in die concentratiekampen gingen er vroeger onderdoor dan
degene die zin en betekenis gaven aan het lijden
• De hoogste drijfveer van de mens is zijn/haar zinsvervulling
• Innate inner search for meaning – de aangeboren drang tot betekenis
• Uitgangspunt: we hebben veel dingen in ons leven niet in de hand, het leven stelt vragen
aan ons en wij hebben de opdracht om een antwoord te formuleren
• Kritiek op piramide van Maslow: als de basale (laagste) noden niet vervuld
zijn, dan is de nood aan zin en betekenis de meest dringende.
o Frankl gaat daar tegenin op basis van zijn ervaring in de
concentratiekampen Maslow: zelfontplooiing en bezig zijn met de
zin pas helemaal van boven
Theologie en psychologie
• Gelijkenissen:
o Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving,
o Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en persoonlijke
ontwikkeling: hoe mensen kunnen ontwikkelen en ontplooien
o Begeleiden van mensen
o Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en problemen
o Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
• Verschillen:
o Als je je voorstelt als psycholoog vs. zorgpastor gaan mensen andere dingen uit
hun verhaal halen om te vertellen
o Thesisstudie: pastor en psycholoog van de afdeling stelt andere vragen → het
beeld van de patiënt dat ontstond was veel meer multidimensioneel en men had
2
,Manon Didriche 2025-2026
meer informatie over wat mensen ten diepste motiveert als ze allebei het
intakegesprek deden dan wanneer het een van de twee was
Hernieuwde interesse voor geloof bij jongeren - Is er een revival van religie bij gen z/alpha?
• Vooronderstellingen die maken dat we dit denken:
o Religie is weggeweest vanuit paradigma secularisering (minder invloed van de
kerk + geloof/religie pluralisering, individualisering, privésfeer)
o Religie wint aan populariteit, nl. jongeren die zeggen “ik ben … gelovig” (cijfers
bevestigen dit niet)
▪ Er is een verschil tussen de cijfers maar ook hoe religie zich vandaag
opnieuw manifesteert; 5j geleden was het minder aanwezig bij jongeren
publiek, het was iets dat veel minder publiek en meer individueel
gebeurde en minder aan bod kwam
▪ Zeker in de media wordt het opgeblazen, iets veel groter
• Zoektocht naar houvast:
o Hoop en angst bij jongeren – crisis; vroeger bij oude generatie was geloof
belangrijk (had antwoorden voor alles) – nu niet meer meegegeven
o Leegte aan zingeving/zinbeleving
o Religie is één van de mogelijkheden om houvast te vinden
• Religie in andere vorm (wordt anders beleefd dan vroeger):
o Geloven wordt meer en meer persoonlijke keuze (deels opvoeding)
o Individuele invulling i.p.v. massakerk
o Maar duidelijke stijging deelname vieringen: verbondenheid
o Religie moet betekenisgevend zijn (ze gaan niet zo klakkeloos overnemen, bv. de
bijbel niet letterlijk lezen)
o Sociale en zingevende aspect!
Meer aandacht voor zingeving en zinverlies in de gezondheidszorg: coronacrisis als katalysator
• Tijdens corona hebben we beseft dat er in de gezondheidszorg enkele dingen anders
moeten, bv. contact hebben met elkaar, aanraking hebben
• Tijdens corona: er ontstond een soort van ruimte bij zorgverleners om bezig te zijn met
wat er echt toe doet; zinbeleving => corona heeft echt als katalysator ervoor gezorgd dat
spiritualiteit en iemands kader worden meegenomen in de zorg
o Voor een stuk blijven behouden dat we de mens als totaalplaatje zien; niet enkel
arts zien in ziekenhuis maar ook psycholoog, zorgpastor, …
o Maar tegelijk is het op de achtergrond verdwenen, wat bij heel veel dingen zo is
Bv. bevraging woonzorgcentrum; respect en veiligheid scoren heel hoog
zinvolle tijdsbesteding, verbondenheid scoren heel laag; ze voelen
zich niet verbonden met elkaar en met zorgverleners wat net zooo
belangrijk was tijdens corona
3
, Manon Didriche 2025-2026
Levensbeschouwing – de L van RZL
• 7 erkende levensbeschouwingen/religies (krijgen geld om de levensbeschouwing te doen
(vanuit de overheid))
o Rooms-katholieke
o Protestantse
o Orthodoxe
o Israëlitische
o Anglicaanse
o Islamitische eredienst
o Vrijzinnig humanisten
• Niet erkend: Boeddhisme
➢ Levensbeschouwing en handelingsverlegenheid
• Levensbeschouwelijke competenties in de hulpverlening zijn belangrijk!!
• Uitgangspunt:
o Geen secularisatie, maar eerder diversifiëring en pluraliteit aan
levensbeschouwingen
o Mensen die religieus zijn vinden het belangrijk dat hulpverleners weten wat
geloof voor hen betekent
o Bij jongeren: belangrijk deel van identiteitsontwikkeling
o Vaak onbegrip en afwezigheid van inlevingsvermogen bij hulpverleners
o Cultureel sensitieve zorg => levensbeschouwelijk sensitieve zorg
• Waarom belangrijk?
o Levensbeschouwing kan mensen kracht geven in herstelproces
o Aandacht voor levensbeschouwing draagt bij aan inclusieve omgeving
(ziekenhuis maakt niet enkel mensen beter, je moet je goed voelen)
• Lacune:
o Kennis van de verschillende religies (belangrijk, maar het is slechts één aspect)
o Vaardigheden
▪ Eigen levensbeschouwing, zingevingskader exploreren en kennen (!) want
dat is een bias
• Verschil tussen religieuze en niet-religieuze hulpverleners is groot
▪ Kunnen voeren van constructieve gesprekken
▪ Actief luisteren
• Als cliënt zegt dat die gelovig is en belangrijk vindt dat mee te
nemen, schieten veel zorgverleners in de alarmhouding “die moet
ik doorverwijzen, want ik ken er niets over”
• MAAR je moet niet alles over de levensbeschouwing kennen, wel
bewust zijn dat het een rol kan spelen voor een persoon en er
open voor zijn en naar luisteren => dat je je kan inleven id persoon
o Attitudes
▪ Open houding: zonder vooroordelen, bias en eigen kader leren kennen
▪ Begripvolle houding: stap verder, begrip voor visie en handelingen
4
