STRAFVORDERING
Les 1
SV - 2025-1-Inleiding-st
Examen = casussen, de theorie toepassen.
Boek + addendum
Handboek gebruiken, ook de bijkomende artikelen in het boek.
Inhoudstafel handboek
Algemene beginselen – definitie
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging =
strafvordering sensu lato
Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel
strafrecht wordt toegepast.
= waaraan de overheid zich moet houden (politie, OM)
Strafvordering sensu lato = instellen strafvordering, maar dit vak is dus
breder.
Strafvordering:
- Enge betekenis = strafprocesrecht
- Brede betekenis
Materieel strafrecht = het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde
gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd. Misdrijven &
straffen.
= tot burgers gericht & dus niet zozeer tot de overheid.
Verschillen?
Materieel Formeel
Burger, tot iedereen gericht Overheid
Vanzelfsprekend (elk land: moord Niet vanzelfsprekend (bv.
strafbaar verjaringsregels, burgerlijke
partijstelling bestaat niet in alle
landen)
Elke overtreding van een Het overtreden van de regels wordt
strafbaarstelling zorgt voor een anders gesanctioneerd (bv.
1
, strafoplegging schending processuele norm kan
leiden tot nietigheid, on-
ontvankelijkheid of verval van
strafvordering)
Formeel strafrecht
= rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen
verdacht van een misdrijf
• Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
• Bepaalt rechtspositie betrokken personen
• + organisatie & werking rechtcolleges
• + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
Strafrechtketen?
Strafwet bepaalt wat strafbaar is en onder welke voorwaarden
Dan volgt de fase van de opsporing (= identificeren wie dader is +
welke bewijzen er zijn)
Daarna volgt oftewel seponering, buitengerechtelijke afhandeling óf
vervolging (= Instellen van strafvordering OM geeft gevolg aan
zaak)
Dan volgt de fase van straftoemeting = berechting: strafrechter
voert onderzoek ten gronde en legt straf op aan dader indien die
schuldig bevonden wordt
Ten slotte volgt de strafuitvoering (bv. opsluiting), maar geen deel
van deze cursus
Bronnen Belgisch processtrafrecht
GRONDWET 1830
- Fundamentele rechten
o Bv. openbaarheid van terechtzitting & uitspraak – art. 148Gw.
- Bepalingen inzake rechterlijke macht – art. 144 – 159Gw.
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers –
art. 74Gw.
WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv.)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
o Wetboek dateert van 1808 en is dus Napoleontisch
Veel wijzigingen doorheen de tijd, maar nog steeds in werking
o Sinds 1878 Voorafgaande titel (VTSv.): Vooraan wetboek
o Mislukte poging in 1962 om nieuw Wetboek van Strafvordering te
verwezenlijken
o Opnieuw mislukt in jaren ’90: zogenaamde ‘Grote Franchimont’
Wél: ‘Kleine Franchimont’ in 1998 Meer rechten voor
partijen in gerechtelijk onderzoek, zonder aan de rol van de
onderzoeksrechter te raken (bv. meer mogelijkheid tot
weerwoord)
2
, Discussie rond rol onderzoeksrechter blijft een heikel
punt willen zelf hun rol behouden.
Daarna verzamelwetgeving met inhoudelijke wijzigingen.
VERZAMELWETGEVING
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024 onder Van Quickenborne
o Menselijker, sneller & straffer
- Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
o Veranderingen rond verjaringsregels
NIEUW WETBOEK VAN STRAFPROCESRECHT IN HET VOORUITZICHT? = NEE…
Maar wel dus een voorafgaande titel toegevoegd.
Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
= derde keer dat het er niet is doorgeraakt…
2 types vooronderzoek:
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Men wil in het nieuwe wetsvoorstel naar 1 type onderzoek gaan -->
maakt het net zo moeilijk… maar nu dus nog 2 types.
- Regeerakkoord BDW (2025)
- “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar
ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen
formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op voorstel van
de regering. Deze hervorming moet de strafprocedure
moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een
oplossing geboden voor de door het Grondwettelijk Hof
ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de
verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt
van een opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
- Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de
onderzoeksrechter en het openbaar ministerie, zonder daarbij het
principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van
dwangmaatregelen en ingrijpende onderzoeksmethoden te
verlaten.”
Het nieuw SW spreekt niet langer over misdaden, wanbedrijven &
overtredingen, maar het strafprocesrecht is hierop gebaseerd…
regeerakkoord geen nieuwwetboek, maar het toont wel een opening voor
een nieuw.
IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK - 08/04/2026 inwerkingtreding:
Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
- Concordantie
= het aanpassen van de nummeringen.
- Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
= bevoegdheid van het hof van assisen is ingevoerd. De
correctionalisering werd afgeschaft (wet verzachtende
3
, omstandigheden). De misdrijven die niet vallen onder die wet vallen
onder dat art. 216, zoals moord.
Criminele zaken = misdaden --> lijst met welke misdrijven hier nu
onder vallen in art. 216novies.
Blijft dezelfde bevoegdheid, gewoon terminologische wijziging!
Nog weinig andere wijzigingen, maar zal wel nog moeten gebeuren
voor de inwerkingtreding.
- Art. 78 N.Sw.
- “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die
geen strafniveau bepalen”
- Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat
hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat,
moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4,
5, 6, 7 of 8 is gesteld". Indien de bijzondere strafwet verwijst naar
"wanbedrijven", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt gemaakt
naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven
waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld". § 8. Behoudens
indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die
voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een
gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden
gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2,
bepaald door artikel 36.“
Staat in CODEX!!
- Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)
Indeling misdrijven HUIDIG Sw.
Wettelijke driedelige indeling
Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
MISDAAD
- Criminele straf
- Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min.
5 jaar)
- Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!
opdeciemen!)
- Berekening via systeem van opdeciemen om aan te passen aan
inflatie Nu: ‘x8’
- Vb: moord
- Geen sprake van gevangenisstraf, hier wordt er altijd gesproken over
opsluiting.
WANBEDRIJF
- Correctionele straf
- Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
- Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
= alternatieve straffen
- Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!) = factor maal 8
- Vb: diefstal
OVERTREDING
4
Les 1
SV - 2025-1-Inleiding-st
Examen = casussen, de theorie toepassen.
Boek + addendum
Handboek gebruiken, ook de bijkomende artikelen in het boek.
Inhoudstafel handboek
Algemene beginselen – definitie
Formeel strafrecht = strafprocesrecht = strafrechtspleging =
strafvordering sensu lato
Het geheel van de procedurele spelregels volgens welke het materieel
strafrecht wordt toegepast.
= waaraan de overheid zich moet houden (politie, OM)
Strafvordering sensu lato = instellen strafvordering, maar dit vak is dus
breder.
Strafvordering:
- Enge betekenis = strafprocesrecht
- Brede betekenis
Materieel strafrecht = het geheel der rechtsregels waardoor bepaalde
gedragingen strafbaar worden gesteld en gesanctioneerd. Misdrijven &
straffen.
= tot burgers gericht & dus niet zozeer tot de overheid.
Verschillen?
Materieel Formeel
Burger, tot iedereen gericht Overheid
Vanzelfsprekend (elk land: moord Niet vanzelfsprekend (bv.
strafbaar verjaringsregels, burgerlijke
partijstelling bestaat niet in alle
landen)
Elke overtreding van een Het overtreden van de regels wordt
strafbaarstelling zorgt voor een anders gesanctioneerd (bv.
1
, strafoplegging schending processuele norm kan
leiden tot nietigheid, on-
ontvankelijkheid of verval van
strafvordering)
Formeel strafrecht
= rechtsregels betreffende opsporing, vervolging en berechting van personen
verdacht van een misdrijf
• Beschrijft scenario’s & vormvoorschriften
• Bepaalt rechtspositie betrokken personen
• + organisatie & werking rechtcolleges
• + tenuitvoerlegging beslissingen rechtscolleges
Strafrechtketen?
Strafwet bepaalt wat strafbaar is en onder welke voorwaarden
Dan volgt de fase van de opsporing (= identificeren wie dader is +
welke bewijzen er zijn)
Daarna volgt oftewel seponering, buitengerechtelijke afhandeling óf
vervolging (= Instellen van strafvordering OM geeft gevolg aan
zaak)
Dan volgt de fase van straftoemeting = berechting: strafrechter
voert onderzoek ten gronde en legt straf op aan dader indien die
schuldig bevonden wordt
Ten slotte volgt de strafuitvoering (bv. opsluiting), maar geen deel
van deze cursus
Bronnen Belgisch processtrafrecht
GRONDWET 1830
- Fundamentele rechten
o Bv. openbaarheid van terechtzitting & uitspraak – art. 148Gw.
- Bepalingen inzake rechterlijke macht – art. 144 – 159Gw.
- Strafrechtelijke verantwoordelijkheid van parlementsleden en ministers –
art. 74Gw.
WETBOEK VAN STRAFVORDERING (Sv.)
- Inclusief Voorafgaande titel bij het Wetboek van Strafvordering (VTSv.)
o Wetboek dateert van 1808 en is dus Napoleontisch
Veel wijzigingen doorheen de tijd, maar nog steeds in werking
o Sinds 1878 Voorafgaande titel (VTSv.): Vooraan wetboek
o Mislukte poging in 1962 om nieuw Wetboek van Strafvordering te
verwezenlijken
o Opnieuw mislukt in jaren ’90: zogenaamde ‘Grote Franchimont’
Wél: ‘Kleine Franchimont’ in 1998 Meer rechten voor
partijen in gerechtelijk onderzoek, zonder aan de rol van de
onderzoeksrechter te raken (bv. meer mogelijkheid tot
weerwoord)
2
, Discussie rond rol onderzoeksrechter blijft een heikel
punt willen zelf hun rol behouden.
Daarna verzamelwetgeving met inhoudelijke wijzigingen.
VERZAMELWETGEVING
- Potpourri-wijzigingswetten 2015-2018 m.b.t. diverse bepalingen
- 5 MSS-verzamelwetten 2021-2024 onder Van Quickenborne
o Menselijker, sneller & straffer
- Digitaliseringswetten & wetten Strafprocesrecht 2023/2024
o Veranderingen rond verjaringsregels
NIEUW WETBOEK VAN STRAFPROCESRECHT IN HET VOORUITZICHT? = NEE…
Maar wel dus een voorafgaande titel toegevoegd.
Wetsvoorstel houdende het wetboek van strafprocesrecht (2020)
= derde keer dat het er niet is doorgeraakt…
2 types vooronderzoek:
- Opsporingsonderzoek
- Gerechtelijk onderzoek
Men wil in het nieuwe wetsvoorstel naar 1 type onderzoek gaan -->
maakt het net zo moeilijk… maar nu dus nog 2 types.
- Regeerakkoord BDW (2025)
- “In samenspraak met de onderzoeksrechters en het openbaar
ministerie die zelf al gezamenlijk bepaalde voorstellen
formuleerden, wordt het strafprocesrecht hervormd op voorstel van
de regering. Deze hervorming moet de strafprocedure
moderniseren, efficiënter maken en versnellen. Er wordt tevens een
oplossing geboden voor de door het Grondwettelijk Hof
ongrondwettig geachte verschil in procedurele rechten van de
verdediging al naargelang het strafonderzoek de vormt aanneemt
van een opsporingsonderzoek dan wel een gerechtelijk onderzoek.
- Na consultatie, onderzoeken we eveneens de rol van de
onderzoeksrechter en het openbaar ministerie, zonder daarbij het
principe van rechterlijk toezicht op het gebruik van
dwangmaatregelen en ingrijpende onderzoeksmethoden te
verlaten.”
Het nieuw SW spreekt niet langer over misdaden, wanbedrijven &
overtredingen, maar het strafprocesrecht is hierop gebaseerd…
regeerakkoord geen nieuwwetboek, maar het toont wel een opening voor
een nieuw.
IMPACT NIEUW STRAFWETBOEK - 08/04/2026 inwerkingtreding:
Wijzigingsbepalingen VT.Sv. en Sv.
- Concordantie
= het aanpassen van de nummeringen.
- Art. 216novies Sv.: Hof van Assisen & ‘criminele zaken’
= bevoegdheid van het hof van assisen is ingevoerd. De
correctionalisering werd afgeschaft (wet verzachtende
3
, omstandigheden). De misdrijven die niet vallen onder die wet vallen
onder dat art. 216, zoals moord.
Criminele zaken = misdaden --> lijst met welke misdrijven hier nu
onder vallen in art. 216novies.
Blijft dezelfde bevoegdheid, gewoon terminologische wijziging!
Nog weinig andere wijzigingen, maar zal wel nog moeten gebeuren
voor de inwerkingtreding.
- Art. 78 N.Sw.
- “Omzetting en bepaling van de strafmaat in bijzondere wetten die
geen strafniveau bepalen”
- Ҥ7. Indien de bijzondere strafwet verwijst naar "misdaden", zonder dat
hierbij enige verwijzing wordt gemaakt naar een concrete strafmaat,
moet dit worden gelezen als "misdrijven waarop een straf van niveau 4,
5, 6, 7 of 8 is gesteld". Indien de bijzondere strafwet verwijst naar
"wanbedrijven", zonder dat hierbij enige verwijzing wordt gemaakt
naar een concrete strafmaat, moet dit worden gelezen als "misdrijven
waarop een straf van niveau 1, 2 of 3 is gesteld". § 8. Behoudens
indien de wet anders bepaalt, moet in de wettelijke bepalingen die
voor hun toepassing verwijzen naar een strafdrempel van een
gevangenisstraf van minimum een jaar, deze verwijzing worden
gelezen als een verwijzing naar een gevangenisstraf van niveau 2,
bepaald door artikel 36.“
Staat in CODEX!!
- Volgende slides PRO MEMORIE (huidig Sw.)
Indeling misdrijven HUIDIG Sw.
Wettelijke driedelige indeling
Bepaling aard v.h. misdrijf o.b.v. de strafmaat (kwantitatief criterium)
MISDAAD
- Criminele straf
- Vrijheidstraffen (opsluiting en hechtenis): levenslang of tijdelijk (min.
5 jaar)
- Geldboete 26 euro en meer (MAAR nooit als hoofdstraf) (!
opdeciemen!)
- Berekening via systeem van opdeciemen om aan te passen aan
inflatie Nu: ‘x8’
- Vb: moord
- Geen sprake van gevangenisstraf, hier wordt er altijd gesproken over
opsluiting.
WANBEDRIJF
- Correctionele straf
- Vrijheidsstraf (gevangenisstraf): 8 dagen – 5 jaar
- Straf onder elektronisch toezicht, werkstraf, autonome probatiestraf
= alternatieve straffen
- Geldboete 26 euro of meer (!opdeciemen!) = factor maal 8
- Vb: diefstal
OVERTREDING
4
