les 2: 29/09/2025
,Deel 1: psychologie als wetenschap
hoofdstuk 1: wetenschappelijkheid van de psychologie
● psychologie vs mensenkennis
○ verschil → de wetenschappelijkheid vd psychologie
○ gelijk → interesse in menselijk gedrag en hoe die ontstaat
■ maar: psychologen stellen meer eisen aan de kennis
1.1. Een definitie van psychologie
● wat wij onder psychologie verstaan:
○ Psychologie is de wetenschappelijke studie vh gedrag en de onderliggende
mentale processen.
○ 4 belangrijke elementen die we zullen bekijken
1. wetenschappelijkheid
2. studie
3. het gedrag
4. mentale processen
1.2. Wat maakt psychologie tot een wetenschap
1.2.1. Criteria
● uitspraken worden als wetenschappelijk gezien als ze voldoen aan volgende criteria:
1. ze moeten objectief waarneembaar zijn: iedereen zou tot dezelfde
bevindingen moeten komen
2. ze moeten het resultaat zijn van systematische observatie: mogen niet het
resultaat zijn van toevallige observatie. Wetenschapper moet de methode op
voorhand vastleggen
3. uitspraak moet eenduidig zijn: de vastgelegde feiten moeten zo worden
uitgelegd dat andere verklaringen voor hetzelfde verband uitgesloten
worden.
,Deel 1: psychologie als wetenschap
1.2.2. Wetenschappelijke methode
● Om aan die criteria te voldoen wordt gebruikgemaakt vd wetenschappelijke
methode (5 stappen)
1. het ontw van een hypothese: formuleren vh verband dat men vermoedt
tussen variable. Het is een vooronderstelling.
vb: hoe vaker studenten de les bijwonen (factor 1) hoe hoger hun slaagkans
(factor 2)
2. een verband onderzoeken in een gecontroleerd experiment: onderscheid
tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabelen. Variabelen zijn feiten
die variëren afhankelijk van een aantal condities. Condities die men gaat
manipuleren= onafhankelijke variabelen.
3. verzamelen van de onderzoeksresultaten op een objectieve manier:
wetenschapper moet vermijden dat zijn observatie zo subjectief is dat hij
enkel die resultaten opmerkt die zijn hypothese bevestigen
4. analyse van de gegev
5. ens: nagaan of de verzamelde data de hypothese bevestigen of niet. Gebruik
maken van statistische methodes
6. bekendmaken en bediscussiëren van de resultaten:
a. representativiteit: is de groep die betrokken is een goede
vertegenwoordiging vd groep waarover uitspraak wordt gedaan?
b. significantie: is de mate waarin de onafhankelijke variabele de
afhankelijke beïnvloedt wel voldoende?
c. betrouwbaar: bekom je hetzelfde resultaat als je deze proef later
opnieuw doet?
d. validiteit: meten wat je wilt meten is niet zo eenvoudig. Heb je
begrippen wel goed vertaald in je experiment?
1.2.3. Doelstellingen van de psychologie
● Niet iedereen handelt steeds volgens deze methode. Je hebt ook andere methodes.
Dat heeft te maken met het doel dat je wilt bereiken.
1.2.3.1. Theoretische psychologie
● wetenschappelijke werkwijze= belangrijk
● heeft deze discussie nodig omdat men tot doel heeft
○ algemene uitspraken of wetmatigheden over gedragingen te formuleren
● 3 doelstellingen
1. beschrijven: fenomenen nauwkeurig omschrijven
2. verklaren: oorzaken van verschijnselen opzoeken
3. voorspellen: als ze de oorzaken vh fenomeen kent, weet hij ook welke
gevolgen zich zullen herhalen als de oorzaak nog eens optreedt
,Deel 1: psychologie als wetenschap
1.2.3.2. Toegepaste psychologie
● ze willen vooral het gedrag gaan beïnvloeden
● diepgaande kennis vh menselijk gedrag → basis waarop praktijkgerichte
orthopedagogen steunen
1.3. Een definitie van gedrag
● wat verstaan we onder gedrag?
● gedrag is
○ een zinvolle reactie
○ op een zinvolle stimulus
1.3.1. Onderscheid betekenisloze en zinvolle stimulus en reactie
● we maken een onderscheid tussen een betekenisloze en zinvolle stimulus
vb: - er is veel wind (betekenisloos, zinloos) - ik vind veel wind onaangenaam
(betekenisvol, zinvol)
● we maken een onderscheid tussen een automatische fysiologische reactie en de
zinvolle reactie
vb: - ik krijg kippenvel door de wind op m'n huid (fysiologische reactie) - ik blijf niet
stilstaan in die wind, ik wandel naar een aangenamere plek (zinvolle reactie)
1.3.2. Onderscheid objectief waarnemen en interpretatie
● er wordt een onderscheid gemaakt tussen objectieve waarneembare zaken en
subjectieve interpretaties van gedrag
○ objectieve: zijn meetbaar, maar niet altijd zichtbaar met het blote oog bv:
hartslag
● Interne processen en betekenisgeving zijn niet objectief waarneembaar en vereisen
interpretatie of aanvullende informatie.
○ Mensen interpreteren gedrag vaak te snel en zonder voldoende basis.
● Het is belangrijk om interpretaties te controleren door navraag te doen.
1.4. Wat zijn interne processen?
● zijn belangrijk om te begrijpen hoe een stimulus leidt tot een betekenisvolle reactie,
maar zijn niet direct waarneembaar
● doordat ze niet zomaar waarneembaar zijn = moeilijk om ze toetsbaar te maken
● validiteit is een vd redenen waarom dezelfde zaken zo vaak onderzocht moeten
worden. De resultaten van verschillende onderzoeken zijn zelden hetzelfde in de
psychologie
,Deel 1: psychologie als wetenschap
1.5. Wanneer nemen we dan iets voor “waar” aan?
● door herhalingen en overeenkomsten tussen studies komen we dichter bij de
waarheid
○ convergerende evidentie: hoe meer verschillende onderzoeksresultaten in
dezelfde richting wijzen hoe dichter we bij de waarheid denken te komen
● psychologie is wetenschappelijk en toetsbaar, mensenkennis is gebaseerd op
ervaringen en intuïtie
,les 3: 8/10/2025
,Deel 1: psychologie als wetenschap
hoofdstuk 1: wetenschappelijkheid van de psychologie
● psychologie vs mensenkennis
○ verschil → de wetenschappelijkheid vd psychologie
○ gelijk → interesse in menselijk gedrag en hoe die ontstaat
■ maar: psychologen stellen meer eisen aan de kennis
1.1. Een definitie van psychologie
● wat wij onder psychologie verstaan:
○ Psychologie is de wetenschappelijke studie vh gedrag en de onderliggende
mentale processen.
○ 4 belangrijke elementen die we zullen bekijken
1. wetenschappelijkheid
2. studie
3. het gedrag
4. mentale processen
1.2. Wat maakt psychologie tot een wetenschap
1.2.1. Criteria
● uitspraken worden als wetenschappelijk gezien als ze voldoen aan volgende criteria:
1. ze moeten objectief waarneembaar zijn: iedereen zou tot dezelfde
bevindingen moeten komen
2. ze moeten het resultaat zijn van systematische observatie: mogen niet het
resultaat zijn van toevallige observatie. Wetenschapper moet de methode op
voorhand vastleggen
3. uitspraak moet eenduidig zijn: de vastgelegde feiten moeten zo worden
uitgelegd dat andere verklaringen voor hetzelfde verband uitgesloten
worden.
,Deel 1: psychologie als wetenschap
1.2.2. Wetenschappelijke methode
● Om aan die criteria te voldoen wordt gebruikgemaakt vd wetenschappelijke
methode (5 stappen)
1. het ontw van een hypothese: formuleren vh verband dat men vermoedt
tussen variable. Het is een vooronderstelling.
vb: hoe vaker studenten de les bijwonen (factor 1) hoe hoger hun slaagkans
(factor 2)
2. een verband onderzoeken in een gecontroleerd experiment: onderscheid
tussen de onafhankelijke en afhankelijke variabelen. Variabelen zijn feiten
die variëren afhankelijk van een aantal condities. Condities die men gaat
manipuleren= onafhankelijke variabelen.
3. verzamelen van de onderzoeksresultaten op een objectieve manier:
wetenschapper moet vermijden dat zijn observatie zo subjectief is dat hij
enkel die resultaten opmerkt die zijn hypothese bevestigen
4. analyse van de gegev
5. ens: nagaan of de verzamelde data de hypothese bevestigen of niet. Gebruik
maken van statistische methodes
6. bekendmaken en bediscussiëren van de resultaten:
a. representativiteit: is de groep die betrokken is een goede
vertegenwoordiging vd groep waarover uitspraak wordt gedaan?
b. significantie: is de mate waarin de onafhankelijke variabele de
afhankelijke beïnvloedt wel voldoende?
c. betrouwbaar: bekom je hetzelfde resultaat als je deze proef later
opnieuw doet?
d. validiteit: meten wat je wilt meten is niet zo eenvoudig. Heb je
begrippen wel goed vertaald in je experiment?
1.2.3. Doelstellingen van de psychologie
● Niet iedereen handelt steeds volgens deze methode. Je hebt ook andere methodes.
Dat heeft te maken met het doel dat je wilt bereiken.
1.2.3.1. Theoretische psychologie
● wetenschappelijke werkwijze= belangrijk
● heeft deze discussie nodig omdat men tot doel heeft
○ algemene uitspraken of wetmatigheden over gedragingen te formuleren
● 3 doelstellingen
1. beschrijven: fenomenen nauwkeurig omschrijven
2. verklaren: oorzaken van verschijnselen opzoeken
3. voorspellen: als ze de oorzaken vh fenomeen kent, weet hij ook welke
gevolgen zich zullen herhalen als de oorzaak nog eens optreedt
,Deel 1: psychologie als wetenschap
1.2.3.2. Toegepaste psychologie
● ze willen vooral het gedrag gaan beïnvloeden
● diepgaande kennis vh menselijk gedrag → basis waarop praktijkgerichte
orthopedagogen steunen
1.3. Een definitie van gedrag
● wat verstaan we onder gedrag?
● gedrag is
○ een zinvolle reactie
○ op een zinvolle stimulus
1.3.1. Onderscheid betekenisloze en zinvolle stimulus en reactie
● we maken een onderscheid tussen een betekenisloze en zinvolle stimulus
vb: - er is veel wind (betekenisloos, zinloos) - ik vind veel wind onaangenaam
(betekenisvol, zinvol)
● we maken een onderscheid tussen een automatische fysiologische reactie en de
zinvolle reactie
vb: - ik krijg kippenvel door de wind op m'n huid (fysiologische reactie) - ik blijf niet
stilstaan in die wind, ik wandel naar een aangenamere plek (zinvolle reactie)
1.3.2. Onderscheid objectief waarnemen en interpretatie
● er wordt een onderscheid gemaakt tussen objectieve waarneembare zaken en
subjectieve interpretaties van gedrag
○ objectieve: zijn meetbaar, maar niet altijd zichtbaar met het blote oog bv:
hartslag
● Interne processen en betekenisgeving zijn niet objectief waarneembaar en vereisen
interpretatie of aanvullende informatie.
○ Mensen interpreteren gedrag vaak te snel en zonder voldoende basis.
● Het is belangrijk om interpretaties te controleren door navraag te doen.
1.4. Wat zijn interne processen?
● zijn belangrijk om te begrijpen hoe een stimulus leidt tot een betekenisvolle reactie,
maar zijn niet direct waarneembaar
● doordat ze niet zomaar waarneembaar zijn = moeilijk om ze toetsbaar te maken
● validiteit is een vd redenen waarom dezelfde zaken zo vaak onderzocht moeten
worden. De resultaten van verschillende onderzoeken zijn zelden hetzelfde in de
psychologie
,Deel 1: psychologie als wetenschap
1.5. Wanneer nemen we dan iets voor “waar” aan?
● door herhalingen en overeenkomsten tussen studies komen we dichter bij de
waarheid
○ convergerende evidentie: hoe meer verschillende onderzoeksresultaten in
dezelfde richting wijzen hoe dichter we bij de waarheid denken te komen
● psychologie is wetenschappelijk en toetsbaar, mensenkennis is gebaseerd op
ervaringen en intuïtie
,les 3: 8/10/2025
