BESTUURSRECHT
Examen?
- Bestuursrecht én omgevingsrecht
- Schriftelijk examen
- Open vragen
- Kennis, inzicht en toepassing (a.d.h.v. casusvragen)
- Belang van (rechts)bron Wetboek!
- 12 punten bestuursrecht (5 studiepunten) & 8 omgevingsrecht (3
studiepunten)
Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur --> 2 ppt’s
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Randnummers op lijst niet te kennen (Ufora).
Les 1
PPT: Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en
bronnen
= deze les niet persé vanbuiten leren, vat eigenlijk alles samen over
bestuursrecht, we gaan dan nog specifiek op alles concreet in.
Wat is bestuursrecht?
= kan over heel veel gaan. Beginselen behoorlijk bestuur, beroepen
indienen tegen bestuur/overheid. Bestuurlijke rechtscolleges (RvS).
= deze les is een soort introductie
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende
macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende,
noch tot de rechterlijke macht behoren.” (= werkdefinitie)
Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
Organen die uitvoerende macht hebben!
Voorbeelden?
- Subsidies: verbouwpremies worden afgeschaft voor zij die te veel verdienen. De
voorwaarde wordt inkomens gerelateerd.
- Graffiti straatje in Gent = trekt veel bezoekers, fietsers, gaf conflicten &
ongevallen: verbodsbord wordt geplaatst voor fietsers. Een lokaal bestuur (Gent)
geeft je een boete, er komt geen enkele rechter aan de pas.
1. Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: regels relaties tussen private personen
Publiek recht:
‣Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
‣Tussen overheden onderling
‣Tussen overheid en private personen
1
,Overheid = bestuur = uitvoerende macht
> Gaat niet over de RM, WM, tenzij dit wordt vermeld.
Bestuursrecht = publiek recht! Onderscheid:
- Grondwettelijk recht/staatsrecht = over WM, democratie…
- Bestuursrecht = uitvoerende macht als staatsrecht
PM: Bestuursrecht?
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende
macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende,
noch tot de rechterlijke macht behoren.”
Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de
‘machten’, organen UM
Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de
‘functies’, organen bekleed met UM
2 invalshoeken:
- Focus op de organen, het bestuursrecht in zijn geheel = HET
ORGANNIEKE
- Focus op de functies, zij die bekleed zijn met UM, zij die uitvoeren = HET
FUNCTIONELE
o Bv. de Lijn is een functionele organisatie, je vindt dit niet terug als
orgaan van de UM in de grondwet, want het is dus niet in de strikte
zin.
Bestuursrecht?
Maar:
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en omvat
bv.:
Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van de
Koning, van gemeenten (politiereglement, belastingsreglement,
…)
Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen (bv.
GAS-boete)
Bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke macht
(bv. tuchtbeslissing)
Wie is ‘de uitvoerende macht’?
= besturen, organen van de UM
2
,= FOD justitie, OCMW, NMBS, De Lijn --> dia 14
GRONDWET?
= de UM bestaat alleen bij de koning.
Besturen die regelgevend optreden, bv. subsidiereglementen.
Besturen die geschilbeslechting doen, taak voor rechter, hij lost conflicten op.
Besturen kunnen hier geen recht spreken, maar wel handhaving, bv.
bestuurlijke boetes.
Voorbeelden van besturen die meer doen dan besturen (regels opnemen,
handhaven) zijn dus ook bestuursrecht!
Niet puur ‘bekleed met UM’ of ‘de organen van de UM’ --> het is
ruimer dan dat.
Besturen die regelen wie we aannemen & ontslaan = ook bestuursrecht.
Het is & blijft UM, maar het is veel meer dan dat!
2. Indeling: ALGEMEEN vs. BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht
‣ Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht
regelen
‣ Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk
bestuur, …
‣ Cf. luik bestuursrecht 2e bach
= geschreven regels, wetten, decreten, KB’s, ook ongeschreven regels, ARB,
bevoegdheid besturen, rechtsbescherming…
Bijzonder bestuursrecht
‣ Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht
(vaak zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en
werking)
‣ Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, …
‣ Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
= veel subdomeinen die een eigen systematiek hebben. Takken als
bijzondere tak van bestuursrecht zijn ontstaan. Het algemene werkt ook in al
die luiken door. Bv. fiscaal recht, omgevingsrecht.
Belangrijkste indeling die je moet kennen, in boek nog andere, maar die
niet kennen!
Ook de functies van het bestuursrecht moet je niet kennen in boek.
3. Kenmerken van het bestuursrecht
3.1 Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
‣ Ontstaan als uitzonderingsrecht t.a.v. het privaatrecht
‣ Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
‣ Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen vrije keuze
in medecontractant, …)
3
, Vroeger was er geen bestuursrecht, enkel privaatrecht bestond. Maar er
kwamen wetten ten voordele van het bestuur. Bestuursrecht onderworpen
aan privaatrecht tenzij… = zo was het vroeger. Bestuur kan zijn wil in
bepaalde gevallen doordrukken.
Bijzondere instrument bestuur = eenzijdige bestuurlijke
rechtshandelingen (EBR)
Eenzijdig beslissingen nemen over een individu.
Bv. geldboetes…
Er waren ook nadelen voor de overheid/bestuur, zoals verplichtingen -->
om willekeur te vermijden.
Bestuur is verplicht om elke beslissing die hij neemt te motiveren, zich te
verantwoorden, de reden expliciet opnemen (in veel gevallen verplicht).
Materieel motiveren is minstens verplicht + soms formeel motiveren.
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: een alomvattende, volwaardige aparte rechtstak
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
Privaatrecht VS bestuursrecht?
= niet helemaal meer gescheiden, ze zijn steeds meer verbonden met elkaar
= weg met dit klassieke onderscheid? Het komt onder druk te staan.
Bv. instrument uit privaatrecht gebruiken in het bestuursrecht, wegen
aanleggen op wijze dat je door uw perceel moet gaan. Strikte voorwaarden --
> zware procedure voor het bestuur.
I.p.v. instrument van onteigening gebruiken, gaan ze aankloppen bij & u
vragen ze om het te verkopen voor die prijs = puur verbintenissenrecht
(privaat recht)
Om zo de zware beslissing tot onteigening te omzeilen & rechtstreeks met
de burger te onderhandelen.
Privatisering van het bestuursrecht!
De burger betrekken in het besluitvormingsproces, als partner van de
overheid mee het beleid uit te voeren --> horizontalisering van het
bestuursrecht! Samen met de burger projecten uitvoeren.
3.2 Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht
- FRAGMENTARISCH karakter van het (Belgisch) bestuursrecht door
diverse staatshervormingen:
‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
Fragmentarisering?
= heeft te maken met onze huidige federale structuur, door de
staatshervormingen. Deze hebben het algemene bestuursrecht op Vlaams
niveau uitgekleed. Op alle deelniveaus zagen we bestuursrecht uit de grond
komen --> besturen op verschillende niveaus. (Vlaanderen, Wallonië, Brussel,
federaal).
Verschillende bestuursrecht met eigen systemen.
4
Examen?
- Bestuursrecht én omgevingsrecht
- Schriftelijk examen
- Open vragen
- Kennis, inzicht en toepassing (a.d.h.v. casusvragen)
- Belang van (rechts)bron Wetboek!
- 12 punten bestuursrecht (5 studiepunten) & 8 omgevingsrecht (3
studiepunten)
Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur --> 2 ppt’s
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Randnummers op lijst niet te kennen (Ufora).
Les 1
PPT: Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en
bronnen
= deze les niet persé vanbuiten leren, vat eigenlijk alles samen over
bestuursrecht, we gaan dan nog specifiek op alles concreet in.
Wat is bestuursrecht?
= kan over heel veel gaan. Beginselen behoorlijk bestuur, beroepen
indienen tegen bestuur/overheid. Bestuurlijke rechtscolleges (RvS).
= deze les is een soort introductie
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende
macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende,
noch tot de rechterlijke macht behoren.” (= werkdefinitie)
Raakt aan diverse facetten van het dagelijks leven
Organen die uitvoerende macht hebben!
Voorbeelden?
- Subsidies: verbouwpremies worden afgeschaft voor zij die te veel verdienen. De
voorwaarde wordt inkomens gerelateerd.
- Graffiti straatje in Gent = trekt veel bezoekers, fietsers, gaf conflicten &
ongevallen: verbodsbord wordt geplaatst voor fietsers. Een lokaal bestuur (Gent)
geeft je een boete, er komt geen enkele rechter aan de pas.
1. Definitie bestuursrecht
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: regels relaties tussen private personen
Publiek recht:
‣Organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin)
‣Tussen overheden onderling
‣Tussen overheid en private personen
1
,Overheid = bestuur = uitvoerende macht
> Gaat niet over de RM, WM, tenzij dit wordt vermeld.
Bestuursrecht = publiek recht! Onderscheid:
- Grondwettelijk recht/staatsrecht = over WM, democratie…
- Bestuursrecht = uitvoerende macht als staatsrecht
PM: Bestuursrecht?
“Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende
macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende,
noch tot de rechterlijke macht behoren.”
Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de
‘machten’, organen UM
Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de
‘functies’, organen bekleed met UM
2 invalshoeken:
- Focus op de organen, het bestuursrecht in zijn geheel = HET
ORGANNIEKE
- Focus op de functies, zij die bekleed zijn met UM, zij die uitvoeren = HET
FUNCTIONELE
o Bv. de Lijn is een functionele organisatie, je vindt dit niet terug als
orgaan van de UM in de grondwet, want het is dus niet in de strikte
zin.
Bestuursrecht?
Maar:
- Het bestuursrecht gaat verder dan ‘uitvoeren’/’besturen’ en omvat
bv.:
Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van de
Koning, van gemeenten (politiereglement, belastingsreglement,
…)
Ook ‘geschillenbeslechting’ (‘handhaving’) door besturen (bv.
GAS-boete)
Bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke macht
(bv. tuchtbeslissing)
Wie is ‘de uitvoerende macht’?
= besturen, organen van de UM
2
,= FOD justitie, OCMW, NMBS, De Lijn --> dia 14
GRONDWET?
= de UM bestaat alleen bij de koning.
Besturen die regelgevend optreden, bv. subsidiereglementen.
Besturen die geschilbeslechting doen, taak voor rechter, hij lost conflicten op.
Besturen kunnen hier geen recht spreken, maar wel handhaving, bv.
bestuurlijke boetes.
Voorbeelden van besturen die meer doen dan besturen (regels opnemen,
handhaven) zijn dus ook bestuursrecht!
Niet puur ‘bekleed met UM’ of ‘de organen van de UM’ --> het is
ruimer dan dat.
Besturen die regelen wie we aannemen & ontslaan = ook bestuursrecht.
Het is & blijft UM, maar het is veel meer dan dat!
2. Indeling: ALGEMEEN vs. BIJZONDER BESTUURSRECHT
Algemeen bestuursrecht
‣ Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht
regelen
‣ Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk
bestuur, …
‣ Cf. luik bestuursrecht 2e bach
= geschreven regels, wetten, decreten, KB’s, ook ongeschreven regels, ARB,
bevoegdheid besturen, rechtsbescherming…
Bijzonder bestuursrecht
‣ Betreft diverse specifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht
(vaak zeer technisch, gedetailleerd, met eigen begrippensystematiek en
werking)
‣ Bv. omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht, …
‣ Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
= veel subdomeinen die een eigen systematiek hebben. Takken als
bijzondere tak van bestuursrecht zijn ontstaan. Het algemene werkt ook in al
die luiken door. Bv. fiscaal recht, omgevingsrecht.
Belangrijkste indeling die je moet kennen, in boek nog andere, maar die
niet kennen!
Ook de functies van het bestuursrecht moet je niet kennen in boek.
3. Kenmerken van het bestuursrecht
3.1 Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
‣ Ontstaan als uitzonderingsrecht t.a.v. het privaatrecht
‣ Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
‣ Bijzondere verplichtingen (bv. (formele) motiveringsplicht, geen vrije keuze
in medecontractant, …)
3
, Vroeger was er geen bestuursrecht, enkel privaatrecht bestond. Maar er
kwamen wetten ten voordele van het bestuur. Bestuursrecht onderworpen
aan privaatrecht tenzij… = zo was het vroeger. Bestuur kan zijn wil in
bepaalde gevallen doordrukken.
Bijzondere instrument bestuur = eenzijdige bestuurlijke
rechtshandelingen (EBR)
Eenzijdig beslissingen nemen over een individu.
Bv. geldboetes…
Er waren ook nadelen voor de overheid/bestuur, zoals verplichtingen -->
om willekeur te vermijden.
Bestuur is verplicht om elke beslissing die hij neemt te motiveren, zich te
verantwoorden, de reden expliciet opnemen (in veel gevallen verplicht).
Materieel motiveren is minstens verplicht + soms formeel motiveren.
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Nu: een alomvattende, volwaardige aparte rechtstak
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het
bestuursrecht)
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
Privaatrecht VS bestuursrecht?
= niet helemaal meer gescheiden, ze zijn steeds meer verbonden met elkaar
= weg met dit klassieke onderscheid? Het komt onder druk te staan.
Bv. instrument uit privaatrecht gebruiken in het bestuursrecht, wegen
aanleggen op wijze dat je door uw perceel moet gaan. Strikte voorwaarden --
> zware procedure voor het bestuur.
I.p.v. instrument van onteigening gebruiken, gaan ze aankloppen bij & u
vragen ze om het te verkopen voor die prijs = puur verbintenissenrecht
(privaat recht)
Om zo de zware beslissing tot onteigening te omzeilen & rechtstreeks met
de burger te onderhandelen.
Privatisering van het bestuursrecht!
De burger betrekken in het besluitvormingsproces, als partner van de
overheid mee het beleid uit te voeren --> horizontalisering van het
bestuursrecht! Samen met de burger projecten uitvoeren.
3.2 Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht
- FRAGMENTARISCH karakter van het (Belgisch) bestuursrecht door
diverse staatshervormingen:
‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
Fragmentarisering?
= heeft te maken met onze huidige federale structuur, door de
staatshervormingen. Deze hebben het algemene bestuursrecht op Vlaams
niveau uitgekleed. Op alle deelniveaus zagen we bestuursrecht uit de grond
komen --> besturen op verschillende niveaus. (Vlaanderen, Wallonië, Brussel,
federaal).
Verschillende bestuursrecht met eigen systemen.
4
