FVV2 – Verpleegkunde 2: Ouderenzorg
❖ Dementie
Dementie = verzamelnaam vr groep aandoeningen waarbij meerdere stoornissen ih
cognitieve functioneren samen optreden.
• Chronisch en progressief van karakter.
• Geheugenverlies staat meestal op de voorgrond, mr niet bij alle vormen
• De stemming, persoonlijkheid en het gedrag knn ook veranderen.
EPIDEMIOLOGIE
• Dementie voornamelijk oudere leeftijd
• Percentage vd Europese bevolking met dementie neemt exponentieel toe met de leeftijd. →
Vooral gevolgen als je gaat kijken nr de demografische verwachtingen vr de toekomst
o Men verwacht dat het aantal ouderen gaat toenemen dr vergrijzing en de dubbele
vergrijzing
Verschillende soorten:
• Ziekte van Alzheimer: ongeveer 60-75% van de dementiële beelden
• Vasculaire dementie: ongeveer 15-20%
• Fronto-temporale dementie
• Diffuse Lewy-body disease of Lewy-body dementie
Daarnaast kan dementie ook voorkomen bij een aantal ziektes zoals Huntington, AIDS, Creutzfeldt-
Jacob en dr ernstig alcoholmisbruik (syndroom v Korsakoff). + Mengvormen v dementie → de ziekte v
Alzheimer en vasculaire dementie komen bij ouderen nogal eens samen voor
DIAGNOSTIEK
Dementie w vastgesteld obv gemeenschappelijke diagnostische kenmerken v dementie → DSM V w
internationaal gebruikt
• DSM V (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
• Cognitieve of gedragsmatige symptomen die:
o Interfereren met dagelijks functioneren;
o Duidelijk afgenomen zijn tov eerder niveau v functioneren;
o Niet verklaard w dr een delier of depressie;
o Gediagnosticeerd zijn obv anamnese en hetero-anamnese en een objectieve
cognitieve beoordeling (bedside cognitieve screeningstesten of neuropsychologisch
onderzoek);
o Cognitieve beperking laten zien in tenminste twee vd volgende domeinen:
▪ Vermogen om nieuwe info op te slaan en te onthouden;
▪ Redeneren en uitvoeren complexe taken, inschattingsvermogen;
▪ Visuospatiële functies (het zien en verwerken v ruimtelijke informatie);
▪ Taalfuncties
▪ Gedrag en persoonlijkheid
Screeningsinstrumenten:
Cognitieve screeningsinstrumenten = belangrijke rol in doelmatige detectie v dementie. De tests bestaan
uit korte opdrachten gericht op aandacht, geheugen, oriëntatie, taal, visuoconstructie (iets nadoen wat je
, gezien hebt) en praxis (handelingen uitvoeren) en duren niet langer dan 5 tot 10 min. De wereldwijd
bekendste is de Mini-Mental State Examination of MMSE (Folstein, 1975).
• MMSE = mbv MMSE worden gestructureerde observaties verkregen vh cognitief
functioneren. Dr de beperkte variatie in items knn de screeningsinstrumenten echter niet of
nauwelijks een rol spelen bij het onderscheiden vd onderliggende ziektebeelden. Wel zijn ze
valide bij het vaststellen v verdere cognitieve achteruitgang tov achteruitgang passend bij de
leeftijd (‘normale traagheid’).
• MOCA (Montreal Cognitive Assessment) = ook gekend instrument en heeft een iets hogere
sensitiviteit vr het classificeren v lichte cognitieve stoornissen.
Diagnose:
Na vaststelling voorlopige diagnose dr huisarts zal hij verwijzen nr specialistische instelling zoals een
geheugenpolikliniek. Hier w de diagnose bevestigd en vastgesteld → welke vorm dementie?
De werkwijze verschilt per instelling, maar over het algemeen zal er uitgebreid lichamelijk, psychologisch
en sociaal onderzoek plaatsvinden. Er kan enige tijd overheen gaan voordat de uitslag v alle onderzoeken
bekend is.
SYMPTOMEN V DEMENTIE
Kernsymptomen:
• Stoornissen ih geheugen:
o In KTG: geen recenten gebeurtenissen meer opslaan, men vergeet vb. dat men gegeten
heeft, men vertelt of vraagt steeds hetzelfde opnieuw
o In LGT: herinneringen verliezen. De recente herinneringen verliest men het snelst,
herinneringen uit jeugd blijven langst bewaart alsook herinneringen aan emotioneel
beladen gebeurtenissen
• Stoornissen id oriëntatie:
o Er treedt een desoriëntatie op in tijd, plaats en persoon verdwijnen, meestal in deze
volgorde → weten na tijd niet meer welke dag het is, op welke plaats ze zitten, wie er voor
hen zit…
• Afasie: stoornis id taal
o Kan voorwerpen niet meer benoemen. In latere fase gebruiken ze enkel nog losse
woorden of een betekenisloze stroom v woorden → bemoeilijkt communicatie
• Apraxie
o Verminderde mogelijkheid om doelgerichte handelingen te knn uitvoeren zoals vb.
snijden v vlees, knopen dichtdoen, …
• Agnosie
o Stoornis ih identificeren v objecten, geluiden, geuren en dergelijke zoals vb. men hoort de
gsm overgaan mr men weet niet dat dat de gsm is waarlangs men kan praten, men kan
gas ruiken mr herkent het niet als gas en zal kraan niet dichtdraaien
• Stoornis id uitvoerende functies:
o Plannen, organiseren en abstraheren → hierdoor kan men geen complexere handeling
meer uitvoeren zoals het organiseren ve feest
(Afasie, Apraxie, Agnosie en SUF komen niet perse tegelijk voor)
❖ Dementie
Dementie = verzamelnaam vr groep aandoeningen waarbij meerdere stoornissen ih
cognitieve functioneren samen optreden.
• Chronisch en progressief van karakter.
• Geheugenverlies staat meestal op de voorgrond, mr niet bij alle vormen
• De stemming, persoonlijkheid en het gedrag knn ook veranderen.
EPIDEMIOLOGIE
• Dementie voornamelijk oudere leeftijd
• Percentage vd Europese bevolking met dementie neemt exponentieel toe met de leeftijd. →
Vooral gevolgen als je gaat kijken nr de demografische verwachtingen vr de toekomst
o Men verwacht dat het aantal ouderen gaat toenemen dr vergrijzing en de dubbele
vergrijzing
Verschillende soorten:
• Ziekte van Alzheimer: ongeveer 60-75% van de dementiële beelden
• Vasculaire dementie: ongeveer 15-20%
• Fronto-temporale dementie
• Diffuse Lewy-body disease of Lewy-body dementie
Daarnaast kan dementie ook voorkomen bij een aantal ziektes zoals Huntington, AIDS, Creutzfeldt-
Jacob en dr ernstig alcoholmisbruik (syndroom v Korsakoff). + Mengvormen v dementie → de ziekte v
Alzheimer en vasculaire dementie komen bij ouderen nogal eens samen voor
DIAGNOSTIEK
Dementie w vastgesteld obv gemeenschappelijke diagnostische kenmerken v dementie → DSM V w
internationaal gebruikt
• DSM V (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
• Cognitieve of gedragsmatige symptomen die:
o Interfereren met dagelijks functioneren;
o Duidelijk afgenomen zijn tov eerder niveau v functioneren;
o Niet verklaard w dr een delier of depressie;
o Gediagnosticeerd zijn obv anamnese en hetero-anamnese en een objectieve
cognitieve beoordeling (bedside cognitieve screeningstesten of neuropsychologisch
onderzoek);
o Cognitieve beperking laten zien in tenminste twee vd volgende domeinen:
▪ Vermogen om nieuwe info op te slaan en te onthouden;
▪ Redeneren en uitvoeren complexe taken, inschattingsvermogen;
▪ Visuospatiële functies (het zien en verwerken v ruimtelijke informatie);
▪ Taalfuncties
▪ Gedrag en persoonlijkheid
Screeningsinstrumenten:
Cognitieve screeningsinstrumenten = belangrijke rol in doelmatige detectie v dementie. De tests bestaan
uit korte opdrachten gericht op aandacht, geheugen, oriëntatie, taal, visuoconstructie (iets nadoen wat je
, gezien hebt) en praxis (handelingen uitvoeren) en duren niet langer dan 5 tot 10 min. De wereldwijd
bekendste is de Mini-Mental State Examination of MMSE (Folstein, 1975).
• MMSE = mbv MMSE worden gestructureerde observaties verkregen vh cognitief
functioneren. Dr de beperkte variatie in items knn de screeningsinstrumenten echter niet of
nauwelijks een rol spelen bij het onderscheiden vd onderliggende ziektebeelden. Wel zijn ze
valide bij het vaststellen v verdere cognitieve achteruitgang tov achteruitgang passend bij de
leeftijd (‘normale traagheid’).
• MOCA (Montreal Cognitive Assessment) = ook gekend instrument en heeft een iets hogere
sensitiviteit vr het classificeren v lichte cognitieve stoornissen.
Diagnose:
Na vaststelling voorlopige diagnose dr huisarts zal hij verwijzen nr specialistische instelling zoals een
geheugenpolikliniek. Hier w de diagnose bevestigd en vastgesteld → welke vorm dementie?
De werkwijze verschilt per instelling, maar over het algemeen zal er uitgebreid lichamelijk, psychologisch
en sociaal onderzoek plaatsvinden. Er kan enige tijd overheen gaan voordat de uitslag v alle onderzoeken
bekend is.
SYMPTOMEN V DEMENTIE
Kernsymptomen:
• Stoornissen ih geheugen:
o In KTG: geen recenten gebeurtenissen meer opslaan, men vergeet vb. dat men gegeten
heeft, men vertelt of vraagt steeds hetzelfde opnieuw
o In LGT: herinneringen verliezen. De recente herinneringen verliest men het snelst,
herinneringen uit jeugd blijven langst bewaart alsook herinneringen aan emotioneel
beladen gebeurtenissen
• Stoornissen id oriëntatie:
o Er treedt een desoriëntatie op in tijd, plaats en persoon verdwijnen, meestal in deze
volgorde → weten na tijd niet meer welke dag het is, op welke plaats ze zitten, wie er voor
hen zit…
• Afasie: stoornis id taal
o Kan voorwerpen niet meer benoemen. In latere fase gebruiken ze enkel nog losse
woorden of een betekenisloze stroom v woorden → bemoeilijkt communicatie
• Apraxie
o Verminderde mogelijkheid om doelgerichte handelingen te knn uitvoeren zoals vb.
snijden v vlees, knopen dichtdoen, …
• Agnosie
o Stoornis ih identificeren v objecten, geluiden, geuren en dergelijke zoals vb. men hoort de
gsm overgaan mr men weet niet dat dat de gsm is waarlangs men kan praten, men kan
gas ruiken mr herkent het niet als gas en zal kraan niet dichtdraaien
• Stoornis id uitvoerende functies:
o Plannen, organiseren en abstraheren → hierdoor kan men geen complexere handeling
meer uitvoeren zoals het organiseren ve feest
(Afasie, Apraxie, Agnosie en SUF komen niet perse tegelijk voor)
