onderzoeksvaardigheden - volledige samenvatting, BaMV

Hoofdstuk 1 - basisbegrippen


1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek
Wat is wetenschappelijk onderzoek?
In het dagelijks leven “onderzoeken” we vaak dingen, maar dat is niet hetzelfde als
wetenschappelijk onderzoek.​

Wetenschappelijk onderzoek:
●​ vertrekt vanuit gerichte vragen over een probleem of verschijnsel
●​ zoekt op een systematische en gecontroleerde manier naar antwoorden
●​ heeft als doel om verschijnselen te beschrijven en te verklaren​
​
Onderzoekers gebruiken daarbij bestaande
kennis om nieuwe inzichten te ontwikkelen of
bestaande inzichten te verdiepen.

Onderzoeksvragen en probleemstelling
Elk onderzoek start met een duidelijke focus:
●​ Probleemstelling: wat is het probleem of
onderwerp dat onderzocht wordt?
●​ Onderzoeksvragen: concrete vragen die je wil
beantwoorden​

Belangrijk:
●​ Het onderwerp moet duidelijk afgebakend zijn
●​ Je moet keuzes maken over:
○​ wat je onderzoekt (bv. type gedrag)
○​ wie je onderzoekt (doelgroep)
○​ waar en wanneer
○​ hoe je het onderzoekt (methode)​

Zonder duidelijke afbakening wordt onderzoek vaag en moeilijk uitvoerbaar.

Kenmerken van goed onderzoek
1. Systematisch
●​ Onderzoek gebeurt volgens een logisch stappenplan
●​ Je werkt niet willekeurig, maar gestructureerd​

2. Transparant
●​ Je legt duidelijk uit hoe je te werk bent gegaan
●​ Andere onderzoekers moeten je onderzoek kunnen begrijpen en eventueel herhalen​

,3. Gebaseerd op theorie
●​ Onderzoekers vertrekken niet van nul
●​ Ze gebruiken bestaande wetenschappelijke kennis en literatuur

4. Betrouwbaar en valide
●​ Betrouwbaarheid: resultaten zijn consistent en herhaalbaar
●​ Validiteit: je meet effectief wat je wil meten

Als deze twee niet in orde zijn, zijn de resultaten niet bruikbaar.

Onderzoeksproces (stappen)
Een onderzoek verloopt meestal volgens deze stappen:
●​ Literatuurstudie: bestaande kennis verzamelen
●​ Onderzoeksontwerp maken (plan opstellen)
●​ Data verzamelen (bv. enquêtes, interviews)
●​ Data analyseren
●​ Conclusies trekken en rapporteren

Elke stap moet zorgvuldig en duidelijk uitgevoerd worden.

Definitie van onderzoek
Onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier data verzamelt
en analyseert, om op een betrouwbare en valide manier onderzoeksvragen te beantwoorden.
Belangrijke elementen in deze definitie:​

●​ doelgericht
●​ systematisch
●​ data verzamelen en analyseren
●​ betrouwbaarheid en validiteit

2. Soorten onderzoek
2.1 Indeling volgens doel

Fundamenteel onderzoek
●​ Doel: kennis ontwikkelen en uitbreiden
●​ Heeft meestal een theoretisch karakter
●​ Resultaten zijn niet onmiddellijk toepasbaar in de praktijk​

Voorbeeld:​
onderzoek naar factoren die depressie veroorzaken bij jongeren

Praktijkgericht onderzoek
●​ Doel: problemen uit de praktijk oplossen

, ●​ Heeft een directe toepassing
●​ Richt zich op concrete situaties in bijvoorbeeld scholen, organisaties of beleid​

Voorbeeld:​
onderzoek naar hoe pestgedrag op school verminderd kan worden
Actieonderzoek
Een specifieke vorm van praktijkgericht onderzoek:
●​ Onderzoek en actie verlopen tegelijk
●​ De onderzoeker:
○​ onderzoekt een probleem
○​ voert een maatregel in
○​ evalueert het effect​

Kenmerken:
●​ sterke link met de praktijk
●​ samenwerking met betrokkenen
●​ gericht op verbetering van een concrete situatie

2.2 Indeling volgens methode
Kwantitatief onderzoek
●​ Richt zich op cijfers en meetbare gegevens
●​ Doel: algemene patronen en verbanden vinden​

Kenmerken:
●​ grote steekproeven
●​ resultaten worden statistisch geanalyseerd
●​ vaak generaliseerbaar naar een grotere populatie​

Methoden:
●​ enquêtes
●​ experimenten
●​ gestandaardiseerde observaties​

Belangrijk: de steekproef moet voldoende groot en representatief zijn.

Kwalitatief onderzoek
●​ Richt zich op betekenissen, ervaringen en beleving
●​ Doel: diep inzicht krijgen in een onderwerp​

Kenmerken:
●​ kleinere onderzoeksgroepen
●​ rijke, gedetailleerde informatie
●​ geen cijfers maar beschrijvingen​

, Methoden:
●​ interviews
●​ observaties
●​ focusgroepen
Belangrijk: de nadruk ligt op diepgang, niet op generaliseerbaarheid.
Combinatie
●​ Kwantitatief en kwalitatief onderzoek zijn evenwaardig
●​ Ze kunnen gecombineerd worden in één onderzoek om een vollediger beeld te krijgen

2.3 Indeling volgens tijdsperspectief
Cross-sectioneel onderzoek
●​ Meting op één moment in de tijd
●​ Geeft een momentopname
Voorbeeld:​
een enquête die één keer wordt afgenomen

Longitudinaal onderzoek
●​ Onderzoek over een langere periode
●​ Meerdere meetmomenten

Doel: veranderingen doorheen de tijd bestuderen​

Twee vormen:
●​ Trendonderzoek:
○​ telkens een andere steekproef
●​ Panelonderzoek:
○​ dezelfde groep wordt meerdere keren onderzocht

Retrospectief onderzoek
●​ Kijkt terug in de tijd
●​ Probeert verbanden te leggen tussen verleden en huidige situatie

Voorbeeld: vragen naar ervaringen uit de kindertijd en die koppelen aan huidige kenmerken

Prospectief onderzoek
●​ Kijkt vooruit in de tijd
●​ Volgt mensen of situaties over een langere periode

Voorbeeld: een groep jongeren volgen en later opnieuw onderzoeken

3. Belangrijk totaalbeeld
Een goed onderzoek:
●​ start met een duidelijke probleemstelling en onderzoeksvragen
●​ gebeurt systematisch en volgens een plan